به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روز گذشته در اطلاعیهای اعلام کرد طی شبانهروز گذشته، ۳۵ فروند کشتی شامل نفتکش، کانتینربر و سایر کشتیهای تجاری، پس از کسب مجوز و با هماهنگی و تأمین امنیت نیروی دریایی سپاه از تنگه هرمز عبور کردهاند. در این اطلاعیه تأکید شده به رغم ناامنی ایجادشده در پی تجاوز آمریکا، نیروی دریایی سپاه توانسته «یک آبراه ایمن برای کشتیرانی و استمرار تجارت جهانی» ایجاد کند.
این نخستینبار نیست که سپاه از عبور کشتیها با هماهنگی ایران خبر میدهد. 3 روز قبل - چهارشنبه هفته گذشته - نیز نیروی دریایی سپاه اعلام کرد ۲۶ فروند کشتی و نفتکش با هماهنگی این نیرو از تنگه هرمز عبور کردهاند. تکرار این اطلاعیهها آن هم با فاصله زمانی کوتاه، حامل یک پیام روشن و مهم است: تردد در تنگه هرمز اکنون بر اساس قواعد و مختصاتی انجام میشود که ایران تعیین کرده است.
در واقع، آنچه امروز در هرمز جریان دارد، صرفا یک وضعیت موقت امنیتی یا یک اقدام تاکتیکی نیست، بلکه نشانه تثبیت یک واقعیت جدید در معادلات منطقه و جهان است. کشتیها، شرکتهای کشتیرانی و حتی دولتها برای عبور از تنگه هرمز ناچار به هماهنگی با ایران شدهاند و این یعنی پذیرش عملی کنترل و اقتدار ایران بر مهمترین شاهراه انرژی جهان.
این مساله از آن جهت اهمیت مضاعف مییابد که آمریکا در هفتههای اخیر تلاش گستردهای برای جلوگیری از شکلگیری چنین وضعیتی انجام داده بود. واشنگتن بارها از کشورها خواست با سازوکار ایران در هرمز همکاری نکنند و از «تمکین» به کنترل ایران خودداری کنند. مثلا وزیر خارجه آمریکا در تازهترین موضعگیری خود تصریح کرد آمریکا اجازه نخواهد داد ایران «عادیسازی» کند که چه کشتیای حق عبور از هرمز را دارد و چه کشتیای ندارد. مارکو روبیو تأکید کرد: «ما نمیتوانیم بپذیریم ایرانیها تصمیم بگیرند چه کسی از این آبراه بینالمللی استفاده کند و برای استفاده از آن چقدر باید پول بپردازد».
وی حتی پا را فراتر گذاشت و گفت اگر منظور ایران از باز بودن تنگه هرمز این باشد که کشورها باید با تهران هماهنگ کنند، از ایران اجازه بگیرند یا برای عبور هزینه پرداخت کنند، «این به معنای باز بودن تنگه نیست». وزیر خارجه دولت تروریست آمریکا همچنین هشدار داد هرگونه نظام دریافت عوارض یا هماهنگی اجباری با ایران، توافق دیپلماتیک با تهران را «غیرعملی» خواهد کرد.
اما مساله این است که بر خلاف لفاظیها و تهدیدهای آمریکا، واقعیت میدانی در هرمز مسیر دیگری را طی میکند. آنچه اکنون در تنگه تعیینکننده است، نه بیانیههای آمریکا، بلکه قدرت میدانی ایران است. کشتیها در نهایت نه بر اساس خواست ایالات متحده، بلکه بر اساس مختصات امنیتی و عملیاتی ایران حرکت میکنند.
این واقعیت را میتوان در گزارش مفصل و کمسابقه خبرگزاری رویترز مشاهده کرد؛ گزارشی که در واقع اعتراف غرب به تثبیت کنترل ایران بر هرمز است. رویترز در این گزارش تصریح میکند ایران یک سازوکار پیچیده و چندلایه برای عبور کشتیها از تنگه هرمز ایجاد کرده است؛ سازوکاری که شامل توافقات دولت با دولت، بررسیهای امنیتی، تعیین مسیر حرکت کشتیها، خاموش کردن ردیابها و در برخی موارد دریافت هزینه بابت تامین امنیت است.
رویترز در گزارش خود به صراحت نوشت ایران اکنون «عملاً کنترل تنگه هرمز را در اختیار دارد». این رسانه توضیح داد کشتیها برای عبور از هرمز ناچارند اطلاعات کامل خود، از جمله مشخصات محموله، ملیت خدمه، مالک کشتی و مقصد را در اختیار ایران قرار دهند و پس از طی یک فرآیند راستیآزمایی و تأیید، اجازه عبور دریافت کنند.
در بخش مهم دیگری از این گزارش آمده است: «سپاه پاسداران نقش محوری در این فرآیند دارد و مسیر حرکت کشتیها، نقاط عبور و مختصات ایمن را تعیین میکند. حتی برخی کشتیها موظف میشوند دستگاههای موقعیتیاب خود را خاموش کنند و تنها طبق مسیر تعیینشده از سوی ایران حرکت کنند».
نکته مهمتر اما این است که رویترز تأکید میکند کشورهای مختلف، از عراق و هند گرفته تا ویتنام و برخی شرکتهای اروپایی، عملاً این سازوکار را پذیرفتهاند. در گزارش خبرگزاری انگلیسی آمده است: «برخی دولتها مستقیماً با ایران برای عبور کشتیهایشان هماهنگ میکنند و برخی شرکتهای کشتیرانی نیز خطر تحریمهای آمریکا را پذیرفتهاند تا بتوانند از مسیر تعیینشده توسط ایران عبور کنند».
رویترز حتی خبر داد برخی کشتیها مبالغی بیش از ۱۵۰ هزار دلار به خاطر هزینههای تامین امنیت کشتیرانی در خلیج فارس پرداخت کردهاند؛ موضوعی که نشان میدهد نهتنها هشدارهای آمریکا مانع همکاری کشورها با ایران نشده، بلکه بسیاری از بازیگران بینالمللی به این جمعبندی رسیدهاند که بدون هماهنگی با تهران، عبور ایمن از هرمز ممکن نیست؛ آن هم در شرایطی که این اقدامات ایالات متحده در منطقه بود که منجر به بروز ناامنی شد.
در یکی از مهمترین بخشهای گزارش رویترز، «دنی سیترینوویچ» افسر سابق اطلاعاتی رژیم صهیونیستی اعتراف میکند «تنگه هرمز فقط با تأیید ایران بسته یا باز خواهد شد». او به رویترز گفت: «برخی به دلیل اتحادهای سیاسی عبور میکنند، برخی باید پول بدهند و برخی بازگردانده میشوند. این، شرایط جدید است». این جمله، در واقع اعتراف صریح به شکلگیری نظم جدید در هرمز است؛ نظمی که محور آن، قدرت و اقتدار ایران است.
رویترز همچنین روایت دقیقی از نحوه عبور نفتکش «آگیوس فانوریوس ۱» ارائه میدهد؛ نفتکشی که حامل نفت عراق بود و برای عبور از هرمز، با هماهنگی دولت عراق و تحت نظارت مستقیم نخستوزیر این کشور، از ایران مجوز گرفت. بر اساس این گزارش، کشتی پس از دریافت مختصات از ایران، از میان ایستهای بازرسی دریایی عبور کرد و حتی در مقطعی توسط قایقهای سپاه متوقف و بازرسی شد. در نهایت نیز پس از تأیید ایران اجازه ادامه مسیر را دریافت کرد.
هند نیز طبق گزارش رویترز، از طریق سفارت خود در تهران با سپاه و نیروهای دریایی ایران هماهنگ میکند و کشتیهای هندی تنها پس از تأیید ایران اجازه عبور میگیرند. رویترز نوشت: «ناخداها موظف شدهاند دقیقاً از مسیر تعیینشده توسط ایران حرکت و اگر نیروهای ایرانی دستور توقف یا حرکت دادند، بیدرنگ تبعیت کنند».
همین دادهها بهخوبی نشان میدهد نتیجه جنگ راهبردی در تنگه هرمز را نه خروجی رسانهها و بیانیهها، بلکه قدرت میدانی تعیین میکند. آمریکا طی هفتههای گذشته تلاشهای متعددی برای شکستن این وضعیت انجام داد. از استقرار ناوهای بیشتر و ایجاد محاصره دریایی گرفته تا تهدید شرکتهای کشتیرانی و اعمال فشار سیاسی بر کشورها و حتی عملیات پروژه آزادی اما هیچیک نتوانست ابتکار عمل را از ایران بگیرد.
در حقیقت، واشنگتن که در ابتدای جنگ با رؤیای فروپاشی جمهوری اسلامی وارد میدان شده بود، اکنون سقف اهداف خود را به جلوگیری از تثبیت کنترل ایران بر هرمز تقلیل داده است. همین که وزیر خارجه آمریکا به جای سخن گفتن از تغییر نظام در ایران، از «عدم پذیرش کنترل ایران بر هرمز» سخن میگوید، خود گویای تغییر توازن میدان است.
ایالات متحده امروز به جایی رسیده که از کشورها میخواهد با ایران همکاری نکنند، در حالی که همان کشورها، در میدان واقعی، برای عبور کشتیهای خود ناچار به همکاری و هماهنگی با تهران هستند.
اکنون با نزدیک شدن ورود جنگ آمریکا علیه ایران به چهارمین ماه خود، جهان بهتدریج این واقعیت را پذیرفته که تنگه هرمز تحت کنترل و اقتدار کامل ایران قرار دارد. شاید آمریکا همچنان در بیانیهها و مواضع سیاسی این وضعیت را نپذیرد اما رفتار عملی دولتها، شرکتهای کشتیرانی و کشتیهای عبوری چیز دیگری میگوید. امروز کشتیها برای عبور از هرمز، نه به واشنگتن، بلکه به مختصات و هماهنگی ایران نگاه میکنند و این یعنی معادله هرمز، دستکم در شرایط کنونی، با قدرت میدانی ایران نوشته میشود، نه لفاظیهای آمریکا.