به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، معادلات امنیتی و سیاسی غرب آسیا را وارد مرحله‌ای تازه کرده و پیامدهای آن از میدان‌های نظامی فراتر رفته و به اقتصاد جهانی، بازار انرژی و مناسبات قدرت‌های بین‌المللی گسترش یافته است. در شرایطی که واشنگتن از یک سو بر اهداف خود در تقابل با تهران تأکید می‌کند و از سوی دیگر با دشواری‌های دستیابی به نتیجه‌ای تعیین‌کننده روبه‌روست، چشم‌انداز پایان جنگ و امکان شکل‌گیری ترتیبات امنیتی جدید در منطقه با پرسش‌های جدی مواجه شده است.
در همین چارچوب، جفری ساکس، اقتصاددان برجسته آمریکایی و استاد دانشگاه کلمبیا، در گفت‌وگو با خبرگزاری مهر به بررسی چشم‌انداز پایان جنگ، موانع دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن و پیامدهای ادامه رویارویی نظامی پرداخت. او معتقد است دونالد ترامپ، با وجود تمایل به حفظ وجهه سیاسی خود، نه از طریق ادامه عملیات نظامی و نه با دستیابی به یک توافق رسمی قادر به اعلام پیروزی در این جنگ خواهد بود.
ساکس با انتقاد از سیاست هژمونی‌طلبانه آمریکا و نقش متحدان غربی این کشور در تحولات منطقه، لغو محاصره ایران و خروج نیروهای آمریکایی از غرب آسیا را راه پایان دادن به درگیری‌ها دانست. او در این گفت‌وگو از ضرورت بازگشت به اصول منشور سازمان ملل، نقش بریکس و قدرت‌های نوظهور در تحولات بین‌المللی و لزوم شکل‌گیری ساختارهای امنیتی مستقل منطقه‌ای سخن گفت.
مشروح این گفتگو در ادامه می‌آید:
جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران وارد مرحله‌ای طولانی از عدم قطعیت شده است؛ در شرایطی که تلاش‌های دیپلماتیک با موانع جدی روبه‌روست و احتمال ازسرگیری رویارویی نظامی همچنان نگران‌کننده است. از نظر شما، مهم‌ترین موانع دستیابی به یک راه‌حل سیاسی پایدار چیست و برای جلوگیری از تشدید دوباره تنش‌ها چه اقداماتی لازم است؟
مهم‌ترین مانع این است که دولت آمریکا و به‌ویژه ترامپ نمی‌خواهند ضعیف به نظر برسند، اما نمی‌توانند در میدان نبرد یا از طریق یک توافق رسمی به پیروزی برسند. به همین دلیل، من مدت‌هاست از پایان درگیری‌ها بدون هیچ‌گونه توافق رسمی حمایت کرده‌ام.
چنین پایانی برای درگیری‌ها، امنیت ایران را حفظ می‌کند، به ویرانی‌ها پایان می‌دهد، تنگه هرمز را باز می‌کند و به ترامپ اجازه می‌دهد هرچه می‌خواهد بگوید. آمریکا باید صرفاً محاصره را لغو کند و به خانه بازگردد.
در مورد تحریم‌ها، متأسفانه بعید است آمریکا به‌زودی آن‌ها را لغو کند، اما ایران همچنان شرکای تجاری فراوانی خواهد داشت؛ همان‌طور که روسیه نیز چنین وضعیتی دارد.
ترامپ طی یکی دو روز گذشته با بیان اینکه نیازی به توافق نیست و ونس باید مذاکرات را متوقف کند، به پایان دادن به درگیری‌ها بدون توافق اشاره کرد. البته ترامپ هنوز محاصره را لغو نکرده است. آمریکا اکنون باید بدون هیچ هیاهویی، در عمل محاصره را لغو کند و به‌سادگی منطقه را ترک کند.
با توجه به سابقه بی‌اعتمادی میان تهران و واشنگتن، به‌ویژه پس از خروج آمریکا از توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ و رویارویی‌های نظامی متعاقب آن، آیا معتقدید هنوز امکان دستیابی به چارچوب دیپلماتیک جدیدی میان دو کشور وجود دارد؟ چه تضمین‌ها و تعهدات متقابلی برای پایدار ماندن چنین توافقی ضروری خواهد بود؟
خیر، تا زمانی که رئیس‌جمهور جدیدی روی کار نیاید، دولت اسرائیل به‌طور اساسی تغییر نکند و نگاه طبقه سیاسی آمریکا دگرگون نشود، احتمال شکل‌گیری چنین چارچوبی را باور ندارم.
رأی‌دهندگان آمریکایی خواهان صلح فوری هستند و بسیار جلوتر از سیاستمداران حرکت می‌کنند، اما سیاستمداران همچنان از ازدست‌دادن وجهه خود می‌ترسند.
واکنش جامعه بین‌المللی به رویارویی نظامی با ایران چه چیزی را درباره کارآمدی سازمان ملل متحد و چارچوب حقوقی بین‌المللی موجود آشکار می‌کند؟ برای تضمین پاسخ‌گویی در قبال نقض حقوق بین‌الملل و جلوگیری از تکرار درگیری‌های مشابه در آینده، چه سازوکارهایی باید فعال شوند؟
شورای امنیت سازمان ملل متحد به‌شدت شکست خورد. دولت‌های دست‌نشانده آمریکا در شورای امنیت سازمان ملل متحد در واقع به‌جای محکوم کردن اسرائیل و آمریکا، ایران را محکوم کردند!
بیشتر کشورهای اروپایی رفتاری به‌شدت تأسف‌بار داشتند. ما فوراً به ارتقایی اساسی در دیپلماسی نیاز داریم. آمریکا باید بار دیگر به رعایت حقوق بین‌الملل روی بیاورد، اما متأسفانه این کار زمان خواهد برد.
خوشبختانه، بسیاری از سیاستمدارانی که وارد کنگره جدید خواهند شد، از حامیان صلح و حقوق بین‌الملل هستند؛ بنابراین انتخابات اخیر نشانه‌ای از پیشرفت واقعی است.
چین، روسیه و دیگر قدرت‌های نوظهور تا چه اندازه می‌توانند به جلوگیری از تشدید بیشتر تنش‌ها و تسهیل دستیابی به یک راه‌حل دیپلماتیک کمک کنند؟ آیا معتقدید بحران کنونی می‌تواند روند گذار به سوی نظمی بین‌المللی چندقطبی‌تر را تسریع کند؟
بریکس باید در دفاع از منشور سازمان ملل متحد، به‌ویژه ماده ۲ بند ۴ آن درباره تهدید به استفاده از زور یا توسل به زور، موضعی روشن و قاطع داشته باشد. مهم‌تر از آن، هر منطقه باید ساختار امنیتی منطقه‌ای خود را ایجاد کند؛ ساختاری که به قدرت‌های خارج از منطقه و قطعاً به آمریکا وابسته نباشد.
ایران و کشورهای حاشیه خلیج فارس منافع مشترک بسیار بیشتری نسبت به اختلافات واقعی خود دارند. این اسرائیل و آمریکا بودند که اختلافات را در خاورمیانه شعله‌ور کردند.
این کارشکنی آمریکا، یعنی دامن زدن به اختلافات میان همسایگان، در بسیاری از نقاط جهان نیز صدق می‌کند. امپراتوری‌ها از طریق سیاست «تفرقه بینداز و حکومت کن» اداره می‌شوند. بریتانیا به همین شیوه بر امپراتوری خود حکومت می‌کرد و آمریکایی‌ها نیز مدت‌هاست امپراتوری غیررسمی خود را به همین روش اداره می‌کنند. آن‌ها این شیوه را از بریتانیا آموختند.
زمان آن رسیده است که به امپراتوری غیررسمی پایان داده شود و به اصول منشور سازمان ملل متحد بازگردیم: عدم توسل به زور، جز در دفاع از خود؛ برابری ملت‌ها؛ همکاری میان قدرت‌های بزرگ؛ و پرهیز از تلاش برای تبدیل شدن به یک «هژمون» که بر کشورهای دیگر حکومت می‌کند.
فراتر از پیامدهای نظامی فوری، جنگ چه هزینه‌های اقتصادی و سیاسی بلندمدتی می‌تواند بر ایالات متحده و متحدانش تحمیل کند؟ آیا بار مالی تداوم درگیری نظامی، در کنار پیامدهای آن برای بازارهای جهانی انرژی، می‌تواند بر رویکرد آینده واشنگتن در قبال غرب آسیا تأثیر بگذارد؟
بار ناشی از امپراتوری جهانی در حال گریبان‌گیر شدن آمریکا است. ما با نمونه کلاسیک یک امپراتوری بیش‌ازحد گسترش‌یافته روبه‌رو هستیم.
آمریکا در دهه‌های اخیر مدعی بوده و در پی آن بوده است که در همه مناطق جهان به «برتری» یا هژمونی دست یابد. این سیاست موفق نبوده است. نتیجه آن، جنگ‌های انتخابی بی‌شماری بوده که آمریکا آغاز کرده و تریلیون‌ها دلار برای این کشور هزینه داشته‌اند؛ جنگ‌هایی که هزینه‌های زندگی را افزایش داده، نرخ بهره را بالا برده، در دستیابی به اهداف اعلام‌شده خود ناکام مانده و به واکنش منفی رأی‌دهندگان آمریکایی منجر شده‌اند.
بدیهی است که خسارت‌های جنگ با ایران جهانی است. متأسفانه ایران ضربه بسیار سختی خورده و درد و رنج ناشی از آن در سراسر جهان نیز احساس می‌شود. این جنگ واقعاً جنگی بوده که در آن همه طرف‌ها متضرر شده‌اند؛ جنگی بدون هیچ منطق و بدون هیچ برنده‌ای.
شما بارها از استقلال محدود دولت‌های اروپایی در سیاست خارجی، به‌ویژه در ارتباط با اقدامات نظامی آمریکا، انتقاد کرده‌اید. کشورهای اروپایی برای تسهیل دستیابی به راه‌حل دیپلماتیک برای این بحران چه نقشی باید ایفا کنند؟ آیا تحولات کنونی می‌تواند به نقطه عطفی در روابط اروپا و واشنگتن تبدیل شود؟
متأسفانه رهبران اروپایی امروز تقریباً فاقد بینش راهبردی هستند. بریتانیا و فرانسه هنوز فکر می‌کنند امپراتوری هستند؛ گویی در سال ۱۹۲۰ زندگی می‌کنند. آن‌ها رفتارهایی فرصت‌طلبانه و نامناسب دارند و از حقوق بین‌الملل دفاع نمی‌کنند.
به‌طور کلی‌تر، بیشتر رهبران اروپایی درباره روسیه دچار هراسی غیرمنطقی هستند و درک نمی‌کنند یا حاضر نیستند بپذیرند که جنگ اوکراین با توسعه‌طلبی ناتو آغاز شد؛ توسعه‌طلبی‌ای که هرگز نباید اتفاق می‌افتاد.
در اساس، اروپا همچنان فاقد یک سیاست خارجی متحد و یکپارچه است. البته وضعیت دقیقاً به معنای وجود ۲۸ سیاست خارجی مستقل نیست (۲۷ کشور عضو اتحادیه اروپا به‌علاوه بریتانیا)، اما به این وضعیت بسیار نزدیک است.