تاریخ انتشار: دوشنبه 1401/01/08 - 18:23
کد خبر: 428085

چند سی‌سی کتاب در نوروز ۱۴۰۱/ بخش سوم

«وقتی اثر هنری بودم»؛ هنر مبتذل و انحطاط شرافت انسانی

«وقتی اثر هنری بودم»؛ هنر مبتذل و انحطاط شرافت انسانی

«هربار دست به خودکشی زدم ناموفّق بود. راستش توی هرکاری ناموفّق بودم: هم در زندگی هم در خودکشی.»

به گزارش سرویس کتابخانه «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ اریک امانوئل اشمیت، نویسنده و فیلسوف فرانسوی، چهارمین اثر خود را با این جملات آغاز می‌کند. از زبان «تازیو فیرلی» چهل‌ساله که به روایت ماجرایی تکان‌دهنده در بیست‌سالگی‌اش می‌پردازد. رمان با تصویری از تازیوی جوان در لبه‌ی پرتگاهی صخره‌ای شروع می‌شود، در اندیشه‌ی ختم حیات و غرق در خودسرزنشگری و مرور بی‌عرضگی‌ها و ضعف‌ها و عجزهایش، که در این میانه به‌ناگاه صدایی رسا و مردانه از پشت سرش شنیده می‌شود که او را از این کار بازمی‌دارد. زئوس پترلاما؛ که کمی بعد درمی‌یابیم نقّاش مشهوری است، از تازیو می‌خواهد ۲۴ ساعت به او فرصت بدهد و اگر در این مدّت میل به زندگی به او بازنگشت، راننده‌اش فردا صبح، او را به همین نقطه بازخواهدگرداند تا با خیال راحت خودش را از صخره پرت کند. و پذیرش تازیو، آغاز وقایع دردناک و آزاردهنده‌ی کتاب است؛ وقایعی که تازیو را به اثری هنری تبدیل می‌کند، حاصل فزون‌خواهی توقّف‌ناپذیرِ زئوس پترلاما، با همراهی دکتر «فیشه»ی کالبدشکاف.

رمان در زمینه‌ای فلسفی-اجتماعی پیش می‌رود و در نگاهی کلّی، استحاله‌ی ارزش‌ها در دنیای معاصر را به تصویر می‌کشد؛ با چاشنی «اسطوره» به‌گونه‌ای که گاه مفاهیم در قالب اسامی اساطیری شخصیت‌ها، نمود می‌یابند و نمونه‌ی آشکار آن نیز نام زئوس و هانیبال است.

بیشتر بخوانید:

«کار من بود»؛ تاریخ روایی از ظهور قاجاریه تا کودتای اسفند ۱۲۹۹

زئوس[۱]، پادشاه خدایان در افسانه‌های یونانی، آنچنان که زئوس پترلاما خود را خالقی به‌مراتب برتر از خالق جهان می‌پندارد و بشریت را به‌واسطه‌ی آخرین آفرینش خود، آدام بیس‌(آدم دوّم)[۲]، مدیون خویش. مخلوق او گونه‌ای دیگر از آدم است، خارق‌العاده و بزرگ، که بی‌شک از مخلوقات الهی نیز پیشی گرفته است.

زئوس تجلّی طغیان جاه‌طلبانه‌ی انسان معاصر است. او در بستر اومانیستی مدرنیته، تا آفرینش یک جنایت هنری(!) پیش می‌رود و در نهایت بدون آنکه محکوم شود، به هنرفروشی‌اش ادامه می‌دهد(البته اگر بتوان فعل او را هنر نامید)؛ چه او دقیقاً در چارچوب‌های منطقی جهان‌بینی حاکم بر جامعه‌ی خویش عمل کرده؛ و مسلّماً این تازیوست که محکوم‌شدنی است. تازیویی که اندک‌اندک از مرزهای لایتغیّر اثبات‌نگری[۳] فراتر رفته و قدم در پهنه‌ی اخلاقیات نهاده است. زئوس در سودای خلق حیرت‌انگیزترین اثر هنری‌اش دست به تغییر تازیو می‌زند و به‌وسیله‌ی دکتر فیشه و طی سلسله جرّاحی‌هایی عذاب‌آور، از فرق سر تا نوک انگشتان پای او را دگرگون می‌کند. امّا این به اصطلاح آفرینش جدید، خلقتی است در سطح، که از ظاهر آدام بیس فراتر نمی‌رود و بزرگ‌ترین دستاوردش نیز تغییری خاص در اندام تحتانی اوست: هنر در متنزّل‌ترین نوع خود! او با تمام جاروجنجال‌هایی که راه می‌اندازد و هزینه‌هایی که صرف می‌کند، هنری بیش از این ندارد و این مسئله زمانی بیش از پیش عریان می‌شود که پترلاما از ناتوانی‌اش در تغییر چشم‌ها سخن می‌گوید و فیشه نیز عملاً قادر به جرّاحی مغز آدام نیست:

ناگهان تاجر سوییسی پرسید:«آیا تمام اعضای او را عوض کرده‌اید؟»

«تمام اعضایی که می‌شود دید.»

«همه؟»

«به استثنای چشم‌هایش.»

«پس آن قسمت...»

سکوتی طولانی توأم با تعجّب میز را پر کرد.

او خالقی با آفرینشی ابتر است و خود نیز به آن واقف. چشم‌ها دریچه‌ی روح تازیو هستند و هرگز با دست‌های فیشه و خلّاقیت زئوس تغییر و تبدیل نمی‌پذیرند. به علاوه، زئوس و هنرش در دایره‌ی محسوسات و مشهودات رسوب کرده‌اند و قادر نیستند پای از این دایره بیرون نهاده و به عالم مجرّدات وارد شوند. دایره‌ای که تجلّی آن در اومبریلیک[۴]، قصر محلّ زندگی اوست.

آدام بیس، مفتون آسمان‌وریسمان‌های زئوس پیرامون هنرش است؛ امّا این خودفریبی دیری نمی‌پاید و پس از آشنایی آدام بیس با هانیبالِ نقّاش و دخترش فیونا آهسته‌آهسته رنگ می‌بازد. هانیبال[۵] در پس پرده‌ی نماد، همان‌سان که از نامش پیداست، جلوه‌ای از تجرّدگراییِ رحمانی است که در جهان تجربه‌گرای امروز به حاشیه رانده شده. هانیبال نابینا، در نخستین تصویری که از او می‌بینیم، هوایی مابین هوای خشکی و دریا را نقش می‌زند؛ که در حقیقت ترسیم پلی به عالمی دیگر می‌تواند باشد، همانند ساحل که نوید رهایی از جزیره‌ی کوچک آدم‌های رمان است به بی‌کرانگی دریا. چه آن‌زمان که آدام‌ پناهش را در آنجا می‌جوید و چه آن‌هنگام که زیباروی وحشی اومبریلیک از تیمارستان به آنجا می‌گریزد.

ساحل، نخستین رویارویی آدام با جهانی فراتر از خودش است؛ و او در همین مواجهه است که برای اوّلین‌بار عشق می‌بازد. اومبریلیک، آنگونه که نامش نیز بر مرکزیت آن دلالت دارد، محلّ انباشت عصیان اومانیستی است و ساحل دروازه‌ی ورود به عالم الوهیت و تجربیات فرامادّی، نظیر عشق.

آدام سرانجام پوست می‌اندازد و بدنش پیوندهای دکتر فیشه را پس می‌زند؛ مانند جامعه‌ی او که ذرّه‌ذرّه ابتذال را از پیکره‌ی اصالت می‌زداید و به خویشتن بازمی‌گردد. زئوس را فراموش می‌کند و اومبریلیک را به دارالمجانین آثار هنری زنده‌ی او بدل می‌کند؛ و در عوض به آهستگی در جذبه‌ی هنر ژرف و نجیب هانیبال فرو می‌رود: او پس از مرگش «زنده» می‌شود و آثارش یک به یک به نمایش درآمده و تحلیل و تفسیر می‌شوند

هنرمند در این اثر واسطه‌ای است که گاه از فرط پیش‌روی در ابتذال، بشریت را به عقب رانده و آن را در جهان محدود درونش زندانی می‌کند؛ و گاه معبری است برای اتّصال به عالمی بالاتر از اندیشه‌ی ماتریالیستی[۶]؛ جایی که می‌توان از وجدان سخن گفت، بدون آنکه نیازی به اثبات وجود آن باشد. و در همین گستره است که می‌توان بدون کلام و با چشم‌ها حرف زد؛ آنچنان که هانیبال و تازیو و فیونا حرف می‌زنند.

از نظر اشمیت، هنر پرچم‌داری است که قدرت بسیاری در هدایت جامعه به مسیری متعالی دارد، و این در حالی است که هنر تهی امروز، راهی جز انحطاط و زوال شرافت انسانی پیش روی جوامع نگشوده است. مسیری که ارزش انسان را تا حد و اندازه‌ی یک شیء تخفیف داده و از قضا حاصل گردن‌کشی همین انسان است؛ انسانی که شوربختانه از هول هلیم در دیگی عمیق سرنگون شده است.

بیشتر بخوانید:

«حوض خون»؛ اندیمشک نماد از خود گذشتن

۱. در اساطیر یونانی، پادشاه خدایان و فرمانروای تمام زیارتگاه‌های واقع در کوه المپ است.

۲. همان تازیو، که پس از آفرینش مجدّد(!) توسّط زئوس، آدم دوّم نام‌گذاری می‌شود.

۳. Positivisme. اثبات‌گرایی. براساس این دیدگاه، داده‌ها و شواهد تجربی، و تلقّی منطقی و ریاضی از این داده‌ها، تنها منبع همه شناخت‌های معتبر است؛ در نتیجه در این نگرش، رویکردهای دینی و فلسفی، محلّی از اعراب نخواهند داشت.

۴. تلفیقی از دو کلمه‌ی فرانسوی «اُمبیلیک» و «نومبریل»(Ombilic/Nombril) که هردو به مفهوم ناف است.

۵. هانیبال یک نام فنیقی و به معنی «شکوه باری‌تعالی» یا «رحمت بعل» است.

۶. Materialism. مادّه‌باوری. مادّه‌گرایی. به مکاتبی که اصالت را به مادّه می‌دهند و آن را بر امور غیرمادّی مقدّم می‌دارند، ماتریالیسم گویند. آن‌ها امور غیرمادّی نظیر روح و معنا را فقط خصلتی از مادّه می‌پندارند.

گزارش از نگین عظیمی

نظرات
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران باشد و یا با قوانین جمهوری اسلامی ایران و آموزه‌های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید
تورهای مسافرتی آفری
سه ویژگی جدید واتس‌آپ در آخرین به‌روزرسانی
انگلیس توانمندی های ایران در حوزه ماهواره را ندارد؟!
مادر شهید ابراهیم نابلسی در تشییع فرزند شهیدش
محل استقرار شهید نابلسی و دو همراه شهیدش
نخستین شماره نشریه دانشجویی « توانا» منتشر شد +دانلود
فیلم| واکنش پدر نابلسی به خبر شهادت فرزندش
فیلم| آخرین پیام صوتی شهید نابلسی قبل از شهادت
بنویسید اینجا خیابانی در ایرانه تا خود تحقیرها عقده گشایی کنن!
آمار تعجب‌برانگیز از قبولی پردرآمدها در کنکور
تبریک قالیباف به همتایان خود بابت روز ملی ۱۴ کشور
چهاردهمین شماره نشریه دانشجویی « سفیران سپید » منتشر شد+دانلود
جنجال اهدای بادمجان به خبرنگاران در روز خبرنگار
شرکت در هر ۲ کنکور ۱۴۰۲ الزامی نیست
برگزاری مراسم عزاداری شب شهادت امام سجاد (ع) در نهاد ریاست جمهوری
درخواست‌های مردمی، مبنای ورود پلیس به مقوله سگ گردانی
نایب قهرمانی فصیحی در دو ۱۰۰ متر
برگزاری نشست "شرکت در این جلسه جرم است"
هیجان در انتخاب رشته کنکور ممنوع
انتشار دفترچه انتخاب رشته دانشگاه آزاد
گزارش مالی نامناسبی در کنکور وجود دارد
ورود قهرمانان ورزشی به دانشگاه فرهنگیان
آمار تعجب‌برانگیز از قبولی پردرآمدها در کنکور
شرکت در هر ۲ کنکور ۱۴۰۲ الزامی نیست
هیجان در انتخاب رشته کنکور ممنوع
انتشار دفترچه انتخاب رشته دانشگاه آزاد
گزارش مالی نامناسبی در کنکور وجود دارد
ورود قهرمانان ورزشی به دانشگاه فرهنگیان
پذیرش ۳۲۰ مراقب بهداشت متعهدخدمت از طریق کنکور
دریافت حقوق توسط رتبه‌های زیر ۱۰۰ کنکور با انتخاب برخی رشته‌ها
ارتقای استانداردهای فارغ التحصیلی در دانشگاه تهران
تحصیل همزمان دانشجویان سایر دانشگاهها در دانشگاه علمی کاربردی
در دانشگاه امیر کبیر برگزاری رویداد تخصصی علوم و مهندسی کامپیوتر
آغاز انتخاب رشته متقاضیان رشته‌های با آزمون دانشگاه آزاد
حذف درس استعداد تحصیلی از کنکور دکتری تخصصی پزشکی ۱۴۰۲
تقدیر رئیس سازمان سنجش از زحمات اصحاب رسانه
تمدید مهلت ثبت نام در آزمون زبان MSRT
مهلت ثبت‌نام وام کمک هزینه تحصیلی دانشجویان دانشگاه شریف تا فردا
پرداخت سالیانه ۱۴ میلیون تومان به رتبه های زیر ۱۰۰ کنکور ۱۴۰۱
فرصت جدید انتخاب رشته در آزمون دستیاری پزشکی آغاز شد
فرمول جدید دانشگاه تهران برای تخصیص بودجه به دانشکده‌ها
ترور یک مسئول فلسطینی در لبنان
مافیای کنکور با جنجال رسانه‌ای به دنبال نفوذ به آموزش‌و پرورش است
نظرسنجی

با دو مرحله‌ای شدن کنکور سراسری موافق هستید؟



مشاهده نتایج
go to top