به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ ششم مرداد ماه روز ملی کارآفرینی و آموزشهای فنی و حرفهای، فرصتی برای بازخوانی یکی از مهمترین مطالبات از نظام آموزش عالی است؛ مطالبهای که سالهاست از سوی دانشگاه، صنعت و بازار کار مطرح میشود؛ دانشگاهی که تنها مدرک صادر نکند، بلکه کارآفرین تربیت کند.
سالها، دانشگاهها با تعداد فارغالتحصیلان و مقالات علمی سنجیده میشدند، اما تغییرات پرشتاب بازار کار، رشد فناوریهای نوین و نیاز صنایع به نیروهای ماهر، معادلات گذشته را تغییر داده است. امروز بسیاری از کارفرمایان بیش از آنکه به معدل و عنوان مدرک توجه کنند، به دنبال افرادی هستند که توان حل مسئله، کار تیمی، خلاقیت و مهارتهای عملی را در کنار دانش تخصصی داشته باشند.
دانشگاه دیگر فقط محل آموزش نیست
وزیر علوم، تحقیقات و فناوری حسین سیمایی صراف نیز بر همین تغییر رویکرد تأکید کرده و معتقد است دانشگاه دیگر صرفاً نهاد آموزش یا پژوهش نیست، بلکه باید به نهادی برای فرهنگسازی، توسعه فناوری و کارآفرینی تبدیل شود؛ تغییری که میتواند نقش دانشگاه را از تربیت صرف نیروی انسانی به تربیت نیروهای خلاق، نوآور و اثرگذار در اقتصاد دانشبنیان ارتقا دهد.
این نگاه، تنها یک تغییر در ادبیات آموزش عالی نیست، بلکه پاسخی به تحولات بازار کار و نیازهای جدید اقتصاد است؛ اقتصادی که بیش از گذشته بر نوآوری و مهارت تکیه دارد.
دانشگاه نسل سوم؛ از کلاس درس تا خلق فرصتهای شغلی
در همین راستا، معاون پژوهشی وزارت علوم نیز دانشگاههای نسل سوم را نماد این تحول میداند؛ به گفته سیدمهدی ابطحی، اگر دانشگاههای نسل اول مأموریت آموزش و دانشگاههای نسل دوم مأموریت پژوهش را برعهده داشتند، دانشگاههای نسل سوم باید علاوه بر این دو، در حوزه کارآفرینی، نوآوری و حل مسائل اقتصادی و اجتماعی نیز نقشآفرین باشند.
به اعتقاد وی، دانشگاه امروز نباید تنها نیروی کار تربیت کند، بلکه باید دانشجویانی پرورش دهد که خود بتوانند فرصتهای شغلی جدید ایجاد کنند. تحقق این هدف نیز بدون تعامل مستمر میان دانشگاه و صنعت امکانپذیر نخواهد بود؛ تعاملی که در آن، صنعت از ظرفیتهای علمی دانشگاه برای حل مسائل خود بهره بگیرد و دانشگاه نیز آموزش را بر پایه نیازهای واقعی بازار کار بازطراحی کند.
بازار کار؛ مهارت را جایگزین مدرک میکند
شاید مهمترین نشانه این تغییر، تحول معیارهای استخدام در جهان باشد. معاون آموزشی وزارت علوم با استناد به برآوردهای علمی اعلام کرده است که تا پایان سال ۲۰۲۶، مهارتمحوری با سهمی بیش از ۸۱ درصد به مهمترین معیار جذب نیروی انسانی تبدیل خواهد شد.
این در حالی است که به گفته ابوالفضل واحدی، در سال ۲۰۲۰ تنها حدود ۳۰ درصد تصمیم کارفرمایان بر پایه مهارت افراد بود، اما اکنون این سهم رشد قابل توجهی یافته و شرکتها بیش از هر زمان دیگری به دنبال نیروهایی هستند که علاوه بر دانش دانشگاهی، توانایی انجام کار و حل مسائل واقعی را داشته باشند.
این تغییر پیام روشنی برای دانشگاهها دارد؛ دورهای که مدرک به تنهایی تضمینکننده اشتغال بود، رو به پایان است.
دانشگاهها چقدر به بازار کار نزدیک شدهاند؟
وزارت علوم طی سالهای اخیر تلاش کرده است ارتباط میان دانشگاه و بازار کار را تقویت کند. توسعه مراکز هدایت شغلی، برگزاری نمایشگاههای کار، دورههای مهارتآموزی و بازدیدهای صنعتی از جمله اقداماتی است که با همین هدف دنبال میشود.
آمارهای دفتر ارتباط با صنعت وزارت علوم نشان میدهد که در سال ۱۴۰۴ بیش از ۲۶ هزار دانشجو و دانشآموخته از خدمات مشاوره شغلی استفاده کردهاند و نزدیک به ۵۰ هزار ساعت مشاوره تخصصی در مراکز هدایت شغلی دانشگاهها ارائه شده است.
همچنین طی این مدت، ۲۱۴ نمایشگاه کار در دانشگاههای کشور برگزار و ۴۶ هزار و ۷۷۸ فرصت شغلی به دانشجویان و فارغالتحصیلان معرفی شده است. افزون بر این، بیش از سه هزار و ۹۰۰ بازدید از صنایع و مراکز تولیدی برای آشنایی دانشجویان با محیط واقعی کسبوکار برنامهریزی و اجرا شده است.
بر اساس این آمار، دانشگاه ملی مهارت با بیش از ۱۷ هزار نفر مراجعهکننده، بیشترین خدمات مشاوره شغلی را ارائه کرده و پس از آن دانشگاههای گیلان، تبریز، خوارزمی، علمیکاربردی و ارومیه قرار دارند.
دانشگاه کارآفرین؛ ضرورتی فراتر از یک شعار
با وجود این اقدامات، کارشناسان معتقدند هنوز فاصله قابل توجهی میان آموزش دانشگاهی و نیازهای واقعی بازار کار وجود دارد. بسیاری از دانشجویان در سالهای تحصیل، فرصت کافی برای تجربه محیطهای واقعی کار، مشارکت در پروژههای صنعتی یا تقویت مهارتهای نرم را پیدا نمیکنند؛ مهارتهایی که امروز به اندازه دانش تخصصی در موفقیت شغلی نقش دارند.
از همین رو، حرکت به سمت دانشگاه کارآفرین دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی برای آینده آموزش عالی و اقتصاد کشور محسوب میشود؛ دانشگاهی که علاوه بر تربیت متخصص، بتواند نوآور، کارآفرین و حلکننده مسائل جامعه پرورش دهد.
در نهایت، شاید مهمترین پرسش پیش روی آموزش عالی این باشد که موفقیت دانشگاهها باید با تعداد فارغالتحصیلان سنجیده شود یا با تعداد افرادی که توانستهاند شغل ایجاد کنند، مسئلهای را حل کنند یا ارزش افزودهای برای اقتصاد کشور به وجود آورند؟ پاسخ به این پرسش، میتواند مسیر دانشگاههای ایران در دهه آینده را مشخص کند.
