خبرنامه دانشجویان ایران: رهبر معظم انقلاب در دیدار های عمومی اشان مهمترین مسائل و تنگنا های راهبردی انقلاب اسلامی را به مردم و مسئولین گوشزد می کنند. یکی از مسائلی که ایشان از ده سال پیش بر روی آن تأکید کردند و توجه نخبگان و مسئولین را به آن جلب کردند، بحث الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت بود که آن را به عنوان "هدف" و "مسیر رسیدن به هدف" مطرح نمودند. در این گزارش به ابعاد بیانات رهبر انقلاب در خصوص الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت و همچنین اقداماتی که از سوی مسئولین صورت گرفته پرداخته می شود و در نهایت از نگاه کارشناسان اقدامات انجام شده توسط مسئولین مورد ارزیابی قرار می گیرد.

به گزارش خبرنگار «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ اولین طرح بحث در خصوص یک الگوی پیشرفت بومی که بر مبانی فرهنگی و ارزشی کشور استوار باشد و اقتضائات جغرافیایی سرزمین ایران را در نظر گرفته باشد در سفر استانی سال 1385 رهبر انقلاب به سمنان انجام شد. ایشان در این سفر در بیانات مختلفی و در جمع های مختلفی از مردم این استان به اهمیت داشتن یک الگوی منحصر به فرد اسلامی ایرانی برای پیشرفت تأکید کردند. ایشان در روز 18 آبان ماه در جمع دانشجویان دانشگاه های استان سمنان فرمودند: "آنچه خوب و درست است، جامعه‏ی با ثبات، اما غیر راکد و دارای تحول است. جامعه ‏ای که حتی تحولات صحیح را سریع در خودش به وجود بیاورد. چگونه می‏شود این ویژگی را به دست آورد؟ این که ریشه‏ها و اصالت ها را حفظ کنیم و شالوده‏شکنی نکنیم، هویت ملی را به شدت مورد ملاحظه قرار دهیم و ارج بنهیم. هویت جمعی یک ملت، جزو آن چیزهایی است که در تحولات باید دست نخورد. در کنار هویت ملی، پویایی، نشاط، برخورداری از آزادی تحرک و روح رقابت در میان جمع خود را باید به‏شدت ارج بنهیم و به آن اهمیت بدهیم." این بیانات سرآغاز سلسله سخنان دیگری از رهبر انقلاب در سال های آینده بود که حرکت جمعی نخبگان به سوی طراحی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت را می طلبید.

استفاده غیر نظام مند از ظرفیت نخبگانی جامعه
یکی از تأکیدات مهم رهبر انقلاب در طراحی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت استفاده از ظرفیت نخبگانی کشور بود. ایشان در اولین جلسه نشست اندیشه های راهبردی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت که در سال 89 برگزار شد، این الگو را "سندی بالا دستی برای همه اسناد برنامه ای و چشم اندازی کشور" خواندند. رهبر معظم انقلاب در این جلسه یکی از اهداف آن را درگیر شدن متفکران و اندیشه ورزان با مسائل اساسی و کلان بر شمردند و فرمودند: "در کشور، اهداف و کار های بزرگی وجود دارد که باید برای تحقق آن ها از ظرفیت ها و توانایی های بالای نخبگان، استفاده شود که لازمه آن درگیر شدن اندیشه ورزان با این مسایل کلان است." با وجود این تأکیدات رهبر انقلاب، گذر زمان نشان داد همیت کافی برای امر گفتمان سازی در میان مسئولین وجود ندارد و این مسأله صرفاً در بیان مسئولین دولتی دیده می شود.

نکته قابل توجه و قابل تأمل در استفاده از ظرفیت نخبگانی جامعه، عدم برنامه ریزی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری از اقدامات مرکز الگوی پیشرفت است. وزیر علوم که حدود 20 ماه است سکاندار وزارتخانه شده است، دی ماه 94 در بازدیدی که از مرکز الگوی پیشرفت می کند، در پاسخ به خبرنگاران اینگونه می گوید: "قبل از آشنایی کامل با این مرکز در مورد آن در اخبار گوناگون می‌شنیدم و به آن نگاه اجمالی داشتم اما با آنچه در دو، سه روز آشنا شدم، باید شکرگزار وجود چنین مرکزی باشیم و احسنت بگوییم به رهبر معظم انقلاب اسلامی که چنین ایده‌ای را مطرح کردند." به عبارت دیگر وزیر علومی که تا کنون از اقدامات مرکز تخصصی طراحی الگوی پیشرفت، اطلاعی نداشته است چگونه می توان انتظار داشت که بتواند ظرفیت نخبگانی و دانشگاهی کشور را برای هم افزایی اقدامات، به طور نظام مند بکار گیری کند.

عدم ارتباط صحیح حوزه و دانشگاه
همان طور که رهبر انقلاب در خصوص طراحی الگوی پیشرفت بیان داشتند، رسیدن به نتیجه مطلوب مستلزم استفاده از تجربیات بشر امروز در کنار استفاده از مبانی دینی و اسلامی است. بیان این مسأله نشان از اهمیت ابجاد هماهنگی و استفاده همزمان از ظرفیت های حوزوی و دانشگاهی برای طراحی نقشه مطلوب پیشرفت دارد.

حجت الاسلام میر معزی عضو هیأت علمی موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی در مصاحبه ای به این امر مهم اشاره کرده است. وی در این خصوص می گوید: "خیل عظیم دانشمندان ما در دانشگاه ها آن دانشی که به دست آوردند و تدریس کردند و به مقام دانشیاری و استادی در این زمینه رسیدند همان دانش غربی است. نمی گوییم این بی فایده است، منتهی باید به این دانش تسلط بر مبانی و ارزشهای اسلامی و آموزه ها، اخلاق و حقوق اسلامی ضمیمه شود.

بنابراین یک طرف دانشگاههایی هستند که دانش غرب را خوب فرا گرفتند ولی از دانش اسلامی بهره ای ندارند یا کم بهره اند. اما از این طرف هم روحانیونی داریم که مسلط بر مباحث دینی هستند ولی آشنائی کافی با مباحث روز و راهبردی ندارند، البته این وسط ما یک تعداد روحانیونی را داریم که اینها دو رشته ای هستند هم در حوزه و هم در دانشگاه بوده اند و اینها یک تسلط نسبی بر مسئله دارند." میر معزی این شرایط را وضعیت فعلی در ایجاد استفاده همزمان از ظرفیت های حوزه و دانشگاه را نا مطلوب می داند و ادامه می دهد: "لشکر ما بالفعل برای نظریه پردازی ها در زمینه الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، فعلاً لشکر کوچک و ناتوانی است."

وی همچنین استفاده بجا و مناسب از این ظرفیت ها را به عنوان یک پارامتر مهم می داند و اذعان می دارد: "آن استراتژی که باید قاعدتاً به کار ببندیم در این فضا این است که همه این توان ها البته هر کدام در جای خود را به خدمت بگیریم و اگر قاطی کنیم به نتیجه نمی رسیم و این همان چیزی هست که مقام معظم رهبری تأکید دارند." لذا به نظر می رسد پس از گذشت حدود 37 سال از شهادت شهید مفتح که پیشگام در وحدت حوزه و دانشگاه بود و پس از تشکیل موسسات و نهاد های متعدد برای رسیدن به یک توازن صحیح از امتزاج نظام حوزوی و دانشگاهی همچنان نتوانسته ایم به قدر کفایت و مطلوب، نیرو های آشنا با هر دو نظام آموزشی را پرورش دهیم و باید گفت سناریوی همنشینی کارشناس و فقیه نیز به حکم تجربه سی و هفت ساله پس از انقلاب، چیزی بیش از تر کردن ذائقه پرعطش نظام اسلامی برای این معارف، فراهم نکرده و نمی‌کند.

تفاوت برداشت ها از الگوی پیشرفت:
اما به گفته کارشناسان درگیر با طراحی الگوی پیشرفت، مسأله مهمتر از سایر مسائل که به عنوان یک مانع جدی در برابر نخبگان قرار گرفته است، تفاوت برداشت هایی است که از الگوی پیشرفت بین افراد موثر و تصمیم گیر وجود دارد. این مشکل باعث شده است که همان توان بالفعل محدود که توانایی و قابلیت استفاده در طراحی الگوی پیشرفت وجود دارد، نتواند در یک مسیر سازمان یافته و هماهنگ به کار گیری شود.

حجت الاسلام غلامی رئیس مرکز علوم اسلامی صدرا در این خصوص می گوید: "متأسفانه در چند سال اخیر با طرح هایی که ماهیت غربی داشتند اما با عنوان الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت ارائه می‌شدند، رو به رو بوده ‌‌ایم." وی همچنین از افرادی نام می برد که نا آگاهانه در حال به انحراف کشیدن الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت هستند و ادامه می دهد این افراد، کسانی هستند که با دانش سطحی یا با نگاه های صرفأ تبلیغاتی عملا ایده الگو و مباحث غنی و یکپارچه اسلامی را در یک بحث پیشرفت ذبح کردند و فضایی را به وجود آوردند تا افرادی که دانش این حوزه را دارند به سختی بتوانند در این فضا کار کنند."

غلامی حتی پا را فرا تر می گذارد و عمق اختلافات را بیشتر نشان می دهد و می گوید: "برخلاف کسانی که تصور می کنند الگو اسلامی ایرانی پیشرفت یعنی یک منشور یا دستور العمل ۵۰ صفحه ای که باید هرچه سریع‌تر تولید و ابلاغ شود، بنده این اعتقاد را دارم که الگو اسلامی ایرانی پیشرفت یک جریان مواج، پر قدرت و بی رقیب بوده که همه جامعه و مدیریت بخش‌های مختلف مردمی را با خود همراه می‌کند." به عبارت دیگر غلامی اعتقاد دارد در حال حاضر برخی از افراد که مدعی هستند در مسیر طراحی الگوی پیشرفت در حال فعالیت هستند، فکر می کنند که خروجی فعالیت های الگوی پیشرفت می بایست مانند برنامه های پنج ساله مجلس یک کتابچه کوچک از توصیه ها و احکام باشد که به دستگاه های مختلف ابلاغ شوند، در حالیکه این رویه نتیجه خود را قبلاً نشان داده و روشی آزموده شده است. به اعتقاد غلامی الگوی پیشرفت یک گفتمان است که می بایستی در جامعه و در همه سطوح مدریتی و فکری جامعه حاکم شود و موجب تغییر پارادایم در میان تصمیم گیران گردد.

با توجه به این نظرات، از شورای عالی مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، انتظار می رود در وهله اول با برنامه ریزی صحیح و استفاده از ظرفیت های مختلف دولتی و مردمی، با ورود جدی به مسأله گفتمان سازی، در وهله اول یک اجماع نسبی در خصوص مفهوم الگوی پیشرفت و خروجی کار ایجاد کند پس از آن بتوان از ظرفیت های محدودی که قابلیت استفاده در این زمینه دارند،  به نحو احسن استفاده کرد. اگرچه که رهبر انقلاب دستیابی به الگوی پیشرفت را یک اقدام "بلند مدت" و در حالت "خوشبینانه یک اقدام میان مدت" توصیف می کنند و از هر گونه "شتابزدگی" در این مسأله پرهیز می دهند ولی وضعیت مطلوب نشان می دهد که با وجود گذشت 10 سال از طرح بحث ایشان، همچنان به کارگیری صحیح نیرو ها و توان علمی کشور در راستای طراحی الگوی پیشرفت با مشکل جدی مواجه است و حتی مشاهده می شود برخی اختلافات بر مبانی و تعاریف به قوت خود باقی است.