به گزارش گروه بین الملل «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ جنگ اوکراین را می‌توان از حوادث مهم و سرنوشت ساز جهان نامید. این جنگ به کشمکشی بزرگ میان روسیه و غرب تبدیل شده است. در حالی که کشورهای غربی برای مقابله با روسیه به ارائه کمک نظامی‌ و اقتصادی به اوکراین و اعمال تحریم‌های شدید بر روسیه روی آورده اند، کشورهای بسیاری هستند که موضع بی‌طرفی اتخاذ کرده و به همین سبب تحت فشار غربی‌ها به خصوص آمریکا قرار گرفته‌اند. در این میان کشورهای قدرتمند بیش از دیگر کشورها مورد توجه و فشار غرب قرار دارند که هند و چین از آن جمله‌اند.

مارکو کارنلوس سفیر سابق ایتالیا در عراق در مطلبی که در روزنامه «میدل ایست آی» منتشر شد با اشاره به این مسئله که جنگ در اوکراین بازتاب جنگ قدرت جهانی است، به تاثیرات این جنگ و نقش چین در این خصوص پرداخت و نوشت: این جنگ حول محور فروپاشی پیش بینی شده سلطه‌جویی آمریکا می‌چرخد و به شدت شبیه به رویدادهای تابستان فاجعه بار سال 1914 است. در این شرایط، قدرت‌های درگیر باید تصمیم‌های بعدی خود را با دقت ارزیابی کنند و درس‌های غم انگیز قرن گذشته را به یاد داشته باشند. در این میان، حرکت بعدی چین چالشی لرزه برانگیز خواهد بود.

تاثیرات اقتصادی جنگ اوکراین

اولین بحرانی که بر اثر این جنگ پدید آمد، بحران مواد اولیه و اختلال در زنجیره تامین مواد غذایی است زیرا تولید و صادرات گسترده گندم در روسیه و اوکراین احتمالا مختل خواهد شد. در برخی کشورها مانند مصر و لبنان این اوضاع می‌تواند باعث قحطی و ناآرامی‌ سیاسی شود. علاوه بر این، تورمی‌ که برای مدت طولانی دست کم گرفته شده بود اکنون به بالاترین میزان طی چهل سال گذشته رسیده است.

روند افزایش قیمت مواد غذایی در دنیا پس‌از جنگ اوکراین شدت گرفته و خطر کمبود مواد غذایی، گرسنگی و بی‌ثباتی‌های سیاسی در کشورهای درحال‌توسعه را افزایش داده است.جنگ روسیه در اوکراین مانع صادرات غلات از حاصلخیزترین منطقه دنیا شده و قیمت مواد غذایی را در سراسر جهان افزایش داده‌است.  به‌این‌ترتیب، خطر کمبود مواد غذایی، گرسنگی و بی‌ثباتی‌های سیاسی در کشورهای درحال‌توسعه افزایش می‌یابد.

روسیه و اوکراین روی‌هم‌رفته حدود یک‌سوم گندم و جوی دنیا و بیش‌از ۷۰ درصد از روغن آفتاب‌گردان دنیا را صادر کرده و ازعرضه‌کنندگان بزرگ ذرت هستند. روسیه بزرگ‌ترین تولیدکننده کودهای شیمیایی در دنیاست. روند افزایش قیمت مواد غذایی در دنیا پس‌از جنگ اوکراین شدت گرفته و حدود ۲۰ میلیون تن از غلات اوکراین راهی برای رسیدن به خاورمیانه، آفریقای شمالی و بخش‌هایی از آسیا ندارند.

هفته گذشته بانک جهانی پیش‌بینی کرد که تولید ناخالص داخلی اوکراین با یک کاهش خیره‌کننده بیش از 45.1 درصدی روبه‌رو خواهد شد. دلیل این موضوع چنین توضیح داده شد که جنگ با محدود کردن شدید واردات و صادرات این کشور، باعث سقوط محسوس و ملموس سرمایه‌گذاری‌های دولتی و خصوصی شده و در عین حال هزینه‌های خانواده‌ها را در متن بحران پناهجویان و آوارگان به شدت افزایش می‌دهد. با این حال سرعتی که بانک جهانی برای سقوط اقتصاد اوکراین پیش‌بینی کرده، بسیار بسیار بیشتر از حد تصور- و البته در درگیری‌های مدرن بی‌سابقه است. به خصوص اگر این موضوع را در نظر آوریم که مثلاً در جنگ سوریه تازه دو سال بعد از آغاز جنگ بود که نخستین تاثیرات اقتصادی جنگ مشاهده شد- و تولید ناخالص داخلی آن در قیاس با میزان قبل از آغاز جنگ به نصف کاهش یافت.

سایه سنگین بحران انرژی بر سر اروپا

سایه سنگین بحران انرژی همچنان بر اروپا سنگینی می‌کند. روز سه شنبه پس از اعلام تصمیم غول گازی روسیه(گازپروم) مبنی بر کاهش شدید تحویل گاز، قیمت گاز در اروپا، دوباره افزایش یافت و به بالاترین حد قیمت از رکورد تاریخی ماه مارس(اسفند) رسید. بر اساس اعلام سخنگوی گازپروم، این شرکت تنها ۴٠ درصد از فعالیت خود را از سرگرفته است که با احتساب کاهش ۵٠ درصدی فعالیت، اکنون با ظرفیت ٢٠ درصدی در حال ادامه فعالیت است.

بر اساس گزارش رسانه‌های بین‌المللی کاهش عرضه گاز روسیه به اروپا به تفرقه در اروپا منجر شده است. کاهش گاز روسیه خطر ایجاد تفرقه در وحدت اتحادیه اروپا را در زمستان امسال دارد زیرا فشار بر بودجه این کشورها و مسائل مربوط به عرضه، ظرفیت این اتحادیه را برای غلبه بر کمبودهای شدید و ناگهانی انرژی محدود می‌کند. اگر ادامه کاهش گاز روسیه، کشورهایی را که کمتر به آن وابسته هستند مجبور به محدود کردن مصرف گاز برای شرکت‌ها و خانوارها کند، تنش‌هایی که در بدترین حالت بحران یورو دیده می‌شود، ممکن است دوباره ظهور کند. همچنین نگرانیهایی از طرف آمریکا وجود دارد که کمبود گاز ناشی از کاهش عرضه نفت و گاز و انرژی روسیه به غرب ممکن است اتحاد اتحادیه اروپا علیه مسکو را تضعیف کند.

تحریم ها بیشتر به زیان کدام کشور است؟ اتحادیه اروپا یا روسیه 

سی ان ان با اشاره به گفته یکی از مقام‌های آمریکایی گزارش کرد : تأثیر کمبود گاز بر اروپا می‌تواند به آمریکا نیز بازگردد و منجر به افزایش شدید قیمت گاز طبیعی و برق شود. هفته جاری، واشنگتن همچنین قصد دارد با کشورهای اروپایی درباره راه‌های افزایش تولید انرژی هسته‌ای گفت‌وگو کند. به ویژه، آمریکا امیدوار است که دولت آلمان را ترغیب کند تا طرح‌های خود برای حذف تدریجی استفاده از انرژی هسته‌ای را به تعویق‌اندازد و فعالیت سه نیروگاه هسته‌ای خود را توسعه دهد. تحریم‌های غرب علیه روسیه سبب کاهش عرضه نفت شده، که این عامل نشان می دهد  فشارهای اقتصادی اروپا و آمریکا نمی‌تواند ضربه کار‌سازی به اقتصاد روسیه وارد کند.

تحریم‌های غرب اگرچه به اقتصاد روسیه ضربه زده، اما خزانه کرملین به لطف افزایش قیمت‌ کالاها همچنان پر است. بر اساس گزارشها،  بازار نفت از ماه می‌تا ژوئن (اردیبهشت تا خرداد) به خوبی شاهد کاهش عرضه ۱۳ درصدی بوده و  از ۱۸.۹ میلیون به ۱۶.۵ میلیون تن رسیده است. اما درآمد نفتی روسیه از ۱۰.۲ میلیارد یورو به ۱۰.۵ میلیارد یورو نسبت به مدت مشابه سال ۲۰۲۱ افزایش نشان می‌دهد.صادرات گاز روسیه نیز در ماه ژوئن (۱۱ خرداد تا ۹ تیر) در مقایسه با سال گذشته حدود یک چهارم کاهش یافت، اما درآمد آن در مقایسه با سال گذشته از ۳.۶ میلیارد دلار به ۱۱.۱ میلیارد دلار افزایش یافته است. بهای نفت خام نیز در حال حاضر نزدیک به دو برابر سال گذشته بوده و قیمت گاز طبیعی حدود ۶ برابر شده است.حتی براساس داده‌های خود روسیه نیز تحریم‌های غرب اگرچه ضربه به اقتصاد این کشور را تأیید می‌کند، اما درباره اثربخشی آن پرسش‌هایی ایجاد می‌کند.

صندوق بین‌المللی پول نیز در گزارش دیگری از تاثیر ناچیز تحریم‌ها بر اقتصاد روسیه اعلام کرد که به رغم تحریم‌های غرب علیه مسکو به نظر می‌رسد اقتصاد روسیه بهتر از حد انتظار از طوفان عبور می‌کند. به گزارش خبرگزاری فرانسه، آخرین گزارش صندوق بین‌المللی پول در مورد چشم‌انداز اقتصاد جهانی، برآورد تولید ناخالص داخلی روسیه در سال جاری را به میزان قابل توجهی ۲.۵ درصد افزایش داد.

در همین رابطه «پیر-اولیویه گورینشاس» اقتصاددان ارشد صندوق بین‌المللی پول گفت: این یک رکود نسبتاً قابل توجه در روسیه در سال ۲۰۲۲ است.«گورینشاس» در ادامه افزود: یک دلیل کلیدی که رکود به همان‌اندازه که انتظار می‌رفت بد پیش نرفت این بود که بانک مرکزی روسیه و سیاست‌گذاران روسیه توانسته‌اند از هراس بانکی یا بحران مالی در هنگام اعمال تحریم‌ها جلوگیری کنند.اقتصاددان ارشد صندوق بین‌المللی پول خاطر نشان کرد، البته افزایش قیمت انرژی مقدار عظیمی از درآمد را برای اقتصاد روسیه فراهم می‌کند.

قیمت بنزین در آمریکا به دنبال افزایش قیمت جهانی نفت افزایش پیدا کرده و به بالاترین رقم در تاریخ رسیده  است.بایدن طی ماه‌های گذشته تلاش کرده از تبعات سیاسی ناشی از افزایش قیمت‌های بنزین جلوگیری کند اما افزایش بهای انرژی تبدیل به کابوسی برای دولت او شده است.  کمبود لاستیک در نروژ  خبر دیگر این که در پی تحریم‌های غرب علیه روسیه و خروج بسیاری از شرکت‌های خارجی از این کشور، نروژ اعلام کرده‌ است که در زمستان با کمبود لاستیک خودرو مواجه می‌شود.

به گزارش خبرگزاری «اسپوتنیک»، صنعت لاستیک تنها یکی از صنایع بی‌شماری است که به دلیل تحریم‌های شدید غرب علیه روسیه تحت تاثیر قرار گرفته و منجر به کمبود و کاهش عرضه محصول در سراسر اروپا شده است.آمارها نشان می‌دهد نزدیک به یک سوم لاستیک مصرفی نروژ در روسیه تولید می‌شود، اما در پی تحریم‌های غرب علیه مسکو، نروژ تولید لاستیک را در این کشور متوقف کرده است. صنعت تایر نروژ هشدار داده است که به دلیل جنگ در اوکراین، احتمال کمبود لاستیک در فصل زمستان آینده وجود دارد. روسیه مدت‌هاست که تولیدکننده اصلی تایرهای یخ شکن برای  کشورهای شمال اروپا بوده است.

گزارش از حامد ملکی ولوکشی