به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران» به نقل از روزنامه فرهیختگان، براساس آمارهای ارائه شده در وب سایت شرکت مدیریت شبکه برق ایران، طی روز 13 تیرماه امسال ساعت پیک ظهر به رقم عجیب 65 هزار و 918 مگاوات رسیده که در مقایسه با مدت مشابه سال 1399 که رقم 50 هزار و 280 مگاوات بوده، رشد 31 درصدی را نشان میدهد.، سوالی که در اینجا پیش میآید این است که اگر دولت این موضوع را میداند، چرا اقدام به اصلاح قیمت برق نمیکند؟ اینکه مشکل شبکه برق کشور چیست، سوالی است که از محمدرضا حیاتی، پژوهشگر و کارشناس صنعت برق پرسیدهایم.
حیاتی نیز با تایید تاثیر قیمتگذاری و قیمت پایین فروش برق در عقبماندگی توسعه صنعت برق کشور میگوید این موضوع قطعا در توسعه صنعت برق ایران بهعنوان یک مانع قوی عمل میکند. وی معتقد است: «دولتی که قیمت برق را اصلاح نمیکند، باید با دغدغه ملی و میهنی، خودش مستقیما بهسراغ توسعه شبکه برق برود که این اتفاق در دولت فعلی نیفتاده است.»
حیاتی میگوید: «اگر بخواهیم منصفانه سخن بگوییم، بحثها باید در سه بخش باشد؛ بخش اول تولید برق، بخش دوم توزیع و بخش سوم مصرف است.» وی معتقد است که نباید صرفا در مرحله قیمتگذاری متوقف شد.
وی میگوید: «در حوزه تولید و سرمایهگذاری، علاوهبر قیمت، مورد دیگر موانع استفاده از منابع صندوق توسعه ملی برای تجهیز شبکه برق کشور است. برای چندینمدت صندوق توسعه ملی حاضر به پرداخت تسهیلات به سرمایهگذاران نیروگاهی نبود که ظاهرا از اسفند 99 تسهیلاتدهی به صنعت برق بار دیگر ازسر گرفته شده است.»
این کارشناس صنعت برق ادامه میدهد: «بازگشت طولانیمدت (20 ساله) سرمایهگذاری در این بخش، موضوع دیگری است که موجب شده بخش خصوصی تمایل کمی به ساخت و تجهیز نیروگاه در صنعت برق داشته باشد. موضوع دیگر، موانعی است که دولت برای صادرات برق توسط بخش خصوصی ایجاده کرده است. دولت یک فضای کاملا انحصاری در حوزه صادرات برق درست کرده که بخش خصوصی ابدا نمیتواند صادرات داشته باشد. صادرات میتواند انگیزه قوی برای سرمایهگذاری بخش خصوصی ایجاد کند.»
حیاتی معتقد است: «در حوزه تولید یک انحصار وجود دارد که مانع بزرگی برای توسعه شبکه نیروگاهی در کشور است. موضوع از این قرار است که انحصار تجهیز شبکه نیروگاهی کشور در دست شرکت «م» است. این شرکت یک قاعده خودساختهای دارد که وقتی شما بهعنوان سرمایهگذار نیروگاههای برق برای عقد قرارداد تجهیز و تامین قطعات بهسراغ این شرکت میروید، صفر تا 100 درصد قرارداد را با شما بهصورت قرارداد یورویی میبندند. این درحالی است که اولا این شرکت ادعا میکند همه قطعات ساخت داخل است و مهمتر از آن، مالکان نیروگاهها همه مطالبات خود را بهصورت ریالی از دولت دریافت میکنند، آنهم با قیمتهایی که سالها تکان نخورده است. متاسفانه قوانینی نیز وجود دارد که همه توسعهدهندگان نیروگاهها را مجبور میکند صرفا همه تجهیزات را از یک تولیدکننده انحصاری خریداری کنند. مورد عجیب اینکه، در برخی قطعات قیمت داخلی 30 تا 40 درصد نیز از قیمت قطعات خارجی (مثلا قطعات ایتالیایی) بیشتر است. این فضای انحصاری در عدم توسعه شبکه برق کشور قطعا موثر است.»
حیاتی میگوید: «در بخش مصرف هم آمارهای عجیبوغریبی داریم، بهطوریکه براساس یک مطالعه کارشناسی، کولرهای آبی خانگی در ایران 9 هزار مگاوات تلفات برق دارند. این 9 هزار مگاوات معادل تولید 9 نیروگاه شبیه به نیروگاه اتمی بوشهر است و برای احداث هر نیروگاه هزار مگاواتی نیز بین 12 تا 13 هزار میلیارد تومان بودجه نیاز است. حالا تصور کنید هدررفت برق در ایران چه مقدار عجیبوغریبی است. این تلفات فقط یک نمونه از مشکلات در حوزه مصرف است.»
این کارشناس صنعت برق ادامه میدهد: «موضوع دیگر، مشکلات مربوط به سیاستگذاری دولت است. سوال این است که آیا ما باید بهسمت احداث نیروگاههای بزرگ برویم؟ بررسی تجربیات دنیا نشان میدهد که اینطور نیست. بهنظر میرسد اگر نگاهی به تجربیات جهانی داشته باشیم، ما باید چندین اقدام را برای کاهش قطعی برق انجام دهیم. اولین اقدام، مدیریت مصرف برق است. در سالهای گذشته لامپهای کممصرف جایگزین لامپهای رشتهای شد. یا اینکه نیروگاههای گازی به سیکل ترکیبی تبدیل شد که راندمان بسیار بالاتری دارند. مورد دیگر که دولت باید مدنظر قرار دهد، افزایش سهم نیروگاههای کوچکمقیاس یا نیروگاههای تولیدپراکنده از تولید شبکه برق کشور است. این نیروگاهها دو دسته هستند؛ یا نیروگاههای موتوری و مولدی هستند یا نیروگاههای تجدیدپذیر (بادی و خورشیدی). برای مثال میتوان با راهاندازی نیروگاههای دیجی بهصورت جزیرهای پیکزدایی کرد. این نیروگاهها میتواند نقش بسیار اساسی در حوزه تامین انرژی بخش صنعت داشته باشد. نرخ بازگشت سرمایه این نیروگاههای کوچکمقیاس درحالی چهار سال است که این میزان برای نیروگاههای بزرگ 20 سال است.»
وی افزود: «مورد دوم، نداشتن نگاه ملی در دولت فعلی است. وقتی برنامه ششم توسعه دولت را مکلف به تامین 5/5 درصد از برق کشور از نیروگاههای تجدیدپذیر میکند، اما این میزان درحال حاضر 1/1 درصد است، مشخص است که یک جای کار میلنگد. اسناد بالادستی میگوید هر 10 سال یکبار باید ظرفیت اسمی نیروگاههای برق کشور دوبرابر شود، آیا این اتفاق رخ داده؟ خیر. طبیعی است مصرفکننده افزایش داشته، جمعیت افزایش داشته و صنعت رشد داشته است.»
حیاتی در پایان تاکید میکند: «به هرحال باید ترکیبی از روشهای مختلف را برای مدیریت صنعت برق ایران سیاستگذاری کرد. هم از ابزار قیمتهای پلکانی بهره گرفت و هم در حوزه نیروگاههای کوچکمقیاس سرمایهگذاری کرد، هم انحصار دولت از صادرات باید برطرف شود و هم انحصار تامین تجهیزات و قطعات را نیز رفع کرد.»