تاریخ انتشار: دوشنبه 1401/01/08 - 18:23
کد خبر: 428085

چند سی‌سی کتاب در نوروز ۱۴۰۱/ بخش سوم

«وقتی اثر هنری بودم»؛ هنر مبتذل و انحطاط شرافت انسانی

«وقتی اثر هنری بودم»؛ هنر مبتذل و انحطاط شرافت انسانی

«هربار دست به خودکشی زدم ناموفّق بود. راستش توی هرکاری ناموفّق بودم: هم در زندگی هم در خودکشی.»

به گزارش سرویس کتابخانه «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ اریک امانوئل اشمیت، نویسنده و فیلسوف فرانسوی، چهارمین اثر خود را با این جملات آغاز می‌کند. از زبان «تازیو فیرلی» چهل‌ساله که به روایت ماجرایی تکان‌دهنده در بیست‌سالگی‌اش می‌پردازد. رمان با تصویری از تازیوی جوان در لبه‌ی پرتگاهی صخره‌ای شروع می‌شود، در اندیشه‌ی ختم حیات و غرق در خودسرزنشگری و مرور بی‌عرضگی‌ها و ضعف‌ها و عجزهایش، که در این میانه به‌ناگاه صدایی رسا و مردانه از پشت سرش شنیده می‌شود که او را از این کار بازمی‌دارد. زئوس پترلاما؛ که کمی بعد درمی‌یابیم نقّاش مشهوری است، از تازیو می‌خواهد ۲۴ ساعت به او فرصت بدهد و اگر در این مدّت میل به زندگی به او بازنگشت، راننده‌اش فردا صبح، او را به همین نقطه بازخواهدگرداند تا با خیال راحت خودش را از صخره پرت کند. و پذیرش تازیو، آغاز وقایع دردناک و آزاردهنده‌ی کتاب است؛ وقایعی که تازیو را به اثری هنری تبدیل می‌کند، حاصل فزون‌خواهی توقّف‌ناپذیرِ زئوس پترلاما، با همراهی دکتر «فیشه»ی کالبدشکاف.

رمان در زمینه‌ای فلسفی-اجتماعی پیش می‌رود و در نگاهی کلّی، استحاله‌ی ارزش‌ها در دنیای معاصر را به تصویر می‌کشد؛ با چاشنی «اسطوره» به‌گونه‌ای که گاه مفاهیم در قالب اسامی اساطیری شخصیت‌ها، نمود می‌یابند و نمونه‌ی آشکار آن نیز نام زئوس و هانیبال است.

بیشتر بخوانید:

«کار من بود»؛ تاریخ روایی از ظهور قاجاریه تا کودتای اسفند ۱۲۹۹

زئوس[۱]، پادشاه خدایان در افسانه‌های یونانی، آنچنان که زئوس پترلاما خود را خالقی به‌مراتب برتر از خالق جهان می‌پندارد و بشریت را به‌واسطه‌ی آخرین آفرینش خود، آدام بیس‌(آدم دوّم)[۲]، مدیون خویش. مخلوق او گونه‌ای دیگر از آدم است، خارق‌العاده و بزرگ، که بی‌شک از مخلوقات الهی نیز پیشی گرفته است.

زئوس تجلّی طغیان جاه‌طلبانه‌ی انسان معاصر است. او در بستر اومانیستی مدرنیته، تا آفرینش یک جنایت هنری(!) پیش می‌رود و در نهایت بدون آنکه محکوم شود، به هنرفروشی‌اش ادامه می‌دهد(البته اگر بتوان فعل او را هنر نامید)؛ چه او دقیقاً در چارچوب‌های منطقی جهان‌بینی حاکم بر جامعه‌ی خویش عمل کرده؛ و مسلّماً این تازیوست که محکوم‌شدنی است. تازیویی که اندک‌اندک از مرزهای لایتغیّر اثبات‌نگری[۳] فراتر رفته و قدم در پهنه‌ی اخلاقیات نهاده است. زئوس در سودای خلق حیرت‌انگیزترین اثر هنری‌اش دست به تغییر تازیو می‌زند و به‌وسیله‌ی دکتر فیشه و طی سلسله جرّاحی‌هایی عذاب‌آور، از فرق سر تا نوک انگشتان پای او را دگرگون می‌کند. امّا این به اصطلاح آفرینش جدید، خلقتی است در سطح، که از ظاهر آدام بیس فراتر نمی‌رود و بزرگ‌ترین دستاوردش نیز تغییری خاص در اندام تحتانی اوست: هنر در متنزّل‌ترین نوع خود! او با تمام جاروجنجال‌هایی که راه می‌اندازد و هزینه‌هایی که صرف می‌کند، هنری بیش از این ندارد و این مسئله زمانی بیش از پیش عریان می‌شود که پترلاما از ناتوانی‌اش در تغییر چشم‌ها سخن می‌گوید و فیشه نیز عملاً قادر به جرّاحی مغز آدام نیست:

ناگهان تاجر سوییسی پرسید:«آیا تمام اعضای او را عوض کرده‌اید؟»

«تمام اعضایی که می‌شود دید.»

«همه؟»

«به استثنای چشم‌هایش.»

«پس آن قسمت...»

سکوتی طولانی توأم با تعجّب میز را پر کرد.

او خالقی با آفرینشی ابتر است و خود نیز به آن واقف. چشم‌ها دریچه‌ی روح تازیو هستند و هرگز با دست‌های فیشه و خلّاقیت زئوس تغییر و تبدیل نمی‌پذیرند. به علاوه، زئوس و هنرش در دایره‌ی محسوسات و مشهودات رسوب کرده‌اند و قادر نیستند پای از این دایره بیرون نهاده و به عالم مجرّدات وارد شوند. دایره‌ای که تجلّی آن در اومبریلیک[۴]، قصر محلّ زندگی اوست.

آدام بیس، مفتون آسمان‌وریسمان‌های زئوس پیرامون هنرش است؛ امّا این خودفریبی دیری نمی‌پاید و پس از آشنایی آدام بیس با هانیبالِ نقّاش و دخترش فیونا آهسته‌آهسته رنگ می‌بازد. هانیبال[۵] در پس پرده‌ی نماد، همان‌سان که از نامش پیداست، جلوه‌ای از تجرّدگراییِ رحمانی است که در جهان تجربه‌گرای امروز به حاشیه رانده شده. هانیبال نابینا، در نخستین تصویری که از او می‌بینیم، هوایی مابین هوای خشکی و دریا را نقش می‌زند؛ که در حقیقت ترسیم پلی به عالمی دیگر می‌تواند باشد، همانند ساحل که نوید رهایی از جزیره‌ی کوچک آدم‌های رمان است به بی‌کرانگی دریا. چه آن‌زمان که آدام‌ پناهش را در آنجا می‌جوید و چه آن‌هنگام که زیباروی وحشی اومبریلیک از تیمارستان به آنجا می‌گریزد.

ساحل، نخستین رویارویی آدام با جهانی فراتر از خودش است؛ و او در همین مواجهه است که برای اوّلین‌بار عشق می‌بازد. اومبریلیک، آنگونه که نامش نیز بر مرکزیت آن دلالت دارد، محلّ انباشت عصیان اومانیستی است و ساحل دروازه‌ی ورود به عالم الوهیت و تجربیات فرامادّی، نظیر عشق.

آدام سرانجام پوست می‌اندازد و بدنش پیوندهای دکتر فیشه را پس می‌زند؛ مانند جامعه‌ی او که ذرّه‌ذرّه ابتذال را از پیکره‌ی اصالت می‌زداید و به خویشتن بازمی‌گردد. زئوس را فراموش می‌کند و اومبریلیک را به دارالمجانین آثار هنری زنده‌ی او بدل می‌کند؛ و در عوض به آهستگی در جذبه‌ی هنر ژرف و نجیب هانیبال فرو می‌رود: او پس از مرگش «زنده» می‌شود و آثارش یک به یک به نمایش درآمده و تحلیل و تفسیر می‌شوند

هنرمند در این اثر واسطه‌ای است که گاه از فرط پیش‌روی در ابتذال، بشریت را به عقب رانده و آن را در جهان محدود درونش زندانی می‌کند؛ و گاه معبری است برای اتّصال به عالمی بالاتر از اندیشه‌ی ماتریالیستی[۶]؛ جایی که می‌توان از وجدان سخن گفت، بدون آنکه نیازی به اثبات وجود آن باشد. و در همین گستره است که می‌توان بدون کلام و با چشم‌ها حرف زد؛ آنچنان که هانیبال و تازیو و فیونا حرف می‌زنند.

از نظر اشمیت، هنر پرچم‌داری است که قدرت بسیاری در هدایت جامعه به مسیری متعالی دارد، و این در حالی است که هنر تهی امروز، راهی جز انحطاط و زوال شرافت انسانی پیش روی جوامع نگشوده است. مسیری که ارزش انسان را تا حد و اندازه‌ی یک شیء تخفیف داده و از قضا حاصل گردن‌کشی همین انسان است؛ انسانی که شوربختانه از هول هلیم در دیگی عمیق سرنگون شده است.

بیشتر بخوانید:

«حوض خون»؛ اندیمشک نماد از خود گذشتن

۱. در اساطیر یونانی، پادشاه خدایان و فرمانروای تمام زیارتگاه‌های واقع در کوه المپ است.

۲. همان تازیو، که پس از آفرینش مجدّد(!) توسّط زئوس، آدم دوّم نام‌گذاری می‌شود.

۳. Positivisme. اثبات‌گرایی. براساس این دیدگاه، داده‌ها و شواهد تجربی، و تلقّی منطقی و ریاضی از این داده‌ها، تنها منبع همه شناخت‌های معتبر است؛ در نتیجه در این نگرش، رویکردهای دینی و فلسفی، محلّی از اعراب نخواهند داشت.

۴. تلفیقی از دو کلمه‌ی فرانسوی «اُمبیلیک» و «نومبریل»(Ombilic/Nombril) که هردو به مفهوم ناف است.

۵. هانیبال یک نام فنیقی و به معنی «شکوه باری‌تعالی» یا «رحمت بعل» است.

۶. Materialism. مادّه‌باوری. مادّه‌گرایی. به مکاتبی که اصالت را به مادّه می‌دهند و آن را بر امور غیرمادّی مقدّم می‌دارند، ماتریالیسم گویند. آن‌ها امور غیرمادّی نظیر روح و معنا را فقط خصلتی از مادّه می‌پندارند.

گزارش از نگین عظیمی

نظرات
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران باشد و یا با قوانین جمهوری اسلامی ایران و آموزه‌های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید
تورهای مسافرتی آفری
نگاهی به موضوع اصلی صفحاتی با دنبال کننده زیاد
فیلم| ردی بر ادعای ضبطی بودن پخش زنده برنامه رئیسی
نتیجه زمام‌داری یک سلبریتی در اوکراین چی بوده؟
تلاش منافقین برای ربایش بازماندگان انفجار حزب جمهوری
خاطره شهید بهشتی از مواجهه با رئیس ساواک شاه در سال ۴۳
جلسه مجلس پس از فاجعه هفتم تیر به روایت حجت‌الاسلام ناطق‌نوری
دختران دانشجویی که بدستور شاه اعدام و شهید شدند+عکس
قیام زنان ما به رنگ خون جگر گوشه هاشون بود
حمله طرفداران سقط جنین به مراکز وضع حمل زنان
زائر حرم بانوی کرامت شد، رئیس ستاد کل ارتش پاکستان
توانایی باز پس‌گیری اراضی خود را اوکراین ندارد
به باشگاه شاختار دونتسک اوکراین ، شهاب زاهدی پیشنهاد شد
خدا به داد سینما و مخاطبانش برسد
شیب تند افزایش کرونا با ۴۴۳ ابتلا
به طور مستمر دشمنان امروز در حال شبهه‌افکنی و تفرقه‌افکنی هستند
پاسخگوی ترخیص داروهای بدون ثبت سفارش، گمرک باید باشد
«هناس» فیلمی باورپذیر از شهدای هسته‌ای است
درباره حاشیه امروز مجلس، توضیحات نماینده خمینی شهر
تاثیر جشنواره فارابی در آیین نامه ارتقا و پایه های تشویقی اساتید
سفر امیرعبداللهیان به ترکیه را ، چاووش اوغلو مهم قلمداد کرد
خودم را همیشه استقلالی می‌دانستم
دختران دانشجویی که بدستور شاه اعدام و شهید شدند+عکس
در آزمون سراسری مشمولان غایب، در صورت قبولی حق ثبت نام ندارند
تاثیر جشنواره فارابی در آیین نامه ارتقا و پایه های تشویقی اساتید
با رتبه بندی معلمان روی اعصاب فرهنگیان راه نروید
رتبه بندی معلمان خدشه دار نشود
به نام دانشجو به کام مسئولین/ هزینه حذف ترم تابستان را گردن دانشجو انداختند
اینفوگرافی| توصیه‌های لحظه آخری به کنکوری ها
نشست علمی بررسی جایگاه حلقه های میانی و حرکت های جهادی در برنامه هفتم توسعه
روسای پردیس‌های دانشگاه فرهنگیان توسط کمیته منتخب انتخاب می شوند
به هر نحوی از دانشجویان متاهل حمایت می شود
اینفوگرافیک: توصیه‌های لحظه آخری به کنکوری‌ها
انتصاب بهروز مرادی به عنوان مشاور عالی وزیر علوم تحقیقات و فناوری
شبکه سازی اساتید و دانشجویان به منظور مقابله با هجوم فرهنگی
تاکید مقیمی بر روش‌های خلاقانه دانشگاهیان برای دعوت به صیانت از ارزش‌های اسلامی
پذیرش دانشجوی کارشناسی ارشد آموزش پزشکی از میان اعضای هیات علمی
ایجاد شرایط مطلوب تر آزاد اندیشی توسط جشنواره فارابی
ایجاد زیرساخت پارک های علم و فناوری در تهران
قضات ویژه برای رسیدگی به تخلفات کنکور سراسری تعیین می شود
۱۰ تیر آخرین مهلت اعتراض به نتایج آزمون استخدامی آموزش و پرورش
پیگیری اعمال امتیاز حق تأهل بانوان در آزمون استخدامی آموزش‌ و‌ پرورش
توصیه های روز قبل کنکور
نظرسنجی

به نظر شما مهمترین مانع ازدواج در بین جوانان چیست؟





مشاهده نتایج
go to top