به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ علی نادری*/// محاصره اقتصادی، یکی از مؤلفههایی است که در جریان جنگ اخیر وارد مناسبات ایران و آمریکا شد؛ مؤلفهای که برخلاف ظاهر اقتصادی و تجاری آن، ماهیتی کاملاً نظامی دارد و نمیتوان با آن صرفاً از مسیر دیپلماسی و ابزارهای اقتصادی مواجه شد. اساساً وقتی دشمن با استفاده از ناوها، شناورها و ادوات نظامی خود مانع تردد کشتیها به مقصد ایران یا از مبدأ ایران میشود، دیگر با یک محدودیت تجاری مواجه نیستیم، بلکه با یک اقدام نظامی روبهرو هستیم که پاسخ متناسب با خود را میطلبد.
شاید اگر در روزهای امضای تفاهمنامه اسلامآباد، زمانی که آمریکا درصدد اعمال راهبرد محاصره بود، برخورد متفاوتی با این اقدام صورت میگرفت و ملاحظات مربوط به حفظ تفاهمنامه مانع از مواجهه جدی با آن نمیشد، امروز شرایط برای ایران آسانتر بود. در آن مقطع، میشد با اتخاذ رویکردی قاطعتر، اجازه نداد محاصره به یک واقعیت تثبیتشده در مناسبات دو کشور تبدیل شود. با این حال، مسئله اصلی اکنون نه بازخوانی تصمیمات گذشته، بلکه چگونگی مواجهه با راهبردی است که آمریکا برای اعمال فشار بر اقتصاد و معیشت مردم ایران در پیش گرفته است.
واقعیت این است که اعمال محاصره دریایی، صرفاً یک اقدام اقتصادی نیست. نمیتوان پذیرفت که دشمن با استقرار نیروها و تجهیزات نظامی، مسیر رفتوآمد کشتیها را مسدود کند و در مقابل، ما همچنان این مسئله را در چارچوب محدودیتهای تجاری یا اختلافات دیپلماتیک تعریف کنیم. وقتی ابزار اعمال فشار، نظامی است، طبیعتاً راهبرد مقابله با آن نیز باید متناسب با همین ماهیت طراحی شود.
از همین منظر، با تغییر اولویتها در دکترین «علیالاصول» و قرار گرفتن رویکرد سخت و نظامی در دستور کار سیاست خارجی و امنیت ملی کشور، نوع مواجهه با محاصره نیز وارد مرحله تازهای شد. به نظر میرسد نقطه عطف این تغییر، هدف قرار گرفتن سه نفتکش بود؛ اتفاقی که معادله پیشین را دستخوش تغییر کرد و نشان داد ایران میتواند در برابر راهبرد محاصره، رویکردی متفاوت در پیش بگیرد.
از آن مقطع، ورق تا حد زیادی به سود ایران برگشت. محاصرهای که قرار بود به ابزاری برای تحمیل فشار اقتصادی و محدود کردن ظرفیتهای کشور تبدیل شود، اکنون با معادله متفاوتی روبهرو شده است. جمهوری اسلامی ایران میتواند و باید با اتکا به ظرفیتهای خود و متناسب با شرایط میدانی، برای رفع محاصره اقدام کند.
مسئله امروز روشن است؛ محاصره دریایی را نمیتوان با نادیده گرفتن ماهیت نظامی آن یا صرفاً با امید بستن به تفاهمنامه و مذاکره از میان برداشت. تجربه این دوره نشان داده است که حفظ منافع ملی، مستلزم شناخت درست ابزار فشار دشمن و اتخاذ راهبرد متناسب با آن است. محاصره، یک اقدام نظامی است و مواجهه با آن نیز نیازمند تصمیمی متناسب، قاطع و مبتنی بر محاسبات دقیق امنیتی است.
*مدیرعامل سابق ایرنا