به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ کمتر گذرگاه دریایی در جهان را میتوان یافت که به اندازه تنگه هرمز بر اقتصاد بینالملل اثرگذار باشد.
این آبراه باریک که خلیج فارس را به دریای عمان و آبهای آزاد متصل میکند، تنها یک مسیر کشتیرانی نیست، بلکه یکی از مهمترین شریانهای انتقال انرژی جهان به شمار میرود؛ گذرگاهی که جایگاه ژئوپلیتیکی ایران را به یکی از مهمترین مزیتهای اقتصادی و راهبردی کشور تبدیل کرده است.
براساس برآوردهای نهادهای بینالمللی، روزانه حدود 20 میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی از تنگه هرمز عبور میکند؛ رقمی که حدود یکپنجم تجارت دریایی نفت جهان را شامل میشود.
علاوه بر نفت، بخش مهمی از صادرات گاز طبیعی مایع کشورهای منطقه نیز از همین مسیر انجام میشود و به همین دلیل هرگونه اختلال در تردد کشتیها، به سرعت بر قیمت انرژی، هزینه حملونقل دریایی و حتی بازارهای مالی جهان اثر میگذارد.
ایران در قلب مهمترین گذرگاه انرژی جهان
موقعیت جغرافیایی ایران در شمال تنگه هرمز، مزیتی است که کمتر کشوری از آن برخوردار است. این موقعیت، تنها یک امتیاز نظامی یا امنیتی نیست، بلکه ظرفیتی اقتصادی است که در صورت بهرهگیری هوشمندانه میتواند به افزایش درآمدهای پایدار، توسعه تجارت دریایی، جذب سرمایهگذاری و تقویت جایگاه ایران در زنجیره تأمین جهانی منجر شود.
بنادر جنوبی ایران، بهویژه در هرمزگان، دروازه ارتباطی کشور با بازارهای بینالمللی هستند. هرچه زیرساختهای بندری، لجستیکی، ترانزیتی و خدمات دریایی توسعه بیشتری پیدا کنند، سهم ایران از اقتصاد دریامحور نیز افزایش خواهد یافت.
امروز رقابت کشورها تنها بر سر تولید انرژی نیست؛ رقابت اصلی بر سر مدیریت مسیرهای انتقال، خدمات بندری، بیمه، لجستیک و زنجیره ارزش تجارت دریایی است.
اقتصاد دریا؛ فرصتی فراتر از نفت
اهمیت تنگه هرمز تنها به عبور نفتکشها محدود نمیشود. این گذرگاه میتواند به محور توسعه اقتصاد دریامحور ایران تبدیل شود.
توسعه صنایع بندری، خدمات فنی و مهندسی دریایی، تعمیر شناورها، سوخترسانی به کشتیها، لجستیک، انبارداری، حملونقل ترکیبی و صادرات خدمات دریایی، از جمله ظرفیتهایی است که میتواند ارزش افزوده قابل توجهی برای اقتصاد کشور ایجاد کند.
در بسیاری از کشورهای ساحلی، بخش مهمی از درآمد ملی از خدمات مرتبط با حملونقل دریایی تأمین میشود؛ خدماتی که گاه سودآوری بیشتری نسبت به صادرات مواد خام دارند. ایران نیز با برخورداری از سواحل گسترده در خلیج فارس و دریای عمان، ظرفیت تبدیل شدن به یکی از قطبهای خدمات دریایی منطقه را دارد.
هرمزگان؛ حلقه اتصال اقتصاد ملی با تجارت جهانی
نقش استان هرمزگان در این میان بسیار تعیینکننده است. بنادر بزرگ، مناطق آزاد، صنایع دریایی، شیلات، گردشگری و ظرفیتهای ترانزیتی این استان، همگی در پیوند مستقیم با موقعیت راهبردی تنگه هرمز قرار دارند.
هر میزان سرمایهگذاری در توسعه بنادر، راهآهن، بزرگراهها، مناطق لجستیکی و شهرکهای صنعتی ساحلی افزایش یابد، ارزش اقتصادی موقعیت جغرافیایی ایران نیز بیشتر خواهد شد.
تجربه کشورهای موفق نشان میدهد که مزیت جغرافیایی زمانی به ثروت تبدیل میشود که با زیرساخت، مدیریت کارآمد و سیاستگذاری پایدار همراه باشد.
مزیت جغرافیایی زمانی ارزشمند است که به مزیت اقتصادی تبدیل شود
در ادبیات اقتصاد، موقعیت جغرافیایی زمانی ارزشآفرین است که بتواند هزینه تجارت را کاهش دهد، سرمایه جذب کند و جریان کالا و خدمات را تسهیل سازد. تنگه هرمز دقیقاً چنین ظرفیتی را در اختیار ایران قرار داده است.
توسعه کریدورهای ترانزیتی، گسترش همکاریهای بندری با کشورهای منطقه، تقویت ناوگان تجاری، افزایش سرمایهگذاری در صنایع دریایی و استفاده از فناوریهای نوین در مدیریت بنادر، میتواند جایگاه ایران را در اقتصاد منطقهای و جهانی ارتقا دهد.این اقدامات علاوه بر افزایش درآمدهای ارزی، اشتغال پایدار و توسعه متوازن سواحل جنوبی کشور را نیز به همراه خواهد داشت.
تحولات سالهای اخیر نشان داده است که بازارهای جهانی نسبت به هرگونه تغییر در وضعیت تنگه هرمز واکنش سریع نشان میدهند؛ زیرا این آبراه یکی از مهمترین گلوگاههای انتقال انرژی جهان محسوب میشود و هرگونه نااطمینانی درباره آن میتواند بر قیمت نفت، گاز، بیمه دریایی و هزینه حملونقل اثر بگذارد. همین واقعیت، اهمیت حفظ امنیت و پایداری کشتیرانی در این مسیر را برای اقتصاد منطقه و جهان دوچندان کرده است.
تنگه هرمز برای ایران تنها یک مرز آبی نیست؛ سرمایهای راهبردی است که میتواند موتور محرک اقتصاد دریامحور کشور باشد.این مزیت زمانی به ثروت ملی تبدیل خواهد شد که در کنار حفظ امنیت کشتیرانی، سرمایهگذاری در زیرساختهای بندری، توسعه لجستیک، گسترش تجارت دریایی، تقویت مناطق آزاد و تکمیل کریدورهای ترانزیتی با جدیت دنبال شود.
آینده اقتصاد جهانی بیش از گذشته به دریا گره خورده است و ایران، با قرار گرفتن در قلب یکی از مهمترین شاهراههای انرژی جهان، از ظرفیتی برخوردار است که در صورت بهرهبرداری هوشمندانه، میتواند به یکی از پایههای اصلی رشد پایدار اقتصاد ملی تبدیل شود.