به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ در سال‌های اخیر، کتاب‌های زیادی درباره هوش مصنوعی منتشر شده‌اند؛ برخی مملو از هیجانات غیرواقعی و برخی سرشار از هشدارهای آخرالزمانی. اما اثر جدید ریچارد ساسکیند، استاد دانشگاه آکسفورد و یکی از پیشگامان حوزه کاربرد AI در نظام حقوقی از دهه ۱۹۸۰، چیز دیگری است . این کتاب که به عنوان «یکی از ارزشمندترین کتاب‌های سال ۲۰۲۵» معرفی شده، با زبانی غیرفنی و ساختاری منظم، خواننده را به سفری آرام و تأمل‌برانگیز در دنیای AI می‌برد . نکته جالب اینکه خود نویسنده در ابتدای کتاب تصریح کرده که حتی یک کلمه از این اثر با هوش مصنوعی نوشته نشده است .

درباره کتاب و نویسنده

ریچارد ساسکیند، فارغ‌التحصیل حقوق از دانشگاه گلاسگو و دکترای کامپیوتر و حقوق از دانشگاه آکسفورد، سال‌هاست که به عنوان یکی از تأثیرگذارترین صداها در حوزه «آینده حرفه‌ها و فناوری» شناخته می‌شود . او با دو پسرش، جیمی و دانیل ساسکیند، که آن‌ها نیز از صاحب‌نظران این حوزه هستند، آثاری درباره آینده حرفه‌ها و هوش مصنوعی منتشر کرده است. کتاب جدید او در ۲۲۴ صفحه و در پنج بخش اصلی تدوین شده است: درک AI، تفکر متفاوت، عملی‌سازی AI، مواجهه با ریسک‌ها و تأمل در آینده .

نگاه متفاوت ساسکیند؛ فراتر از هیاهو

یکی از نقاط قوت این کتاب، نگاه غیرمتعارف ساسکیند به هوش مصنوعی است. او با صراحت می‌گوید که چت‌جی‌پی‌تی و فناوری‌های مولد، چیزی بیش از «آخرین فصل از داستان همیشگی AI» نیستند و ما هنوز در دامنه‌های اولیه این فناوری قرار داریم . به اعتقاد او، برای اندیشیدن مسئولانه درباره تأثیرات AI، باید بسیار فراتر از فناوری‌های امروزی نگاه کرد؛ فناوری‌هایی که هنوز اختراع نشده‌اند، در دهه ۲۰۳۰ تأثیری بسیار عمیق‌تر بر زندگی ما خواهند داشت . این دیدگاه، کتاب را از انبوه آثار سطحی و روزمره درباره AI متمایز می‌کند.

ابزاری برای تفکر به جای پاسخ‌های آماده

شاید مهم‌ترین ویژگی این کتاب، رویکرد آموزشی آن است. ساسکیند تلاش نمی‌کند به تمام سوالات پاسخ دهد؛ بلکه به مخاطب «چارچوب‌ها و روش‌های فکری» ارائه می‌کند تا بتواند خودش در این فضای پیچیده به درک برسد . یکی از کاربردی‌ترین ابزارهای معرفی‌شده در کتاب، تمایز میان «تفکر فرآیندی» و «تفکر نتیجه‌گرا»ست. به این معنا که آیا ما به این می‌اندیشیم که «AI چگونه کار می‌کند و آیا مانند انسان فکر می‌کند؟» (تفکر فرآیندی) یا اینکه «AI در انجام وظایف خاص تا چه اندازه از انسان بهتر عمل می‌کند و چه پیامدهایی دارد؟» (تفکر نتیجه‌گرا) . ساسکیند خود را در زمره «نتیجه‌گرایان» قرار می‌دهد و معتقد است که درگیر شدن در این پرسش که آیا ماشین‌ها واقعاً «فکر» می‌کنند یا خیر، مانند این است که بگوییم یک زیردریایی «شنا» نمی‌کند؛ این سوال، هدف اصلی را گم می‌کند . آنچه اهمیت دارد، کارایی، سرعت و دقت خروجی‌های AI است، نه شباهت آن به ذهن انسان .

 از سوگیری‌های انسانی تا سناریوهای آینده

ساسکیند در ادامه به موانع تفکر شفاف درباره AI می‌پردازد و مفاهیمی مانند «نگرش منفی غیرمنطقی»، «کوته‌بینی فناورانه» و «تفکر آن‌ها نه ما» را معرفی می‌کند؛ پدیده‌ای که بر اساس آن، افراد تصور می‌کنند مشاغل دیگران در معرض خطر AI هستند، اما شغل خودشان استثناست . او همچنین با سناریوپردازی، طیفی از آینده‌های ممکن را از «هیاهوی تبلیغاتی» تا «ابرهوش مصنوعی» و «تکینگی» ترسیم می‌کند و به مخاطب کمک می‌کند تا برای هر یک از این احتمالات آماده شود . با این حال، لحن کلی کتاب، «خوش‌بینی محتاطانه» توصیف شده است و ساسکیند متوازن میان فرصت‌ها و تهدیدهای AI حرکت می‌کند .

نتیجه‌گیری:

اگر به دنبال کتابی هستید که شما را از هیاهوی روزمره درباره هوش مصنوعی خارج کند و به شما بیاموزد که با ذهنی باز و نقاد به این پدیده بنگرید، «How to Think About AI» انتخاب مناسبی است. این کتاب نه برای متخصصان فناوری، که برای «انسان‌های سرگشته» نوشته شده است؛ کسانی که می‌خواهند بدانند این فناوری چه معنایی برای زندگی، شغل و آینده آنها دارد . همان‌طور که یکی از منتقدان گفته است: «این کتاب، نه یک نقشه راه، بلکه مجموعه‌ای از پرسش‌های درست برای آغاز یک دگردیسی واقعی است» . مطالعه این کتاب را به تمام دانشجویانی که دغدغه درک جهان در حال تغییر را دارند، اکیداً توصیه می‌کنیم.

 اطلاعات کتاب:

• عنوان: How to Think About AI: A Guide for the Perplexed

• نویسنده: Richard Susskind

• ناشر: Oxford University Press

• سال انتشار: ۲۰۲۵

• تعداد صفحات: ۲۲۴

• زبان: انگلیسی