به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ روزی که واتساپ، اینستاگرام و تلگرام وارد زندگیمان شدند، کمتر کسی به آسیبهای این شبکهها فکر میکرد. فضای تعاملی آنقدر جذاب بود، کارها راحتتر و کمهزینهتر پیش میرفت و ارتباط با دیگران سریعتر از همیشه شده بود. اما این جذابیت، یک روی سکه داشت؛ رویی که بهتدریج خود را نشان داد.
کمی که گذشت، اولین زنگ خطر از درون خانهها به صدا درآمد. فاصله بین اعضای خانواده بیشتر شد. دورهمیها و تعاملات حضوری کاهش پیدا کرد و وابستگی به گوشی تلفن همراه به عنوان یک «پکیج کامل ارتباطی» روزبهروز بیشتر شد.
تصویر تلخ یک مهمانی مدرن
حالا دیگر تصویر یک مهمانی تکراری شده است: همه در یک اتاق بزرگ جمعاند، اما هیچکس با دیگری حرف نمیزند. هرکسی سرش در گوشی خودش است. برخی در اینستاگرام ورق میزنند، برخی در تلگرام و واتساپ پیام میدهند و عدهای هم در حال تماشای ریلزهای کوتاه و اعتیادآور هستند.
این تصویر، اولین نشانه آسیب این دنیای دیجیتال بود: کاهش روابط خانوادگی در سطح پایینتر و فروپاشی تدریجی پیوندهای عاطفی در سطح گستردهتر.
آسیبشناسان بارها هشدار دادند، اما مثل بسیاری از معضلهای اجتماعی دیگر، علاج واقعه به بعد از وقوع موکول شد. حالا این واقعه اتفاق افتاده است. سؤال این است: آیا برنامهای برای رهایی از این اسارت مدرن داریم؟
شاید هنوز باورمان نشده که اسیر شدهایم
واقعیت این است که بسیاری از ما هنوز قبول نداریم به گوشیهای هوشمندمان وابسته شدهایم. بااینحال، راهحلهایی وجود دارد. در ادامه به قوانین سادهای اشاره میکنیم که میتواند در هر خانهای برای استفاده متعادل از اینترنت و شبکههای اجتماعی وضع شود.
سر سفره بیموبایل
بالاخره باید زمانهایی باشد که اعضای خانواده سلاحهای مدرن خود را زمین بگذارند و صمیمانه دور هم جمع شوند. بهترین زمان برای شروع، سه وعده غذایی اصلی است.
قانون شماره یک: عدم استفاده از گجتها سر سفره
استفاده از موبایل و تبلت هنگام غذا خوردن، هم اثر منفی در روحیه اعضای خانواده دارد و هم از نظر بهداشتی مشکلساز است. به افراد خانواده بگویید موبایلهایشان را در اتاق دیگری بگذارند و آنها را با خود به سر سفره نیاورند. لازم است خودتان نخستین نفری باشید که به این قانون احترام میگذارید.
موبایل را حتی به خواب هم راه نمیدهیم
وقتی قرار است بخوابیم و از عالم و آدم جدا شویم، موبایل به چه دردی میخورد که آن را زیر بالش پنهان میکنیم؟
چند نوجوان و جوان را دیدهاید که موبایلشان باید آنقدر دمدست باشد که اگر نیمهشب بیدار شدند، بدون اینکه حتی چشمهایشان را باز کنند بتوانند پیدایش کنند؟ این رفتار به جز اعتیاد چه نامی میتواند داشته باشد؟
قانون شماره دو: خاموشی در هنگام خواب
این قانون برای سلامت جسم و روان اهمیت زیادی دارد. بهتر است در تمام خانهها اجرا شود. نور آبی صفحه گوشی، ترشح ملاتونین (هورمون خواب) را مختل میکند و کیفیت خواب را به شدت کاهش میدهد.
شارژ ماهانه وایفای خانه به علاوه خرید حجمهای اضافی بهخاطر تمام شدن حجم مصوب در همان یکی دو روز اول، هزینه زیادی برمیدارد. اینترنت همیشه در دسترس، همه اعضای خانه را در یک عیش مدام شریک میکند؛ عیشی که ظاهرش شیرین است و باطنش اعتیاد و گرفتاری.
علاوه بر این، خرید بستههای اینترنتی برای هر یک از اعضای خانه، دسترسی به اینترنت را از هر مکانی ممکن میکند.
قانون شماره سه: محدودیت در دسترسی دائمی
به جای اینکه همیشه اینترنت همراه روشن باشد، زمانهای مشخصی را برای استفاده از اینترنت تعیین کنید. این کار هم هزینه را کاهش میدهد و هم وابستگی را کم میکند.
قانونی به نام کتاب خواندن
یک فاجعه در حال رخ دادن است و منشأ این فاجعه در شبکههای اجتماعی نهفته است.
سری به اینستاگرام و تلگرام بزنید. ببینید چه کانالها و پیجهایی وجود دارد که اغلب اعضای آن نوجوانان و جوانان هستند. چه جملات و ادبیاتی در جریان است؟ چه راهکارها و خطمشیهایی داده میشود؟ چه کالاها و خدماتی مدام تبلیغ میشوند؟
فراموش نکنید همین تبلیغات که از کنارشان به سادگی میگذریم، در حال ساختن ذائقه یک نسل است. اگر نگران شخصیت خود و اطرافیانتان هستید، دست به کاری اصولی بزنید.
قانون شماره چهار: ترویج فرهنگ کتابخوانی
کتاب خواندن را به یک عادت خانوادگی تبدیل کنید. حتی نیم ساعت مطالعه روزانه، میتواند جایگزین سالمی برای اسکرول بیهدف در شبکههای اجتماعی باشد.
قانون «سه دقیقه» برای نجات رابطه
یک قانون ساده اما مؤثر: اگر با کسی زندگی میکنید، هر روز حداقل سه دقیقه را بدون هیچ مزاحمتی (بدون تلویزیون، موبایل و هر چیز دیگری) با او بنشینید و حرف بزنید. سه دقیقه آنقدرها هم که فکر میکنید کم نیست. همین سه دقیقه میتواند دیوارهای سکوت را در خانه فرو بریزد.
کمپ ترک اینترنت در خانه
اگر نمیتوانید گوشی را از خود دور کنید و در مقابل خواسته خانواده مقاومت میکنید، شاید وقت آن رسیده که یک «سمزدایی دیجیتال» را تجربه کنید. اگر مجبور باشید هر روز در جیب یا کیف یا دستهایتان، چند گرم ماده مخدر حمل کنید چه حسی خواهید داشت؟ مادی که در ظاهر کاربردی دیگر دارد، اما به مرور شما را مسخ، معتاد و اسیر خود میکند.
برای رهایی از این اعتیاد، یک آزمون ساده برگزار کنیم:
یکی از اعضای خانواده، یک دوست یا یک همکار که ساعات زیادی از روز را با شما میگذراند را انتخاب کنید. از او بخواهید در ساعتهای مختلف روز به طور متوالی، بدون این که متوجه شوید، از شما عکس بگیرد. در پایان روز، به این عکسها نگاه کنید.
اگر تعداد فریمهایی که در آنها سرتان گرم کار با گوشی است، از فریمهای دیگر بیشتر بود، حالا دیگر میدانید زندگیتان را چطور سپری میکنید و ساعتهایتان را چطور هدر میدهید.
قانون شماره پنج: روزهای بدون دیجیتال
حداقل یک روز در هفته (مثلاً جمعهها) را به عنوان «روز بدون گوشی» اعلام کنید. در این روز، تمام اعضای خانواده موبایلهای خود را در یک کشو میگذارند و به کارهایی مثل پیادهروی، بازیهای فکری، دید و بازدید یا مطالعه میپردازند. شگفتانگیز است که چقدر این روزها میتوانند کیفیت روابط خانوادگی را افزایش دهند.
جمعبندی
اینترنت و شبکههای اجتماعی به خودی خود نه خوب هستند و نه بد؛ آنها ابزارهایی قدرتمندند که نحوه استفاده از آنهاست که تعیین میکند مفید باشند یا مضر. متأسفانه در خانههای ایرانی، این ابزارهای مدرن جای گفتوگوهای واقعی، بازیهای گروهی و تعاملات انسانی را گرفتهاند.
قوانین سادهای مثل «عدم استفاده از موبایل سر سفره»، «خاموشی هنگام خواب»، «کاهش هزینه اینترنت برای کاهش وابستگی»، «ترویج کتابخوانی» و «روزهای بدون دیجیتال» میتواند کمک کند تا دوباره اعضای خانواده را به هم نزدیک کنیم.
اگر هنوز فکر میکنید اسیر نشدهاید، یک بار این آزمون عکاسی را انجام دهید. نتیجه، شاید شما را شوکه کند. شاید وقت آن رسیده باشد که برای رهایی از این اسارت مدرن، اولین قدم را برداریم؛ حتی اگر آن قدم، خاموش کردن نوتیفیکیشنها برای یک شب باشد.