به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ با کنار رفتن محدودیت های حاصل از همه گیری کووید تقاضا برای انرژی در جهان رو به افزایش است و گاز نیز از این قاعده مستثنی نیست، این روزها با توجه به محدودیت عرضه گاز و تقاضای بالا برای واردات آن در اروپا قیمت این حامل انرژی در حال افزایش است به طوریکه بحران انرژی اروپا در روزهای گذشته بدتراز قبل شده ، زیرا کمبود گاز طبیعی، قطعی هسته ای(انرژی هسته ای)، کاهش تولید برق بادی و هوای سرد قیمت ها را افزایش داده است ؛ پس از صفر شدن گاز ورودی به آلمان در ایستگاه کمپرسور مالنو، 10 درصد قیمت این حامل مهم انرژی در اروپا افزایش یافت و رکورد جدید قیمتی را به ثبت رساند و روند رو به رشد قیمت گاز طبیعی ادامه یافت.

اروپا چگونه وارد این آشفتگی شد؟

قمار بزرگی که اتحادیه اروپا کرد با شکست مواجه شد و این اتحادیه امروز نیاز فراوانی به واردات گاز از روسیه دارد و این یعنی افزاش وابستگی به روسیه. هرچند عده ای روسیه را بخاطر عدم ارسال مقدار بیشتری سرزنش میکنند ولی روسها میگویند کاملا به مفاد قراردادها پایبند هستند و کمتر از آنرا انجام نداده اند، البته پدر خوانده گازی اروپا پوتین وعده تزریق بیشتر گاز را داده بود ولی نه از طریق اوکراین بلکه نورد استریم2 و تاکید کرده است که ذخایر لازم در این خط لوله موجود هستند و اروپا میتواند با راه اندازی و تایید استانداردهای لازم این پروژه، خود را از بحران خارج کند.

از سویی طرف اروپایی معتقد است که روسیه از گاز به عنوان سلاح استفاده می کند و این را با چرخاندن فلکه گاز بارها به اروپا گوشزد کرده است اما روسیه این موضوع را رد می کند و میگوید که هیچ گاه از انرژی به عنوان سلاح استفاده نمی کند، اما نگاه بد بینانه به روسیه وجود دارد و اروپایی ها به سادگی به روسها اعتماد نمی کنند. اما این همه ماجرا نیست و فقط کارشکنی روسیه و سیاسی کاری طرف های اروپایی پبرامون خط لوله انتقال نورد استریم2 عامل بحران انرژی در اروپا نیست.

اروپا در سالی که گذشت گویی دچار نفرین طبیعت شده بود. این قاره کمترین سرعت وزش باد را در سالی که گذشت تجربه کرد بطوریکه در برخی مناطق سرعت باد به کمترین حد در60 سال اخیر رسیده بود و این مسئله عاملی شد که مزارع توربین های بادی نتوانند برق کافی تولید و ذخیره کنند و تولید کمتری نسبت به سال قبل داشتند بویژه در کشورهای آلمان، هلند و بریتانیا این مسئله کاملا مشهود بود.در کنار این  موضوع کاهش استفاده از ظرفیت نیروگاه های هسته ای بر این بحران انرژی بیش از پیش دامن میزند.

فرانسه که صادر کننده مهم برق هسته ای به کشورهای همسایه است به علت مشکلات فنی و تعویق انداختن تعمیر و نگهداری برخی نیروگاه های خود به علت همه گیری کرونا قریب17 نیروگاه تولید برق هسته ای خود را از مدار خارج کرده است و این فشار به شبکه برق را افزایش داده و طبق گفته برخی کارشناسان ممکن است این کشور با قطعی های ناگهانی و یا سهمیه بندی برق و تقسیم قطعی روزانه مانند آنچه در برخی سالهای قبل تجربه کردند مواجه شود آنهم درست در سال منتهی به انتخابات!

اما آلمان بیش از 50% از توان نیرو گاه های خودرا ازمدار خارج خواهد کرد و  با توجه به نبود ذخیره کافی در توربین های تولید برق این کشور نیز با زمستان سرد و خاموشی به احتمال زیاد مواجه خواهد شد. بنظر تصمیم عجولانه دبیرخانه  اتحادیه اروپا و پیش بینی محاسباتی که انرژی های تجدید پذیر میتوانند جایگزین ابدی سوخت فسیلی شوند برآورد درستی نبوده است و تبعات آن به دوش مردم اروپا است و شاید طرح کاهش وابستگی به گاز که تا سال2050 باید صفر شود دچار تغییراتی شود، مسئله ای که سران اروپایی بزودی درباره آن تصمیم میگیرند.

در کنار عدم همراهی طبیعت شکل گیری تنش بین الجزایر و مراکش دیگر مشکل غیرقابل اجتناب اروپا بود، الجزایر بخشی از گاز اروپا را از طریق مراکش به اسپانیا منتقل میکرد که پس از اتمام قرارداد گازی با مراکش اعلام کرد این قرارداد تمدید نخواهد شد و به دنبال مسیر جایگزین برای انتقال گاز به اروپا خواهد بود و این یعنی در حال حاضر گازی صادر نخواهد شد.

دیگر مواردی که اروپا را به این چالش کشیدند، میتوان به افزایش تقاضای جهانی به ویژه در شرق آسیا و چین اشاره داشت که بخش زیادی از تولیدات گاز مایع جهان را خریداری کردند و حتی کشور قطر بعنوان یکی از بزرگترین صادرکنندگان گاز مایع جهان با حداکثر توان در حال تولید است ولی نیاز بازار بیش از اینهاست، در کنار این افزایش تقاضا هزینه حمل و نقل نیز افزایش یافته است و اجاره نفت کشها گرانتر شده اند و این یعنی افزایش هزینه ها برای خریداران. هم چنین مجموعه ذخایر گازی اروپا تقریبا تمام شده است و برخی از چاه های تولید گاز به زودی بسته خواهند شد.

کمبود گاز چه تاثیراتی دارد؟

با خروج ترامپ از برجام کور سوی امید اروپا به احیای طرح های واردات گاز از ایران از بین رفت و هم زمان با این کار دولت پیشین آمریکا مخالفت جدی خود را با نورد استریم2 را بیان داشته بود موضوعی که با استقبال اوکراین و لهستان همراه بود و سبب سیاسی سازی بیشتر این پرژه شد و در کنار آن با روی کار آمدن دولت جدید آلمان که بخشی از آنرا سبزها تشکیل میدهند تمایل آلمان برای افتتاح این خط لوله کمتر شده است.

بطوریکه دولت این کشور اعلام کرده است که تصمیم سیاسی نخواهد گرفت و پس از تایید خط لوله توسط نهادهای مربوطه تصمیم گیری خواهد کرد و این یعنی حداقل تا پایان فصل بهار این پروژه مسکوت میماند. این مسئله یعنی کمبود گاز طبیعی چالش ها و مسائل بزرگی را در پی خواهد داشت، اول از همه افزایش هزینه ها بسیار زیاد خواهد شد و عمده بار آن به دوش خانوار ها است هرچند کشوری مثل فرانسه برای مدیریت این موضوع طرح و برنامه دارد و یارانه به آن اختصاص داده است ولی همه کشورهای اتحادیه به اندازه فرانسه یا آلمان ثروتمند نیستند.

مسئله مهم دیگر تامین امنیت غذایی اروپاست، در بحبحه بحران انرژی برخی از مراکز کوچک صنعتی مرتبط با صنایع غذایی به علت عدم استطاعت از چرخه رقابت خارج شدند و برخی دیگر مجبور به افزایش هزینه ها برای بقا شدند و این اثر مستقیم بر قیمت مواد غذایی دارد به خصوص خانواده های کمتر برخوردار بیشتر از این موضوع آسیب میبینند. و همانطور که گذشت احتمال سهمیه بندی برق و قطعی های ناگهانی وجود دارد و این خود میتواند در آینده تبدیل به یک نارضایتی اجتماعی دیگر شود.

در پایان میتوان اینگونه گفت که شدت این بحران به روسیه و سختی زمستان و مدیریت بحران دول اروپایی  بستگی دارد. فقط چند درجه، تفاوت بزرگی ایجاد می کند. ژانویه و فوریه دو ماهی هستند که باید به نظاره نگریست...

گزارش از امین گودرزوند - پژوهشگر حوزه اوراسیا