گروه های خبری
آرشیو
ف
کد خبر: 249694

تحلیل دانشجویی

دلیل بزرگداشت اربعین چیست؟

برخی از ظاهر عبارت علامه مجلسی چنین برداشت کرده‏‌اند که ایشان شهرت بین اصحاب را درباره‏‌ی بازگشت اهل بیت در روز اربعین بازگو نموده‌‏اند. ولی ممکن است گفته شود که متعلق شهرت استحباب زیارت حضرت سیدالشهدا (ع) در روز اربعین است، نه بازگشت اهل بیت در روز اربعین به کربلا.

به گزارش خبرنگار «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ سجاد باقری* در یادداشتی پیرامون علت بزرگداشت اربعین حسینی نوشت: درباره‏‌ی تاریخ آمدن اهل حرم به کربلا اختلاف‏ نظر وجود دارد: آیا در چهلم نخست بود؟ یا دوم؟ یا جز آن.

اما اصل آمدنشان به کربلا جای شک و تردید ندارد. زیرا - علاوه بر امکان آن - در بسیاری از کتاب‏‌های معتبر نقل شده است؛ واینکه برخی علمای بزرگ آن را نقل نکرده‏‌اند، تصریح به عدم آمدن نیست، چرا که عدم ذکر اعم از ذکر عدم است؟

اما درباره‌‏ی زمان آمدن اختلاف است. برخی بر این باورند که در اربعین نخست بود. برخی دیگر امکان وقوعش را در اربعین نخست انکار کرده و گفته‌‏اند که این مدت کافی نیست و ناچار پس از آن باید انجام شده باشد، ولی در اربعین دوم هم نبوده بلکه در میان دو اربعین بوده است.

اما اینکه در اربعین دوم (یعنی در سال 62) بوده باشد بسیار بعید است، هر چند که برخی آن را ذکر کرده‌‏اند، ولی نمی‌‏توان به آن توجه کرد.

اما شماری از گروه نخست (یعنی کسانی که می‏‌گویند بازگشت در اربعین نخست بوده است) عبارتند از:
1. ابوریحان بیرونی؛ می‌‏گوید: «در بیستم (صفر) سر حسین (ع) نزد پیکرش بازگردانده شد و با آن دفن گردید. زیارت اربعین در این روز است و حرم ایشان پس از بازگشت از شام به زیارت وی شتافتند».

2. شیخ ‏بهایی: «نوزدهم ماه صفر، روز زیارت ابا عبدالله (ع) است. این زیارت از امام صادق (ع) نقل است. در این روز - اربعین - جابر به زیارت آن حضرت (ع) آمد، که با آمدن اهل بیت آن حضرت (ع) از شام به کربلا و به مقصد مدینه همزمان گردید. بر ساکن آن شهر سلام و درود باد».

3. علامه‏‌ی مجلسی: در رابطه‏‌ی با علت استجبار زیارت حضرت سیدالشهداء (ع) در روز اربعین می‌‏فرماید: «مشهور میان اصحاب این است که علت آن، بازگشت اهل بیت حسین (ع) در چنین روزی به کربلا است، هنگامی که از شام برمی‏‌گشتند. و علی بن الحسین (ع) سرها را به پیکرها ملحق ساخت».

برخی از ظاهر عبارت علامه مجلسی چنین برداشت کرده‏‌اند که ایشان شهرت بین اصحاب را درباره‏‌ی بازگشت اهل بیت در روز اربعین بازگو نموده‌‏اند. ولی ممکن است گفته شود که متعلق شهرت استحباب زیارت حضرت سیدالشهدا (ع) در روز اربعین است، نه بازگشت اهل بیت در روز اربعین به کربلا.

4. شهید قاضی طباطبایی: ایشان برای اثبات این مطلب خود را به رنج افکنده و پیرامون این موضوع کتاب بزرگی نوشته است. هدف ایشان از نگارش این اثر آن بود تا ثابت کند، آمدن اسرا از شام به کربلا در نخستین اربعین، بعید نیست.

ایشان درباره‌‏ی این اشکال که امکان ندارد اسرا ظرف چهل روز از کربلا به کوفه، از آنجا به شام و سپس از شام به کربلا بازگشته باشند، هفده نمونه از مسافرت‌ها و مسیرها و زمان‌هایی که برای آن راه در تاریخ آمده را به تفصیل نقل کرده‌‏اند. در این نمونه‏‌ها آمده است که مسیر کوفه تا شام و به عکس از یک هفته تا ده داوزده روز طی می‏‌شده و بنابراین، این ممکن است که در یک چهل روز، چنین مسیر رفت و برگشتی طی شده باشد. اگر این سخن بیرونی هم درست باشد که سر امام حسین علیه‏‌السلام روز اول صفر وارد دمشق شده، می‏‌توان اظهار کرد که بیست روز بعد، اسرا می‌‏توانستند در کربلا باشند.

باید به اجمال گفت: بر فرض که طی این مسیر برای یک کاروان، در چنین زمان کوتاهی، با آن همه زن و بچه ممکن نباشد، باید توجه داشت که آیا اصل این خبر در کتاب‌های تاریخ آمده است یا نه. تا آنجا که می‌‏دانیم، نقل این خبر در منابع تاریخی، از قرن هفتم به آن سوی تجاوز نمی‌‏کند. به علاوه، علمای بزرگ شیعه، مانند شیخ مفید و شیخ طوسی، نه تنها به آن اشاره نکرده‌‏اند، بلکه به عکس آن تصریح کرده و نوشته‌‏اند: روز اربعین روزی است که حرم امام حسین علیه‌‏السلام وارد مدینه شده یا از شام به سوی مدینه خارج شده است.

شماری از عالمان هستند که هیچ متعرض این مطلب نشده‌‏اند، مانند شیخ مفید، علامه حلی و کفعمی. اینان تنها به ذکر بازگشت اهل بیت(ع) از شام به مدینه بسنده کرده و درباره‏‌ی رسیدنشان به کربلا چیزی نگفته‌‏اند.

برخی از علما بازگشت در اربعین اول را از اساس نفی کرده و به طور جد آن را بعید شمرده‌‏اند؛ که عبارتند از:
1. سید بن طاووس؛ وی در اقبال الاعمال گوید: من در کتاب مصباح خواندم که حرم حسین(ع) همراه سرورمان علی بن الحسین(ع) در روز بیستم صفر به مدینه رسیدند. در غیر مصباح یافتم: «آنان در راه بازگشت از شام در روز بیستم صفر به کربلا نیز رسیدند». این هر دو بعید می‌‏نماید، چرا که ابن‏‌زیاد طی نامه‌‏ای به یزید ماجرا را برایش نوشت و برای بردنشان اجازه گرفت؛ و تا رسیدن پاسخ آنها را نفرستاد. این خود نیازمند حدود بیست روز یا بیشتر است. زیرا نقل شده است که وقتی آنها را به شام برد، مدت یک ماه را در جایی که آنان را از سرما و گرما حفظ نمی‌‏کرد بودند. صورت قضیه نیز اقتضا می‏‌کند که رسیدنشان به کربلا یا مدینه بیش از چهل روز طول کشیده باشد. اما اینکه به آنها اجازه بازگشت به کربلا داده باشند، امکان دارد، ولی در روز بیستم صفر به آنجا نرسیدند. چرا که بنابر نقل، آنها و جابر بن عبدالله انصاری همزمان رسیدند. در حالی که اگر جابر از حجاز برای زیارت آمده باشد، رسیدن خبر به آنجا و آمدن وی، خود بیش از چهل روز طول می‏‌کشد. بر فرض اینکه جابر از حجاز، یا کوفه یا جایی دیگر رسیده باشد نیز قضیه به همین صورت است.

درباره‏‌ی این روایت باید گفت: در مصباح شیخ طوسی نیامده است که «حرم حسین (ع) در روز بیستم صفر به مدینه رسیدند»، بلکه در این کتاب آمده است: «بازگشت حرم سرورمان ابا عبدالله الحسین(ع) از شام به مدینة الرسول در روز بیستم ماه صفر بود».

پیش از این گفتیم که اگر مقصود مبدأ بازگشت باشد - نه رسیدن و ورود به مدینه - در آن صورت مقصود روز حرکت از شام است و نمی‏‌توان آن را بعید شمرد.

 2. علامه‌‏ی مجلسی؛ وی می‏‌گوید: «فائده: درباره‌‏ی اینکه علت استحباب زیارت آن حضرت در این روز - اربعین - چیست؟ چیزی نیامده است. طبق مشهور میان اصحاب علت این است که حرم حسین(ع) در چنین روزی در بازگشت از شام، به کربلا رسید و علی بن الحسین(ع) سرها را به پیکرها ملحق ساخت. گفته‏‌اند که در چنین روزی به مدینه رسیدند؛ و این هر دو بسیار بعید است. زیرا زمان، چنان که از اخبار و روایات برمی‌‏آید، این امکان را نمی‏‌دهد و اینکه این واقعه در سال بعد بوده باشد نیز بعید است».

وی در زاد المعاد نیز این مطلب را بعید دانسته است؛ و آنچه ما در حاشیه‏‌ی سخن سید ابن‏‌طاووس آوردیم، در اینجا نیز جاری است.

3. محدث نوری؛ وی این مطلب را به طور کامل بعید شمرده و دلایلی آورده است که قابل توجه است .

4. محدث قمی؛ او نیز از کسانی است که این مطلب را بعید شمرده و انکار کرده است.

باید دید در کهن‌‏ترین متون مذهبی ما، از «اربعین» چگونه یاد شده است.

به عبارت دیگر دلیل بزرگداشت اربعین چیست؟ 
مهم‌ترین نکته درباره‏‌ی اربعین امام حسین علیه السلام، روایت امام عسکری علیه‌‏السلام است. حضرت در روایتی که در منابع مختلف از ایشان نقل شده فرموده‏‌اند: نشانه‏‌های مؤمن پنج چیز است:

1- خواندن پنجاه و یک نماز (17 رکعت نماز واجب به اضافه 11 نماز شب به اضافه 23 نوافل)
2- زیارت اربعین
3- انگشتری در دست راست
4- وجود آثار سجده بر پیشانی
5- بلند خواندن بسم الله در نماز.

این حدیث تنها مدرک معتبری است که جدای از خود زیارت اربعین که در منابع دعایی آمده، به اربعین امام حسین علیه‏‌السلام و بزرگداشت آن روز تصریح کرده است.

* دانشجوی رشته‌ی علوم قرآن و حدیث

مرتبط ها
نظرات
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران باشد و یا با قوانین جمهوری اسلامی ایران و آموزه‌های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.