به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ پکن، چهارشنبه گذشته، صحنه رویدادی بود که نه تنها در حافظه ملی چین، بلکه در معادلات جهانی ثبت خواهد شد. بزرگترین رژه نظامی چند دهه اخیر در میدان تیانآنمن، یادبود هشتادمین سالگرد پیروزی چین در مقاومت در برابر تجاوز ژاپن و پایان جنگ جهانی دوم بود؛ اما این رویداد صرفاً یادآور گذشته نبود. آنچه جهان در قاب تصاویر و تحلیلها دید، چینِ امروز بود: کشوری با ارتشی مدرن، فناوریهای پیشرفته، دیپلماسی فعال و جاهطلبی آشکار برای رهبری در نظام بینالملل.
تیانآنمن؛ صحنهای برای نمایش اقتدار
میدان تاریخی تیانآنمن که همواره شاهد لحظات سرنوشتساز چین بوده، این بار میزبان هزاران سرباز منظم با یونیفورمهای متحدالشکل، ستونهای زرهی پیشرفته، موشکهای قارهپیما، پهپادهای هوشمند و سامانههای دفاعی لیزری شد. حضور دقیق و منظم نیروهای مسلح، در کنار نمایش تجهیزات نظامی مدرن، بار دیگر پیام «اقتدار ملی» را برای مردم چین و جهان بازتاب داد.
فضای میدان به گونهای طراحی شده بود که هر حرکت، معنا و نماد خاصی داشته باشد. صدای رژه نظامیان، عبور هماهنگ تانکها، پرواز جنگندههای نسل پنجم و معرفی تجهیزات جدید، همگی بخشی از «نمایش قدرت» بودند؛ نمایشی که به اعتقاد تحلیلگران، نه صرفاً برای مردم چین، بلکه عمدتاً برای قدرتهای جهانی و بهویژه ایالات متحده طراحی شده بود.
حضور رهبران جهان؛ بعد دیپلماتیک رژه
این رویداد تنها یک نمایش نظامی نبود؛ حضور رهبران بیش از ۲۵ کشور از جمله ولادیمیر پوتین، کیم جونگاون، مسعود پزشکیان و مقامات کشورهای آسیایی و اروپایی، آن را به صحنهای جهانی بدل کرد. رسانههای غربی حضور این چهرهها را «همنشینی استراتژیک» توصیف کردند که پیام روشنی در بر دارد: چین بهدنبال شکلدادن به بلوکی تازه در برابر نظم موجود است.
تحلیلگران بر این باورند که چین از این رژه بهرهبرداری چندجانبه کرد: از یکسو نمایش بازدارندگی نظامی، از سوی دیگر تقویت روابط دیپلماتیک، و در سطحی عمیقتر، ترسیم نقشه راهی برای آینده جهان چندقطبی.
سخنرانی شی جینپینگ؛ پیوند تاریخ و آینده
رهبر چین سخنرانی خود را با ادای احترام به شهدا و کهنهسربازان جنگ آغاز کرد؛ حرکتی که به گفته رسانههای داخلی، احساس غرور ملی را در میان مردم تقویت کرد. شی سپس با صدایی قاطع گفت:
«ملت چین هرگز از زورگوییها نمیترسد و با عزم راسخ مسیر پیشرفت خود را ادامه میدهد. امروز چین قوی است و آماده ایفای نقشی اساسی در رهبری جهان و حمایت از صلح و امنیت بینالمللی.»
این سخنان از دیدگاه تحلیلگران، بیانیهای آشکار درباره جایگاه جدید چین در نظام جهانی بود. شی با تأکید بر استقلال تصمیمگیری و رد سلطهپذیری، نشان داد که پکن نهتنها در پی توسعه اقتصادی، بلکه در پی ایفای نقشی رهبری در سیاست و امنیت بینالملل است.
او همچنین بر «ریشهکن کردن علل جنگ» و «گسترش همکاریهای چندجانبه» تأکید کرد؛ پیامهایی که از یک سو به متحدان شرق آسیا و اوراسیا دلگرمی میدهد و از سوی دیگر به غرب هشدار میدهد که چین آماده مواجهه با چالشهاست.
نمایش فناوری نظامی؛ از لیزر تا موشکهای قارهپیما
یکی از نقاط عطف رژه، رونمایی از تجهیزات مدرن ارتش چین بود. رسانههای بینالمللی با دقت هر بخش را تحلیل کردند:
-
سامانه لیزری دریایی LY-1 با توان ۵۰ تا ۱۰۰ کیلووات، نمادی از ورود چین به عرصه جنگهای آینده است.
-
موشکهای هایپرسونیک ضدکشتی YJ-17 که سرعت و قدرت مانور آنها تهدیدی جدی برای ناوهای هواپیمابر آمریکاست.
-
موشکهای قارهپیمای DF-5C و DF-61 با برد فراتر از ۲۰ هزار کیلومتر و قابلیت حمل کلاهکهای چندگانه، نشاندهنده ارتقای توان هستهای چین هستند.
-
جنگندههای نسل پنجم J-35 و بمبافکنهای H-6N، توان هوایی این کشور را در سطحی جهانی تثبیت میکنند.
کارشناسان معتقدند ترکیب این تجهیزات، چین را در موقعیتی قرار میدهد که هرگونه مداخله خارجی در مناطق حساس آسیایی را پرهزینه و پرریسک میکند.
ابتکار حکمرانی جهانی؛ دیپلماسی در کنار بازدارندگی
شی جینپینگ در حاشیه رژه، از ابتکار جدید خود با نام حکمرانی جهانی (GGI) رونمایی کرد. این طرح، چهارمین ابتکار او پس از توسعه، امنیت و تمدن جهانی است و هدف آن اصلاح نظم بینالملل به نفع کشورهای در حال توسعه معرفی شد.
اعضای سازمان همکاری شانگهای، از جمله ایران و روسیه، حمایت خود را از این ابتکار اعلام کردند. وانگ یی، وزیر خارجه چین، تأکید کرد که این طرح میتواند بحرانهای امنیتی، اقتصادی و زیستمحیطی را با همکاری چندجانبه مدیریت کند.
به اعتقاد تحلیلگران، GGI نشان میدهد که چین نمیخواهد تنها با قدرت نظامی در جهان شناخته شود، بلکه به دنبال رهبری دیپلماتیک و تعریف قواعد جدید برای حکمرانی جهانی است.
اتحاد سهجانبه چین، روسیه و کرهشمالی؛ بلوک شرق جدید
حضور پوتین و کیم جونگاون در کنار شی، به وضوح نمادی از شکلگیری بلوکی تازه در شرق بود. رسانههای غربی این تصویر را «بیانیه سیاسی» توصیف کردند؛ بلوکی که با ترکیب قدرت نظامی، اقتصادی و سیاسی، چالشی جدی برای نفوذ آمریکا و متحدانش خواهد بود.
این اتحاد، بهویژه در شرایطی که روابط روسیه و غرب تیرهتر از همیشه است و کرهشمالی نیز تحت فشار تحریمهای بینالمللی قرار دارد، میتواند به ایجاد یک جبهه واحد در برابر سیاستهای غربی منجر شود.
بازدارندگی و انسجام ملی؛ دو پیام همزمان
رژه نهتنها پیام بازدارندگی به جهان داشت، بلکه برای مردم چین نیز حامل پیامی داخلی بود. رسانههای دولتی گزارش دادند بیش از ۴۰ هزار نفر در تمرینها و نمایشها مشارکت کردند. بازسازی صحنههای تاریخی مقاومت در برابر ژاپن، برگزاری نمایشگاههای فرهنگی و پخش فیلمهای تاریخی، همگی بخشی از راهبرد حزب کمونیست برای تقویت غرور ملی و انسجام اجتماعی بود.
کارشناسان غربی از جمله روزنامه نیویورک تایمز نیز تأکید کردند که این رژه، بخشی از کمپین گسترده شی جینپینگ برای پیوند زدن «گذشته قهرمانانه» چین با «آینده قدرتمند» آن است.
DF-5C؛ نقطه اوج نمایش قدرت
موشک قارهپیمای DF-5C بدون شک ستاره رژه بود. این موشک با بردی فراتر از ۲۰ هزار کیلومتر، توانایی حمل چند کلاهک مستقل و دقت بالا، چین را به یکی از قدرتهای هستهای غیرقابل چشمپوشی بدل میکند.
پروفسور یانگ چنگجون در تحلیل خود تأکید کرد: «DF-5C شش ویژگی کلیدی دارد؛ از مدولار بودن برای حمل و پرتاب آسان تا برد جهانی و دقت بالای ناوبری. این توانمندی امکان حمله متقابل به هر هدف نظامی در جهان را فراهم میکند».
این ویژگیها، از دید ناظران، به معنای پایان دوران انحصار موشکهای قارهپیمای غرب است.
اجلاس شانگهای و دستاوردهای ایران
همزمان با رژه، اجلاس همکاری شانگهای نیز برگزار شد. مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، پس از بازگشت، جزئیات دستاوردهای سفر را تشریح کرد. او گفت: «پیشنهاد تشکیل کمیته صلح و پیشگیری از تهدیدات میان اعضا و راهکارهای تسویه مالی مشترک، از مهمترین موضوعات اجلاس بود».
وی افزود که در نشست «شانگهای پلاس» با حضور ۲۴ کشور، بر صلح مبتنی بر عدالت تأکید شد و ۲۴ سند همکاری در حوزههای امنیت، مبارزه با تروریسم، مقابله با قاچاق مواد مخدر و همکاریهای اقتصادی به امضا رسید.
پزشکیان همچنین دیدارهای دوجانبه با رهبران روسیه، تاجیکستان و پاکستان را «بسیار سازنده» توصیف کرد و از امضای سند سهجانبه ایران، چین و روسیه در محکومیت اقدامات تروئیکای اروپا در موضوع اسنپبک خبر داد.
او تأکید کرد که این توافقات میتواند چشمانداز روشنی برای اقتصاد، امنیت، گردشگری و همکاریهای علمی ایران فراهم کند.
جمعبندی؛ چین و آینده نظم جهانی
رژه تاریخی پکن را میتوان در سه لایه تحلیل کرد:
-
یادبود تاریخی و انسجام داخلی؛ بازسازی مقاومت چین در برابر تجاوز ژاپن و پیوند آن با غرور ملی.
-
نمایش قدرت نظامی و فناوری پیشرفته؛ از موشکهای قارهپیما تا سامانههای لیزری و پهپادهای هوشمند.
-
ابتکار دیپلماتیک و اتحاد استراتژیک؛ معرفی حکمرانی جهانی و شکلگیری بلوک شرق جدید.
چین با این رژه پیامی روشن ارسال کرد: آینده جهان دیگر تکقطبی نخواهد بود. پکن میخواهد مسیر چندقطبی را رهبری کند؛ مسیری که در آن نه سلطه یک قدرت، بلکه توازن و همکاری، پایههای نظم جدید خواهند بود.
گزارش از امیر صفره