به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ فشار خون یکی از مهمترین علائم حیاتی بدن است که نشاندهندهی نیروی واردشده توسط خون به دیواره شریانها میباشد. این فشار در قالب دو عدد به نامهای فشار سیستولیک (در هنگام ضربان قلب) و فشار دیاستولیک (در فاصله بین ضربانها) اندازهگیری میشود.
شناخت تفاوت میان این دو عدد، درک محدودهی طبیعی فشار خون و آشنایی با روشهای درمانی، برای حفظ سلامت قلب و عروق ضروری است.
اگر به دنبال راهی طبیعی برای کنترل فشار خون خود هستید، پیشنهاد میکنیم با بهترین قرص و مکمل برای فشار خون بالا آشنا شوید که میتواند در تنظیم فشار سیستولیک و دیاستولیک بسیار مؤثر باشد
خوانش فشار خون چگونه انجام میشود؟
وقتی قلب میتپد، خون از طریق شریانها برای سفر در سراسر بدن پمپاژ میشود. با این حال، این یک جریان ثابت نیست. پالس جریان خون و فشاری که اعمال میکند، از لحظهای به لحظه دیگر تغییر میکند. این فشار در هنگام ضربان قلب (فشار سیستولیک) در بالاترین حد و در بین ضربانهای قلب (فشار دیاستولیک) در پایینترین حد خود است.
یک خوانش فشار خون (BP) از دو عدد تشکیل شده است: فشار سیستولیک در مقابل دیاستولیک.
فشار خون سیستولیک عدد بالا است و به مقدار فشاری اشاره دارد که در حالی که قلب شما در حال تپیدن است، توسط شریانها تجربه میشود. فشار خون دیاستولیک عدد پایین است و به مقدار فشار در شریانها در حالی که قلب در بین ضربانها در حال استراحت است، اشاره دارد.
هر دو فشار خون سیستولیک و دیاستولیک شما مهم هستند و اطلاعات مهمی درباره سلامت شما ارائه میدهند. با این حال، پزشک شما ممکن است اهمیت بیشتری به فشار سیستولیک بالا بدهد تا خطر بیماری قلبی شما را تعیین کند. اگر خوانشها خیلی بالا باشد، شما ممکن است فشار خون بالا داشته باشید. اگر خوانشها خیلی پایین باشد، ممکن است خون کافی به مغز و سایر اندامهای شما جریان نداشته باشد.
فشار خون سیستولیک چیست؟
در طول یک ضربان قلب، قلب خون را به داخل شریانها میراند. فشار سیستولیک معیار این فشار درون شریانها در حالی که قلب میتپد است. این فاز که به نام سیستول شناخته میشود، نقطهای است که در آن فشار خون در بالاترین حد خود است.
فشار خون سیستولیک زمانی طبیعی در نظر گرفته میشود که خوانش آن در حالی که شما به آرامی در حالت استراحت نشستهاید، زیر ۱۲۰ میلیمتر جیوه (mmHg) باشد.
فشار سیستولیک زیر ۹۰ میلیمتر جیوه پایین در نظر گرفته میشود و ممکن است نیاز به مداخله و مدیریت از سوی پزشک داشته باشد. اگر چندین خوانش فشار سیستولیک بالای ۱۸۰ میلیمتر جیوه دریافت کنید، به عنوان فشار خطرناک بالا در نظر گرفته میشود و باید توسط متخصص رسیدگی شود.
فشار خون سیستولیک بالا
عضله قلب زمانی که شما در حال ورزش هستید، تحت استرس است یا در هر زمانی که ضربان قلب افزایش یافته است، خون را با فشار بیشتری به بیرون میراند. فشار سیستولیک نیز همراه با آن بالا میرود. در این موارد، افزایش فشار طبیعی است. با این حال وقتی فشار شما در حالی که در حال استراحت هستید بالا باشد، این طبیعی نیست و به عنوان فشار خون بالا در نظر گرفته میشود.
از آنجایی که فشار خون شما میتواند زمانی که فعال هستید بالا برود، مهم است که فشار خون خود را در دورههای استراحتآرام اندازهگیری کنید تا فشار خون بالا (هایپرتنشن) را به طور دقیق تشخیص دهید. فشار خون سیستولیک بالا معمولاً توسط سفت شدن شریانها ایجاد میشود، که باعث میشود قلب سختتر کار کند تا خون را از میان آنها به بیرون براند.
در محدوده فشار سیستولیک بالا، مراحل مختلفی وجود دارد:
- فشار سیستولیک ۱۳۹-۱۳۰، مرحله ۱ هایپرتنشن است که ممکن است با تغییرات سبک زندگی و در برخی موارد، دارو معکوس شود.
- فشار سیستولیک ۱۴۰ یا بالاتر، مرحله ۲ هایپرتنشن است که میتواند خطر سکته مغزی یا حمله قلبی را به شدت افزایش دهد و با دارو درمان میشود.
- فشار سیستولیک ۱۸۰ یا بالاتر به این معنی است که شما در یک بحران هایپرتنسیو هستید و باید فوراً پزشک را ملاقات کنید.
فشار خون طبیعی برای یک بزرگسال ۱۲۰/۸۰ میلیمتر جیوه یا پایینتر است. یک فشار خون سیستولیک ۱۴۰ میلیمتر جیوه، بالا در نظر گرفته میشود و نشاندهنده مرحله ۲ هایپرتنشن است.
فشار خون سیستولیک پایین
فشار سیستولیک نیز میتواند خیلی پایین باشد. وقتی خوانش زیر ۹۰ میلیمتر جیوه باشد، به آن هایپوتنشن (فشار خون پایین) میگویند. این عامل میتواند باعث سبکی سر، سرگیجه یا غش شود. اگر فشار خون پایین درمان نشود، ممکن است باعث شود اندامهایی مانند کلیهها شروع به از کار افتادن کنند.
هایپوتنشن سیستولیک میتواند زمانی اتفاق بیفتد که مقدار خون در بدن شما خیلی کم شود. برای مثال، زمانی که به شدت کمآبی داشته باشید یا زمانی که خونریزی عمده دارید. در این موارد، به سادگی خون کافی برای راندن در بدن وجود ندارد.
فشار خون پایین همچنین میتواند زمانی که عضله قلب برای راندن طبیعی خون خیلی ضعیف باشد (برای مثال، اگر عضله قلب آسیب دیده باشد (کاردیومیوپاتی) یا اگر شریانها ناگهان خیلی گشاد شوند) اتفاق میافتد.
گاهی اوقات، فشار خون پایین زمانی اتفاق میافتد که شما موقعیت خود را ناگهان تغییر میدهید. ممکن است وقتی میایستید احساس سرگیجه کنید زیرا گرانش خون را به سمت پایین و به طرف پاهای شما میکشد. این یک بیماری شایع به نام هایپوتنشن ارتواستاتیک است.
فشار خون دیاستولیک چیست؟
قلب بین ضربانها استراحت میکند تا بتواند دوباره با خون پر شود. مکث بین ضربانها دیاستول نامیده میشود. فشار خون دیاستولیک شما، اندازهگیری در طول این مکث قبل از ضربان قلب بعدی است.
فشار خون دیاستولیک طبیعی در طول استراحت آرام زیر ۸۰ میلیمتر جیوه است. اگر فشار خون بالا داشته باشید، عدد دیاستولیک اغلب حتی در طول استراحت آرام نیز بالاتر است.
فشار خون دیاستولیک زمانی که ۶۰ میلیمتر جیوه یا کمتر باشد، به طور خطرناکی پایین و زمانی که ۱۲۰ میلیمتر جیوه یا بیشتر باشد به طور هشداردهندهای بالا در نظر گرفته میشود. اگر چندین خوانش با این اعداد دریافت کنید، باید با پزشک خود تماس بگیرید. فشار دیاستولیک پایین ممکن است با کمآبی یا با خونریزی شدید دیده شود. همچنین ممکن است اتفاق بیفتد اگر شریانها شل و گشاد شوند.
همچنین مراحل متعددی برای فشار خون دیاستولیک بالا وجود دارد:
- فشار دیاستولیک ۸۹-۸۰، مرحله ۱ هایپرتنشن است که ممکن است با تغییرات سبک زندگی و گاهی اوقات دارو معکوس شود.
- فشار دیاستولیک ۹۰ یا بالاتر، مرحله ۲ هایپرتنشن است که میتواند خطر سکته مغزی یا حمله قلبی را به شدت افزایش دهد و با دارو درمان میشود.
- فشار دیاستولیک ۱۲۰ یا بالاتر به این معنی است که شما در بحران هایپرتنسیو هستید و باید فوراً با ارائهدهنده مراقبتهای سلامت خود تماس بگیرید.
بهبود دقت خوانش فشار خون
فشارهای سیستولیک و دیاستولیک شما بسته به سطح فعالیت، استرس، مصرف مایعات و سایر عوامل تغییر میکنند. مهم است که دقت کنید که این عوامل چگونه ممکن است فشار شما را زمانی که در حال گرفتن یک خوانش فشار خون هستید، تغییر میدهند.
برای دقیقترین خوانش، هنگام بررسی فشار خون خود این مراحل را دنبال کنید:
- حداقل به مدت پنج دقیقه با آرامش استراحت کنید.
- در یک فضای آرام و گرم بنشینید.
- پاهای خود را روی هم نیندازید.
- مثانه شما باید خالی باشد.
فشار خون شما در طول روز متفاوت خواهد بود. این فشار تمایل دارد که در صبح بالاترین و در شب پایینترین باشد. از یک مانیتور فشار خون برای اندازهگیری فشار خون خود، چندین بار در روز (معمولاً یک بار در صبح و یک بار در عصر) استفاده کنید.
سعی کنید خوانش صبح خود را پس از تخلیه مثانه و قبل از خوردن صبحانه یا مصرف هر دارویی، و خوانش عصر خود را هنگامی که دارید برای خواب آماده میشوید (و قبل از مصرف هر دارویی) انجام دهید. اگر فشار خون خود را در حدود یک زمان مشخص هر روز اندازهگیری کنید، دقیقترین نتایج و مقایسهها را به دست خواهید آورد.
درمان فشار خون (سیستولیک و دیاستولیک)
درمان غیردارویی (تغییر سبک زندگی) فشار خون بالا
این درمان پایه و اساس کنترل فشار خون محسوب میشود. مهمترین اقدامات شامل کاهش مصرف نمک (پرهیز از غذای شور، کنسروها و فستفود)، ورزش منظم (مانند پیادهروی تند به مدت ۳۰ دقیقه در اکثر روزهای هفته)، کاهش وزن در صورت داشتن اضافه وزن، ترک سیگار و الکل، مدیریت استرس (با تکنیکهایی مانند مدیتیشن و یوگا) و رژیم غذایی سالم (DASH) است که بر مصرف میوه، سبزیجات، غلات کامل و لبنیات کمچرب تأکید دارد.
درمان دارویی فشارخون بالا
۱- مکملهای حاوی پتاسیم و منیزیم
منیزیم با تنظیم فشار و قند خون، و همچنین کاهش التهاب، اثرات مثبت خود را بر روی بیماریهای قلبی- عروقی اعمال میکند. پتاسیم نیز فشار خون را تنظیم میکند. از طرف دیگر، افزایش سطح پتاسیم پلاسما، سفتی عروق را کاهش داده و باعث اتساع عروق میگردد. نتایج مطالعات علمی نشان میدهند افزایش مصرف پتاسیم در کنار کاهش مصرف سدیم تاثیر بیشتری در کاهش فشار خون دارد.
کالمگ سیترات (ترکیب پتاسیم و منیزیم در فرم سیترات) به عنوان بهترین مکمل برای فشار خون بالا در بازار ایران شناخته شده است. از مزایای مهم آن میتوان به موارد زیر اشاره نمود:
- کاهش فشارخون با کاهش فشار سیستولیک و دیاستولیک
- گشادسازی عروق
- دفع مقادیر اضافی سدیم از ادرار
- کاهش ریسک سکته، کاهش رخداد آریتمیهای قلبی
۲- دسته های رایج دارویی
- مهارکنندههای ACE این دسته داروها با شل کردن رگهای خونی، فشار خون را کاهش میدهند. نمونههای رایج عبارتند از کاپتوپریل، انالاپریل، لیزینوپریل و … .
- مسدود کنندههای گیرنده آنژیوتانسین (ARBs)ARBها به روشی مشابه مهارکننده های ACE عمل میکنند. اگر مهارکنندههای ACE باعث ایجاد عوارض جانبی دردسرساز شوند، این دسته اغلب توصیه میشوند. نمونههای رایج عبارتند از: لوزارتان، والزارتان
- مسدود کنندههای کانال کلسیم مسدود کنندههای کانال کلسیم با گشاد کردن رگهای خونی فشار خون را کاهش میدهند. نمونههای رایج آملودیپین، نیفدیپین و … هستند. داروهای دیگری مانند دیلتیازم و وراپامیل نیز موجود است.
- دیورتیکها (ادرارآورها) دیورتیکها با دفع آب و نمک اضافی از بدن از طریق ادرار شما عمل میکنند. اگر مسدود کنندههای کانال کلسیم باعث ایجاد عوارض جانبی دردسرساز شوند، یا اگر علائم نارسایی قلبی دارید، این دسته استفاده میشوند. نمونههای رایج اینداپامید، اسپیرونولاکتون وآمیلوراید هستند.
- مسدود کنندههای بتا مسدود کنندههای بتا میتوانند فشار خون را با آهستهتر و با نیروی کمتر ضربان قلب کاهش دهند. و درحال حاضر تنها زمانی استفاده میشوند که سایر درمانها جواب نداده باشند. این به این دلیل است که بتابلوکها نسبت به سایر داروهای فشار خون کمتر مؤثر هستند. نمونههای رایج آتنولول و بیزوپرولول هستند.
تجربه بیماران
مرضیه، ۵۸ ساله حدود سه ماه پیش موقع عصر دچار سردرد شدید و تاری دید شدم. با دستگاه فشارسنج خانگی فشارم رو گرفتم و دیدم عدد بالا ۱۶۵ و عدد پایین ۱۰۰ شده. بلافاصله به پزشک مراجعه کردم. الآن با مصرف منظم دارو و کم کردن نمک غذام، فشارم به ۱۲۵ روی ۸۰ رسیده و حالم کاملاً بهتر شده.
رضا، ۴۵ ساله: من هیچ علامت خاصی نداشتم. در یک معاینه دورهای شرکت کردم و متوجه شدم فشار خونم ۱۴۵ روی ۹۵ است. پزشک به من گفت که در مرحله اول باید سبک زندگیام رو تغییر بدم. با شروع پیادهروی منظم و کاهش وزن، بعد از دو ماه فشارم به ۱۳۰ روی ۸۵ بهبود پیدا کرده و نیاز به دارو ندارم.
مهنوش، 44 ساله: گاهی اوقات، مخصوصاً وقتی سریع از جا بلند میشدم، چشمام سیاهی میرفت و احساس سرگیجه میکردم. پزشک بعد از بررسی گفت فشار خون پایین دارم. به من توصیه کرد آب بیشتری بنوشم و موقع بلند شدن از خواب یا نشستن، آرام این کار رو انجام بدم. رعایت این نکات خیلی بهم کمک کرد.
جمعبندی
فشار خون سیستولیک و دیاستولیک هر دو شاخصهای سلامت قلبی-عروقی هستند. فشار سیستولیک بالا (هایپرتنشن) یک عامل خطر اصلی برای سکته مغزی و حمله قلبی است، در حالی که فشار سیستولیک پایین (هایپوتنشن) میتواند منجر به کاهش خونرسانی به اندامها شود. مدیریت موفق فشار خون اغلب ترکیبی از تغییرات سبک زندگی (مانند رژیم غذایی و ورزش) و در موارد ضروری، استفاده از داروهای تجویزی است. اندازهگیری منظم و دقیق فشار خون، کلید تشخیص زودهنگام و کنترل مؤثر است.