خبرنامه دانشجویان ایران: با توجه به اینکه جریان توسعه گرا امروز در کشور ما بسیار فعال هستند و حتی بخش قابل توجهی از حاکمیت را هم در دست دارند بر آن شدیم تا بازخوانی در بستر تاریخی و از زاویه تاثیر تفکر توسعه گرایی بر ارزش های اجتماعی به خصوص در دوران دولت سازندگی که مبدع و جلودار این جریان بوده و هست داشته باشیم

به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»، سخن بر سر اثرپذیری ارزش های اجتماعی از تفکر توسعه گرایی در دولت سازندگی است معمولا وقتی سخن از توسعه گرایی پیش می آید بیشتر جنبه های اقتصادی و یا نهایتا خیلی کم رنگ پای مسائل فرهنگی و یا سیاست خارجه وسط کشیده می شود شاید از این منظر سخن از بعد اجتماعی این تفکر کمتر مورد توجه قرار گرفته باشد اما از طرفی هم به صورت شفاهی خیلی به گوشمان خورده که کسانی که سنشان به انقلاب قد می دهد وقتی از چیزهایی صحبت می کنند که آن موقع در بین مردم به عنوان ارزش شناخته می شد و آن را با ارزش های امروز جامعه می سنجند تفاوت فاحشی بین این دو مقطع از نظر ارزش های حاکم در جامعه به نظر میرسد وجود داشته باشد ما دقیقا می خواهیم در این کنکاش همین مسئله را در بستر تاریخ و به شکل منسجم تر بررسی کنیم.

البته ما در ادامه بحث برخی از شاخص های لازم را برای تعریف و شناختن تفکر توسعه گرا ارائه خواهیم نمود اما به نظر می رسد برای هرچه کاربردی تر کردن بحث بهتر است ابتدا بیان شود که این جریان یعنی دقیقا دولت سازندگی در سال 1368 چه ارزش هایی را از انقلاب و جامعه تحویل گرفت و با سیاست های توسعه گرایانه خود چه ارزش هایی را در جامعه حاکم کرد.

آورده های انقلاب:

اساسا هر انقلاب مردمی محصول یک انسجام قوی بین مردم جامعه با یک مجموعه ارزش های( نظام ارزشی) منسجم و جهت بندی شده است این انسجام از ابعاد مختلف سیاسی فرهنگی و اجتماعی در انقلاب های بزرگ دنیا نقش داشته است اما در انقلاب ایران علاوه بر همه این عوامل یک پیوند مذهبی - الهی بین مردم و انقلاب وجود داشت که علقه و رابطه آنها را به شدت عمیق تر می کرد به گونه ایی که بر اساس این ارزش های دینی؛ ایثار و فداکاری را مایه سعادتمندی ابدی خود می دانستند و از طرفی وحدت و پیوند رهبری الهی و قدرتمند همه چیز را برای داشتن یک جامعه انسجام یافته از ارزش های دینی فراهم کرده بود همین مسائل به وضوح حکایت گر حاکمیت ارزش های دینی در سال های ابتدایی انقلاب هستند اما قصد داریم از باب ملموس سازی آن فضا به خصوص برای نسل جدیدتر انقلاب که خیلی ذهنیت روشنی از آن سال ها ندارند یک مقدار جزیی تر و مصداقی تر رفتار هایی را که در بین مردم و مسولین به عنوان ارزش عملا در متن زندگی و جامعه جریان داشت را بررسی کنیم. مسئله وقتی جالب تر خواهد شد که در ادامه به فرایندی پرداخته شود که چگونه و تحت تاثیر چه عواملی امروز بعضی از آن ارزش ها حتی تا 180 درجه تغییر پیدا کردند.

رفتار جامعه بعد ازانقلاب با قبل از آن چه تفاوتی داشت؟

انقلاب اسلامی تاثیر خیلی سریع و تحول کننده بروی باورها و سبک زندگی مردم داشت تا جایی که حتی قیافه های ظاهری هم تحت تاثیر جو ارزشی انقلاب بدون صدور بخش نامه و یا اجبار بالادستی به صورت کاملا خود جوش تغییر کرده بود حجاب خانم ها خیلی جمع و جورتر شده بود حتی رنگ لباس ها هم از مدل های رنگارنگ خیلی رسمی تر شده بود ریش های آقایان هم به تدریج در آمد و لباس ها بیشتر اورکت سربازی شده بود و آقایان انگشتر های طلا را هم از دست بیرون آوردند نماز خوان ها چند برابر شده بودند وسائل منزل از مبل و صندلی تبدیل به پشتی شده بود و کتب دینی در خانه ها فراون یافت می شد.

نماز های جمعه و جماعت به شدت شلوغ و حوزه های علمیه هم به حدی رونق یافت که مجبور شدند برای ورودی و گزینش مانند دانشگاه کنکور برگزار کنند حتی نام ها از سیامک و سیاوش به محمد و علی تغییر کرده بود همه مشتاق بودند هر طور شده ایثار گری در برای کشور و انقلاب انجام دهند.

میزهای طاغوتی و لباس های آنچنانی هم از وزارت خانه ها و سازمان ها جمع آوری شده بود و جای خود را به صندلی ها و لباس های خیلی ساده داده بودند مردم و کارمندان جزء خیلی راحت با وزراء و مدیران رابطه داشتند؛ مردم خود را مسئول و مسولین خود را مردم می دانستند

خیلی جالب توجه است که تحت تاثیر این ارزش هایی که در جامعه تبدیل به هنجار شده بودند ثروتمندان هم نمی توانستند ثروت خود را و اتومبیل های گران قیمت و لباس های شیک خود را به نمایش بگذارند چون فقرا به شدت قابل احترام بودند و دارندگی به هیچ وجه برازندگی نبود ثروت و نمایش ثروت باعث می شد ثروتمندان هم احساس جدایی از جامعه داشته باشند و هم از طرف جامعه مورد کم مهری قرار گیرند.

• مشخص است در چنین جامعه ایی فقر بی آبرویی نسیت و افراد نیازی نمی بینند برای فرار از فقر و بی آبرویی به هر دری حتی خلاف قانون و شرع بزنند تا پولی بدست آورند برای حفظ آبرو و تهیه کالاهای مصرفی که معیار ارزیابی احترام او در جامعه باشد بنابراین هیچ نیازی به برتری جویی و خودنمایی و نمایش نبود در این شرایط خود به خود آمار معضلات و بزه کاری های اجتماعی و فساد های اقتصادی و قانون شکنی ها هم به شدت پایین می آید و این نتیجه حاکمیتی است که رهبران آن برای ثروت و ارزش های ثروتمندان و جاه طلبی و نمایش ثروت ارزش منفی قائل باشند؛ متاسفانه امروز فضا وارونه شده و بخشی از تبعات تفکر توسعه گرایی اکنون گریبان گیر جامعه ما شده که در ادامه به آن خواهیم پرداخت.

تاثیر ارزش های بعد از انقلاب بر آرمان های مردم:

مردمی که روزی سرشان به مشکلات روز مره شان گرم بود و جرات ایستادن در مقابل بی عدالتی های شاه مملکت و وزیر و وکیل که هیچ؛ حتی یک تبعه خارجی بدترین توهین ها و تجاوزات را در خاک این مملکت مرتکب می شد صدایی از کسی شنیده نمی شد اما امروز به حدی از خود باوری رسیده بودند که دم از رهیدن از وابستگی و مبارزه با استکبار جهانی و نا عدالتی و نابرابری می زدند.

به این ترتیب بازار کلاهای تجملاتی وارداتی کساد شد چرا که مصرف گرایی تبدیل به یک فرهنگ قبیح شده بود آن هم مصرف کالاهای لوکس که از کشورهایی وارد می شد که حالا دیگر نام استکبار و دشمن را برای ملت تداعی می کرد. یعنی غرب علاوه بر پایگاه های سیاسی و اجتماعی و منافع مادی و نفتی حالا دیگر باید قید بخش زیادی از بازارهای اقتصادی ایران را هم می زد.

در ادامه این نوشتار به تاثیر جنگ تحمیلی از نگاه ارزش های اجتماعی می پردازیم چرا که قبل از ورود به بحث توسعه گرایی باید دقیقا مشخص شود که ما چگونه جامعه ایی داشتیم و اساسا چه رفتار هایی معیار ارزش و احترام و حتی چه رفتار هایی معیار تشخیص یک مدیر خوب از یک مدیر متوسط و یا بد بود و توسعه گرایی که در دولت سازندگی رسما به آن میدان داده شد چه تغییراتی را در ارزش های جامعه بوجود آورد و اساسا امروز بعد از حاکمیت حدودا بیش از دو دهه این جریان بر تفکر دولت مردان ما ما چه داریم و چه چیزهایی جایگزین آن ارزش ها شده؟ و چگونه؟