به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»به نقل از فارس، معاون پژوهشی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها به تبیین آسیب‌های دانشجویی در دانشگاه‌های کشور پرداخت.
چه مدتی است که معاونت پژوهشی را به عهده گرفتید؟
- محمدنژاد: از ابتدای سال 85 و نزدیک به 3 سال است که معاون پژوهشی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها هستم.
از زمانی که تصدی معاونت پژوهشی نهاد را به عهده گرفتید، چه طرح‌ها و برنامه‌های کوتاه مدت و بلند مدتی در امر پژوهشی تدوین و سازماندهی کردید؟
- محمدنژاد: عمده‌ترین هدف من در معاونت پژوهشی نهاد علاوه بر ادامه اقداماتی که پیش از بنده در این حوزه انجام شده است، اقدام به اخذ مجوز علمی - پژوهشی برای نشریه دانشگاه اسلامی بود که بتوانیم با این نشریه فضایی علمی را فراهم کنیم تا اساتید با رغبت بیشتری در این حوزه حضور پیدا کنند. همچنین هدف دیگر بنده تأسیس پژوهشگاهی برای پیگیری فعالیت‌های مختلف علمی است که نهاد در آن حوزه‌ها مسئولیت دارد، به این دلیل که نهاد مخاطب خاص دارد و پژوهشگاه‌ها و مراکز پژوهشی برای مخاطب عام محصول تولید می‌کنند، لذا در این حوزه همیشه کمبودهایی احساس می‌شد و مسئولان دفاتر اعتراض داشتند که محصول مورد نیاز به دستشان نمی‌رسد، بحمد‌الله در هر دو حوزه توفیقات نسبتاً خوبی به دست آوردیم و اکنون نشریه دانشگاه اسلامی که قبلا یک فصل‌نامه بود، به صورت 3 فصل‌نامه، «معرفت» و «فرهنگ» در دانشگاه اسلامی نامزد اخذ مجوز علمی- پژوهشی در وزارت علوم است، البته باید گفت که این فصل‌نامه مجوز علمی ـ ترویجی دارد.
در خصوص پژوهشگاه نیز هیئت امنای نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها قبول کردند که ما پژوهشگاه را تأسیس کنیم و تا به حال نیز اساسنامه پژوهشگاه، گروه‌های علمی که قرار است در ذیل این پژوهشگاه باشند و عناوین این گروه‌ها تصویب و تعدادی از اعضای هیئت علمی که قرار است جذب این پژوهشگاه شوند، توسط هیئت امنای پژوهشگاه تایید شده‌اند، اکنون نیز در حال تأسیس و آماده‌سازی پژوهشگاه هستیم که در همین ساختمان مستقر خواهد شد.
رابطه معنوی و عملیاتی معاونت پژوهشی نهاد با دیدگاه‌ها، رهنمودها و اوامر مقام معظم رهبری درباره دانشگاهها و دانشجو چگونه است؟
- محمدنژاد: یکی دیگر از محورهای فعالیت ما به عنوان هدف اصلی معاونت، توجه دادن دستگاه‌های مختلف آموزش‌عالی به سوی دغدغه‌های مقام معظم رهبری و مطالباتی است که ایشان از دانشجویان و مراکز آموزش عالی دارند، در کل یاد‌آوری دغدغه‌های مقام معظم رهبری وظیفه نهاد است لذا در این راستا ما دبیرخانه‌ای در معاونت پژوهشی نهاد تحت عنوان «دبیرخانه مطالبات مقام معظم رهبری » تأسیس کردیم که از آثار و نتایج تأسیس این دبیرخانه، مجموعه فاخر 12 جلدی سایه سار ولایت است که اکنون در اختیار تمام دستگاه‌های آموزش‌عالی قرار گرفته است و انشاء‌الله در هر 2 سال یک جلد از مجموعه سخنرانی‌ها همراه با گزیده‌های این مطالب استخراج خواهد شد و با تفکیک سنخ گزاره‌ها اعم از مطالبه، توصیه، توصیف و تفسیر این مجموعه را در اختیار دستگاه‌ها قرار می‌دهیم.
درباره جزئیات این مجموعه 12 جلدی بیشتر توضیح می‌دهید؟
- محمدنژاد: 6 جلد این مجموعه، سخنرانی‌های مقام معظم رهبری از ابتدای به رهبری رسیدن ایشان تا سال 86 است، یک جلد دیگر این مجموعه گزیده‌ا‌ی از سخنرانی‌های ایشان است؛ به صورتیکه تمام سخنرانی‌های مقام معظم رهبری را تبدیل به گزاره کرده و در یک جلد جمع‌آوری کردیم، به‌طوریکه اگر کسی همین یک جلد یعنی جلد 7 این مجموعه را بخواند، تقریباً تمام مطالب آقا را خوانده است.
5 جلد دیگر نیز تفکیک گزاره‌های انتخاب شده است؛ به این صورت که این گزاره‌ها را از این جهت که به کدام یک از دستگاه‌های سیاست‌گذار، مجری سیاست و یا تعیین‌‌کننده راهبرد تعلق دارد، تفکیک و در 5 جلد از این مجموعه جمع‌آوری کردیم. جلد 13 یا همان جلد هفتم از مجموعه سخنرانی‌هایی که مربوط به سال 87 و 88 است، اکنون آماده شده و پس از پایان سال به زیر چاپ خواهد رفت.
این دستگاه‌های سیاست‌گذار و مجری سیاست و تعیین‌‌کننده راهبرد چه مجموعه‌هایی هستند؟
- محمدنژاد: در نظام آموزش‌عالی، شورای‌عالی انقلاب فرهنگی به عنوان سیاست‌گذار، مجموعه آموزش‌عالی، وزارتین و نهاد نمایندگی که درتعامل با وزارتین است، به عنوان تعیین‌کنندگان راهبرد در ساختار آموزش‌عالی و همچنین دانشگاهها، اساتید، دانشجویان و تشکل‌های دانشجویی به عنوان مجریان سیاست‌ها و راهبردها هستند.
محورهای کلانی که در امر دانشجو و دانشگاه تا کنون مدنظر رهبر معظم انقلاب بوده و معاونت پژوهشی آنها را استخراج کرده، چه محورهایی است؟
- محمدنژاد: محورهای کلان بسیار زیاد است؛ ما اکنون حدود 3 هزار واژه از سخنرانی‌های رهبری استخراج کرده‌ایم که بر اساس این واژه‌شناسی یک معجم برای کل این سخنرانی‌ها خواهیم داشت و درصدد هستیم در مرحله بعد این واژه‌ها را دسته‌بندی کنیم، لذا آن زمان می‌توانیم بگوییم که این مجموعه چند محور اساسی دارد اما اکنون به طور دقیق و شفاف نمی‌توانم بگویم، ولی در همان مجموعه 5 جلدی، ما برای هر کدام از این دستگاه‌ها به یک سری از محورها رسیدیم؛.به عنوان مثال ما متوجه شدیم که مقام معظم رهبری در موضوع دانشجو به چه نکاتی بیشتر تأکید کردند. به عنوان مثال ایشان در این بخش بر روی بحث علم، معنویت، ورزش، سیاسی بودن دانشجو و حتی توصیف نحوه سیاسی بودن دانشجویان تاکید داشتند و یا در خصوص اساتید به همین‌گونه می‌توان محورهای فراوانی را استخراج کرد، اما اگر کار تمام شود می‌توانیم گزارش بهتری را خدمت شما ارائه دهیم.
پیش‌بینی می‌کنید تا چه زمانی این کار تمام شود؟
- محمدنژاد: می‌توان گفت کار تقریباً تمام شده و فقط گزارش نهایی به دست من نرسیده است. تیمی که این کار را انجام می‌دهد، حدود یک هفته پیش گزارش داد که استخراج واژه‌ها به طور کامل تمام شده و اکنون یک جلد مختص فهرست مطالب براساس این واژه‌ها آماده شده است و اکنون تفکیک این واژه‌ها را که به نظر من یک ماه هم طول نمی‌کشد، شروع کرده‌اند.
آقای محمدنژاد! معاونت پژوهشی تاکنون در چه زمینه‌هایی و درباره چه مسائلی از مسائل مختلف دانشجویان پژوهش داشته است؟
- محمدنژاد: معاونت پژوهشی نهاد دارای یک افکارسنجی است که توسط آن تا به حال مطالعات میدانی زیادی انجام داده است. این مطالعات شامل دیدگاه دانشجویان نسبت به نماز، سبک زندگی فراغتی دانشجویان، ازدواج دانشجویی، نظرسنجی در خصوص میزان موفقیت دروس معارف اسلامی، شاخص‌های دینداری در نزد دانشجویان، جداسازی جنسیتی و آثار و تبعات آن، بررسی دیدگاه دانشجویان در خصوص وضعیت فرهنگی دانشجویان، بررسی گروه‌های مرجع در نزد دانشجویان، نگرش دانشجویان نسبت به روابط دختر و پسر، گرایش دانشجویان به اینترنت و سنجش آگاهی دانشجویان پیرامون اندیشه سیاسی حضرت امام خمینی (ره) و... قرار گرفت.
همچنین ما در خصوص بحث‌هایی از جنس زمان و مسائل روز، مانند بحث‌های هسته‌ای نیز مطالعاتی داشتیم. ما در این زمینه هم در زمان دولت هشتم و هم در اواخر دولت نهم مطالعه و پژوهش داشتیم.
خلاصه حدود 71 کار میدانی از سوی معاونت پژوهشی نهاد انجام گرفته است. از ویژگی‌های بسیار مهم اینگونه مطالعات میدانی این است که در این مطالعات سعی شده محققان مناسبی که قابل قبول جامعه علمی باشند، در نظر گرفته شوند و این پژوهش‌ها توسط اساتید معتبر حوزه‌های مطالعات میدانی و ناظران بسیار توانمندی صورت گیرد. خوشبختانه تا به حال نتایجی که گرفتیم برای ما رضایت‌بخش بود، چراکه از لحاظ علمی در این مطالعات کار دقیقی انجام گرفته است.
آیا تاکنون در رابطه با آسیب‌های دانشجویی اعم از اعتیاد دانشجویان و ... پژوهشی صورت گرفته است.
- محمدنژاد: به عنوان یک موضوع خاص خیر؛ اما در هر کدام از مباحث مورد مطالعات که ورود پیدا می‌کردیم به طور طبیعی به آسیب‌هایی نیز می‌رسیدیم. به عنوان مثال در بحث اوقات فراغت ما به سبک‌های زندگی دانشجویان ورود پیدا کردیم و در پژوهش‌هایمان به اینکه چقدر از اوقات فراغت دانشجویان با سبک‌های زندگی هنری، سیاسی، رسانه‌ای و امثالهم اختصاص دارد، پرداختیم. در این بین نیز یکی از ابعاد مطالعه ما پر کردن اوقات فراغت دانشجویان با سبک زندگی پر مخاطره است که به نظر من نوعی آسیب‌شناسی وضعیت زندگی است یا در هر کدام از این حوزه‌ها از جمله نماز، تقلید یا اعتقاد دینی یا شاخص‌های دینداری و...، یکی از ابعاد مورد پژوهش، آسیب‌شناسی در همان حوزه است.
در بحث آسیب‌های اجتماعی تا چه اندازه روی دانشگاهها اشراف دارید؟
- محمد نژاد: ما در حوزه سبک زندگی مخاطرهانگیز اعم از اعتیاد، موسیقی و محافل خاص مانند پارتی‌های مختلط، بیشتر از آمار، ارقام و تعداد دانشجویانی که زندگی مخاطره انگیز دارند، معتقدیم که اصل و وجود چنین سبک زندگی خطرناک است، یعنی یک مورد هم برای جامعه علمی و دانشگاهی ما زیاد است، ولی با این حال مطالعاتی که داشتیم نشان می‌دهد که دانشجویان هرچند با درصد بسیار اندک در بسیاری از حوزه‌های خطرناک ورود پیدا کرده‌اند که وزارتین، دانشگاهها و معاونت‌های دانشجویی باید نظارت بیشتری داشته باشند، چراکه وجود آسیب‌های اجتماعی در دانشگاهها ولو به صورت بسیار کم‌رنگ که بعضاً به صدم‌های درصدی و دهم‌های درصدی می‌رسد، برای ما بسیار زیاد است و باید در این زمینه دقت بیشتری صورت بگیرد.
چند درصد از دانشجویان دچار آسیب‌های اجتماعی مثل اعتیاد هستند؟
- محمدنژاد: همانطور که عرض کردم شاید تعدادشان بسیار کم باشد، ولی حضور دانشجویی معتاد در دانشگاه در درجه اول به خودش ضربه می‌زند، در درجه دوم دانشجویان دیگر را آلوده می‌کند و در درجه سوم به شأن و منزلت دانشگاه و دانشگاهیان لطمه می‌زند.
در طول فعالیت دولت نهم تعداد دانشجویان معتاد کم شده یا زیاد؟
- محمد نژاد: ما در این زمینه در یک مقطع تاریخی مطالعه تطبیقی نداشتیم تا ببینیم که این میزان نسبت به گذشته چقدر کم یا زیاد شده است، اما شواهد نشان می‌دهد هرزمان که فعالیت سیاسی در دانشگاهها پر رنگ می‌شود، فعالیت‌های مخاطرهانگیز کم می‌شود. این جزو تجربیات ماست، لذا از این باب فقط می‌توان تحلیل کرد.
تحلیل شما از آمار دانشجویان معتاد چیست؟ این آمار رو به کاهش است یا افزایش؟
- محمدنژاد: این آمار رو به کاهش است نه افزایش، چراکه فضای فعلی دانشگاهها یک فضای کاملاً سیاسی است و در حوزه سیاست هم بسیار فعال هستند. این برای ما از این بعد بسیار خوشایند است، چراکه وقتی دانشجویی هدف و برنامه دارد، عموماً به فعالیت‌هایی که فقط برایش نوعی تفریح باشد تا از حالت روزمره درنیاید، روی نمی‌آورد.
شما به سبک‌های زندگی مخاطرهانگیز اعم از اعتیاد، موسیقی‌‌های مبتذل و محافل خاص مانند پارتی‌های مختلط شبانه اشاره کردید، در پژوهش‌هایی که در زمینه انجام داده‌اید به چه نتایجی رسیدید؟ شما چه تحلیلی در این زمینه دارید؟
- محمدنژاد: ما از کل سبک‌های زندگی یک تحلیل عام داریم و معتقدیم که دانشگاه مقداری از مرجعیت خود را از دست داده و به دلیل از دست دادن مرجعیت در مقایسه با دوران انقلاب و اواخر دوران حکومت ستم‌شاهی مقداری به مراقبت‌های خاص خود بی‌توجهی می‌کند، چراکه وقتی جامعه‌ای خود را مرجع بداند مراقبت‌های خاصی نیز برای خود قائل است و یک نوع خود کنترلی بر خود حاکم می‌کند.
اینکه شما می‌فرمائید دانشگاهها مرجعیت خود را از دست داده‌اند، چه دلیلی می‌تواند داشته باشد؟
- محمدنژاد: به نظر ما استفاده‌های ابزاری گروه‌ها و احزاب سیاسی در دوره‌های سابق یکی از عوامل تضعیف موقعیت دانشگاه شد، ولی عوامل دیگری را نیز می‌شود مطرح کرد. متولی‌شدن سازمان‌ها و نهادهای انتظامی بر مسائل اجتماعی و احساس مسئولیت توسط جریان‌ها و گروه‌هایی که نباید در حوزه تربیت احساس مسئولیت می‌کردند، از جمله عواملی هستند که نقش دانشگاه و دانشگاهیان را کم‌رنگ کرده است.
چنین عواملی را باید اضافه کنیم به اینکه خود دانشگاهیان نیز مقداری از نشاط لازم را در دوره‌ای از این 30 سال از دست دادند. عموماً نقل و انتقالات قدرت به طور طبیعی اثرگذار است، یک قدرتی یک مدتی در جامعه حاکم می‌شود و نظام‌های علمی با آن ارتباط برقرار می‌کنند اما به یکباره این قدرت کنار می‌رود و قدرت دیگری سر کار می‌آید و تا با سلیقه این قدرت انس بگیرند به طور طبیعی یک عده نشاط خود را از دست می‌دهند، هر چند یک عده با نشاط‌تر می‌شوند ولی در کل احساس شد که آن احساس مسئولیتی را که دانشگاه باید داشته باشد، ندارد و ای کاش که دانشگاهیان این احساس مسئولیت را از دست ندهند و نسبت به جامعه مسئولیت را به طور جدی احساس کنند. البته عوامل دیگری هم هست که به طور طبیعی مرجعیت دانشگاهها را تضعیف می‌کند. به نظر من علمی که در دانشگاهها وجود دارد، به دلیل عدم ارتباط وثیق و خوب با جامعه و عدم تعامل با جامعه خود، در توانمندسازی اساتید برای مرجع شدن یک مقدار ضعف دارد. اگر بخواهیم مثال‌هایی از زندگی روزمره مردم بزنیم؛ مثلاً به پزشکی که شما مراجعه می‌کنید، یا از مهندسی که قرار است در جامعه از او مشاوره بگیرید، اگر زبان او را نفهمید و یا مشاوره‌ای که می‌دهد برایتان نامأنوس باشد، به‌طور طبیعی برای مشاوره به او مراجعه نمی‌کنید، چراکه علم او را مفید و مناسب برای مشکلات خودتان نمی‌بینید. این بی‌تأثیر نیست.
در کل اینها دست به دست هم داده و هم علم مورد تحصیل، هم فضای سیاسی و شرایط سیاسی جامعه، هم اقشار و نهادهایی که نباید در امور تربیتی احساس مسئولیت می‌کردند ولی متأسفانه احساس مسئولیت کردند، موجب شده که مرجعیت دانشگاه تضعیف شود و وقتی این‌چنین شد به طور طبیعی باید انتظار داشت که هیچ احساس خود کنترلی در خود نداشته باشد و یا این خود کنترلی کم شود.
به نظر شما با توجه به پژوهش‌های صورت گرفته، برای جلوگیری از دچار شدن دانشجویان به آسیب‌های اجتماعی باید چه اقداماتی انجام داد؟
- محمدنژاد: در داخل دانشگاهها شورا‌های فرهنگی وجود دارد که کارشان مطالعه و سیاستگذاری است. درضمن مانند این شوراها را در وزارتخانه نیز داریم که خوشبختانه تعامل‌های خوبی بین معاون فرهنگی وزارت علوم و وزارت بهداشت برقرار است و جلسات مشترکی با نهاد و سازمان‌هایی که در این حوزه اطلاعات خوبی دارند و می‌توانند در سیاستگذاری نقش داشته باشند، به صورت هفتگی تشکیل می‌شود. البته اشکالی که این جلسات دارند این است که پشتوانه‌های قوی پژوهشی ندارند.
پیشنهاد ما در این زمینه این بود که ای کاش هر برنامه و سیاست فرهنگی ما یک پیوست پژوهشی هم داشت و سیاست‌گذاری‌ها بدون پژوهش و تحقیق انجام نمی‌شد، چراکه تحقیقات و مطالعات خوبی صورت گرفته و علاقمند هستیم که این پژوهش‌ها بتوانند به سیاست‌های خوبی برای حل این مشکلات و آسیب‌ها تبدیل شود، ولی عمومأ پژوهش‌ها در یک مرکز و مجموعه انجام می‌گیرد و سیاستگذاری در مجموعه‌ای دیگر و کمتر از ظرفیت نیز استفاده می‌کنند.
یعنی شما می‌فرمائید که یکی از راهکارهای مقابله با آسیب‌های اجتماعی تشکیل این کمیته‌هاست؟
- محمدنژاد: تشکیل این کمیتهها برای سیاستگذاری است. اگر بخواهیم نظام‌مند باشد؛ در درجه اول باید به خوبی سیاستگذاری شود و این سیاستگذاری حتماً باید پیوست پژوهشی داشته باشد. در درجه دوم باید مجموعه دلسوزی باشد تا بتواند این سیاست‌ها را به برنامه و راهکار تبدیل کند و قطعاً برای اینکه چنین گروهی بخواهد سیاست را به راهکار تبدیل کند، باید مجریان توانمندی در ساختار آموزش‌عالی وجود داشته باشند. در درجه سوم نیز مجریان بسیار علاقمند و با انگیزه می‌خواهد. این مجریان قطعاً در دانشگاهها هستند و با دانشجویان تعامل دارند.
این مجریان چگونه باید سیاستگذاری کمیتهها را در دانشگاهها اجرا کنند؟
- محمدنژاد: در خوابگاه‌ها و محیط آموزشی و پژوهشی این سیاست‌ها باید به نوعی اجرا شود که اوقات فراغت دانشجویان که در برخی رشته‌ها زیاد و در برخی رشته‌ها کمتر است، به خوبی پر شود و دانشجو بیشتر به کار دانشجویی بپردازد و اگر هم از دانش و علم خسته شد به تعبیر امیرالمومنین(ع) یک فضای جدید علمی و مطالعه‌ای یا یک فضای فرهنگی مناسبی برایش فراهم شود که اوقاتش مفید پر شود. این کل خواسته‌ای است که می‌تواند این آسیب‌ها را کم کند.
از نفوذ شرکت‌های هرمی در دانشگاهها و در میان دانشجویان اطلاع دارید؟
- محمدنژاد: بنده هیچ اطلاعی ندارم.
به نظر می‌رسد طی یک اقدام برنامه‌ریزی شده و با نفوذ دادن شبکه‌های هرمی اقتصادی در صدد بهره‌برداری سیاسی از دانشجویان در مواقع لزوم هستند، همانند همان اتفاقی که در شبکه رأی اصلاح‌طلبان در انتخابات اخیر افتاد.
- محمدنژاد: : بنده هیچ اطلاعی از این موضوع ندارم و مطالعه‌ای نیز در این موضوع انجام نداده‌ایم.
نمی‌خواهید روی این موضوع مطالعه و پژوهش کنید؟
- محمدنژاد: مطالعات میدانی هزینه‌بر است و هزینه‌های بسیار بالایی دارد، لذا با احتیاط ورود پیدا می‌کنیم، اما بحث شرکت‌های هرمی اگر آنگونه که شما می‌فرمایید باشد، باید مطالعه شود تا ببینیم واقعاً این شرکت‌ها بطور خاص در دانشگاهها به این موضوع پرداخته‌اند یا خیر.
چرا تا الان در این خصوص مطالعه و پژوهش نکردید؟
- محمدنژاد: خلاصه در یک خانواده پسر و دختر هست و متأثر از جامعه است و همانطور که شرکت‌های هرمی در هر جا مشتری خود را دارند در دانشگاهها نیز مشتری دارند. شاید به این دلیل این موضوع برای ما هیچ جذابیتی نداشته است. اما اگر به این نقطه برسیم که یک شرکت هرمی مختص دانشگاه باشد، به‌طوریکه عضوی از بیرون نگیرد و بخواهد شبکه‌ای مختص دانشگاه تشکیل دهد و از غیر دانشجویان در این شبکه عضو نداشته باشد، یک موضوع خاص می‌شود. اگر چنین چیزی برای بنده اثبات شود، دغدغه جدی خواهد بود که بیایم و سیاستگذاری کنیم که چه مطالعه‌ای انجام بگیرد.
آقای محمدنژاد! تا کنون در بحث تفکیک جنسیتی دانشگاهها، پژوهشی صورت گرفته است؟
- محمدنژاد: ما در معاونت پژوهشی نهاد در بحث تفکیک جنسیتی دانشگاهها مطالعاتی در 3 دانشگاه شهید بهشتی، امام صادق(ع) و الزهرا انجام داده‌ایم. همچنین قبلاً مطالعه‌ای توسط واحد خوراسگان دانشگاه آزاد صورت گرفته بود که نتایج آن ارائه شده است.
نتایج این مطالعات به چه صورت است؟
- محمدنژاد: در این مطالعات آمده بود که خانواده‌ها و دانشجویان از محیط غیر مختلط رضایت بالایی دارند؛ به‌صورتیکه دانشجویان اظهار کرده بودند که ما در محیط غیر مختلط راحت‌تر تحصیل می‌کنیم همچنین خانواده‌های این دسته از دانشجویان نیز اظهار رضایت کرده و گفته بودند که دانشگاه به این شکل را محیط امنی برای فرزندان خود می‌دانیم.
ما نیز این مطالعه را سال گذشته انجام دادیم و برخی از نتایج آن را در اختیار رسانه‌ها قرار دادیم، به این دلیل که احساس می‌کردیم این نتایج، نتایج علمی خوبی است.
یکی از نتایج این مطالعه این بود که بین اختلاط و پیشرفت علمی رابطه مثبت معناداری وجود ندارد، یعنی در واقع این‌طور نیست که دانشگاه‌های مختلط از لحاظ علمی پیشرفت بیشتری نسبت به دانشگاه‌های غیر مختلط داشته باشند. بنابراین این نتیجه برخلاف ادعای بسیاری از دانشگاهها و دانشجویان علاقه‌مند به دانشگاه‌های مختلط بود چراکه این دانشجویان می‌گفتند در دانشگاه‌های مختلط رقابت بسیار زیاد است و در نتیجه پیشرفت علمی نیز بیشتر است. درحالی که این مطالعه می‌گفت، چنین چیزی وجود ندارد و ما نیز وقتی این سه دانشگاه را با یکدیگر مقایسه کردیم به این نتیجه رسیدیم که رابطه بین پیشرفت علمی و اختلاط جنسیتی معنادار نیست.
به نظر من ما نباید از یک مطالعه علمی و نتایج آن بترسیم و به این میزان کنار بکشیم و همیشه آن را زیر سوال ببریم و احساس کنیم که پس از گذشت چندین دهه از تأسیس دانشگاهها به شکل مدرن، بحث از صد سال پیش، عقب‌ماندگی و به تاریخ پیوستن است، در حالیکه چنین نیست و تاریخ ما به دلیل درخشان بودنش، می‌تواند تجربه مجددی برای ما باشد و یا چه اشکالی دارد که اگر الگوی ما موفق باشد، به جهان نیز این الگو را ارائه دهیم.
ازدواج‌های دانشجویی چه کمیتی را از کل دانشجویان در بر می‌گیرد؟
- محمدنژاد: از این منظر که چه درصدی از کل دانشجویان ازدواج می‌کنند، نمی‌توان آمار دقیقی در خصوص ازدواج دانشجویی ارائه داد.
به چه دلیل؟
- محمدنژاد: دانشجویان زمانی که به دفاتر ازدواج مراجعه می‌کنند، اعلام نمی‌کنند که ما دانشجوئیم و ازدواج کردیم، لذا نمی‌شود آمار دقیقی را از ازدواج دانشجویی ارائه کرد. ثبت نام جشن‌های ازدواج دانشجویی نیز نمی‌تواند ملاک باشد چراکه ظرفیت ثبت‌نام محدود است لذا به استناد این جشن‌ها نمی‌توان آمار ازدواج دانشجویی را ارائه کرد.
در مطالعاتی که انجام دادید به چه آماری رسیدید؟
- محمدنژاد: در مطالعه‌ای که ما در جامعه انجام دادیم و از زوج‌های جوان سوال کردیم که دانشجو هستید یا دانشجو نیستید؟ قریب به نصف جوان‌های ازدواج کرده دانشجو بودند، یعنی می‌توان گفت که نصف ازدواج‌ها، ازدواج دانشجویی است و این طبیعی هم هست، چراکه جامعه دانشجویی ما وسیع است و حدود 5 / 3 میلیون نفر از جوان‌های ما دانشجو هستند وجامعه وسیعی را در بر می‌گیرد و دانشجویان در سن مناسب برای ازدواج هستند؛ تقریباً می‌توان گفت نصف ازدواج‌ها در این مطالعه دانشجویی است.
استقبال دانشجویان از جشن‌های ازدواج دانشجویی که توسط نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری برگزار می‌شود، به چه صورت است؟
- محمدنژاد: در حقیقت با فراگیر شدن و تبلیغات خوب و جا افتادن جشن‌های ازدواج دانشجویی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها این درخواست‌ها اضافه می‌شود و ممکن است یک روزی همه مزدوجین دانشجویی علاقمند باشند که حتماً در این جشن‌ها شرکت کنند.
تمامی این زوج‌ها در جشن‌های ازدواج دانشجویی شرکت می‌کنند؟
- محمدنژاد: این‌طور نیست که همه مزدوجین بتوانند در این جشن‌ها شرکت کنند، چراکه این امکان برای نهاد وجود ندارد که بتواند همه اینها را تحت پوشش قرار دهد. همچنین زمان برگزاری جشن‌ها و کارگاه‌های آموزشی نیز محدود است و همه امکان شرکت در آن را ندارند، البته برخی از دانشجویان به دلیل اینکه جشن مفصلی برای ازدواج دارند، علاقمند نیستند که حتماً در این جشن‌ها شرکت کنند.
ازدواج‌های دانشجویی از نظر ویژگی‌های زوجین، موفقیت یا عدم موفقیت و همچنین آمار طلاق چه تفاوت‌هایی با سایر ازدواج‌ها دارند؟
- محمدنژاد: ویژگی‌های ازدواج دانشجویی به استناد یافته‌های این مطالعه، یکی فاصله سن کم مزدوجین است، یکی قرار داشتن در سن مناسب ازدواج است که در حقیقت نه در سن بسیار پائین و در دوران دبیرستان این اتفاق می‌افتد و نه در سن بسیار بالا این ازدواج رخ می‌دهد، بلکه سن ازدواج دانشجویی یک سن کاملاً مناسب برای ازدواج از بدو ورود تا فارغ‌التحصیلی است، خصوصاً در دوره کارشناسی و کارشناسی ارشد که به نظر ما سن مناسب ازدواج برای جوان‌ها است.
تحصیلات نزدیک به هم و در نتیجه آگاهی‌های نزدیک به هم، باورهای نزدیک به هم و اهداف زندگی نزدیک به هم، اینها ویژگی‌هایی است که می‌توان برای ازدواج دانشجویی برشمرد که موجب می‌شود در یک کلمه بگوئیم تناسب زوجین با همدیگر اتفاق می‌افتد و این موجب می‌شود که تحکیم خانواده در ازدواج‌های دانشجویی نسبت به سایر ازدواج‌ها بالا باشد، البته یک نکته بسیار مهمی که وجود دارد این است که اگر پسران در ازدواج‌های دانشجویی استقلال مالی داشته باشند، این ازدواج‌ها محکم‌تر خواهد بود، چراکه یکی از آسیب‌هایی که باعث طلاق می‌شود، عدم استقلال مالی دانشجوی پسر در دوران دانشجویی است که به دلیل عدم استقلال مالی بعضاً با مشکلات روبرو می‌شوند.
آشنایی با خانواده طرفین نیز بسیار اهمیت دارد، ازدواج‌های دانشجویی‌ای که زوجین خانواده همدیگر را خیلی دقیق نشناختند، بعد از ازدواج که شناخت کامل‌تر می‌شود، می‌بینیم که برخی از این ازدواج‌ها سست می‌شود، به دلیل اینکه انتظار از خانواده همسر چیزی بود که بعد از ازدواج باب میل و طبع قرار نمی‌گیرد، در نتیجه به طلاق می‌انجامد، اگر ازدواج‌های دانشجویی بتواند این آسیب‌ها را از بین ببرد، در دوام و استحکام ازدواج‌های دانشجویی بسیار مفید است.
به نظر شما چگونه می‌توان این آسیب‌ها را کاهش داد؟ دانشگاهها چه نقشی می‌توانند در کاهش این آسیب‌ها داشته باشند؟
- محمدنژاد: قطعاًً دانشگاهها هم بایستی در این حوزه احساس مسئولیت کنند و برای استقلال مالی جوان‌ها فکری کرده و حداقل نیاز‌های مالی آنها را با دادن خوابگاه‌های متاهلین و دادن وام‌های دانشجویی خصوصا برای پسران رفع کنند. بنده پسران را مطرح می‌کنم چراکه مسئولیت مالی خانواده بر دوش مرد است، لذا باید برای پسران وام‌های دانشجویی خاص را در نظر بگیرند تا این استقلال مالی نسبی ایجاد شود و این ازدواج‌ها به آسیب نرسد.
همچنین اگر دانشگاهها بتوانند در آشنا کردن زوجین با خانواده‌های طرفین ایفای نقش کنند، خیلی خوب است، یعنی در مشاوره‌ها که دانشجویان عموماً مراجعه می‌کنند، آنها را به این سمت هدایت کنند که با خانواده‌های هم آشنایی دقیق‌تری پیدا کنند.
به نظر من بهترین و محکم‌ترین ازدواج‌ها، ازدواج‌های دانشجویی است و آمار ما نشان داده کمترین آسیب‌ها در حوزه طلاق مربوط به ازدواج‌های دانشجویی است.
معاونت پژوهشی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها چه مطالعات و پژوهش‌هایی را در دست اقدام دارد؟
- محمدنژاد: برخی مطالعاتی که نام بردم به موج دوم آن وارد شده‌ایم و اطلاعات بروز این مطالعات و نیز بررسی تطبیقی یافته‌های مطالعه سابق با مطالعه جدید می‌تواند برای تحلیل‌گران سیاسی، اجتماعی و دینی امکان بهتری را فراهم کند. وحدت حوزه و دانشگاه و سنجش دیدگاه دانشگاهیان به این موضوع مطالعه دیگری است که در دست اقدام داریم. مجموعه سایه سار ولایت که تمام سخنرانی‌های مقام معظم رهبری در موضوع دانشگاه و دانشگاهیان است نیز از جمله مطالعات در دست اقدام است تا مباحث معظم‌له در خصوص موضوعات مختلف دانشگاهی استخراج شود.
از اینکه وقت خودتان را در اختیار ما قرار دادید، متشکرم. در پایان اگر صحبتی دارید، بفرمائید.
- محمدنژاد: مجدداً تاکید می‌کنم که جامعه ما باید به سمتی هدایت شود که هر سیاست و برنامه فرهنگی پیوست پژوهشی داشته باشد و بدون پژوهش، بدون تحقیق، بدون مطالعه میدان کاری خودمان، بی‌گدار به آب نزنیم و برنامه‌ریزی فرهنگی نکنیم، اگر روی این موضوع مقداری تاکید شود.