به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ امروز دوشنبه ۶ مهر ۱۴۰۵ مصادف با ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶ میلادی همایش ملی روز جهانی هاری در محل دانشگاه علوم پزشکی ایران در حال برگزاری است.
قباد مرادی، رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیردار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در این همایش با تأکید بر ضرورت برنامهریزی منسجم و همکاری دستگاههای مختلف برای کنترل هاری گفت: هاری در بسیاری از کشورهای آسیایی و آفریقایی همچنان شیوع دارد، اما تجربه برخی کشورها نشان میدهد که با اجرای برنامههای مؤثر میتوان انتقال بیماری را کنترل کرد.
وی با اشاره به پراکندگی جغرافیایی هاری در جهان اظهار کرد: بخشهایی از آسیا و آفریقا، از جمله ایران، در شمار مناطق درگیر با این بیماری هستند؛ در مقابل، کشورهایی نیز توانستهاند با برنامهریزی و اقدامات هماهنگ، موارد ابتلا را بهطور مؤثری کنترل کنند.
وی هاری را بیماریای «تقریباً ۱۰۰ درصد قابل پیشگیری» توصیف کرد و افزود: با وجود پیشگیریپذیری این بیماری، سالانه نزدیک به ۶۰ هزار نفر در جهان بر اثر هاری جان خود را از دست میدهند و حدود ۹۹ درصد موارد ابتلای انسانی از طریق گزش سگ رخ میدهد.
مرادی با بیان اینکه کنترل هاری در سگها نقش مهمی در پیشگیری از مرگ انسانها دارد، گفت: اگر بتوان دستکم ۷۰ درصد سگهای مناطق در معرض خطر را واکسینه کرد، امکان شکستن زنجیره انتقال بیماری فراهم میشود. به گفته او، واکسیناسیون سگها میتواند بخش عمدهای از موارد مرگ ناشی از هاری را در جهان کاهش دهد.
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیردار وزارت بهداشت با تأکید بر اینکه هاری پس از بروز علائم بالینی در انسان تقریباً همواره کشنده است، ادامه داد: موارد نجاتیافته بسیار معدودند و نباید به آنها بهعنوان راهکار درمانی تکیه کرد؛ بنابراین پیشگیری پس از مواجهه با حیوان مشکوک اهمیت حیاتی دارد.
وی اضافه کرد: پیشگیری پس از گزش تنها به تزریق واکسن محدود نمیشود و شستوشوی مناسب زخم، ارزیابی فرد و انجام اقدامات درمانی لازم نیز باید بهموقع انجام شود. مرادی تأکید کرد که برای کنترل مؤثر هاری، مجموعهای از اقدامات هماهنگ در حوزه سلامت انسان و حیوان ضروری است.
افزایش موارد حیوانگزیدگی در کشور؛ تأکید بر توجه ویژه به استانهای شمالی
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیردار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، با اشاره به افزایش موارد حیوانگزیدگی در کشور گفت: شمار موارد گزارششده از کمتر از ۱۰۰ هزار مورد در سال ۱۳۸۰ به حدود ۴۴۰ هزار مورد در سال گذشته رسیده است؛ روندی افزایشی که ضرورت توجه جدی به پیشگیری و کنترل را نشان میدهد.
وی افزود: افزایش موارد حیوانگزیدگی در سالهای گذشته، بهویژه پس از سال ۱۳۹۱، مشهود بوده و شمار موارد از حدود ۲۰۰ هزار مورد به نزدیک ۴۵۰ هزار مورد در سال گذشته رسیده است. به گفته او، میزان بروز حیوانگزیدگی نیز اکنون بیش از ۵۰۰ مورد به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر برآورد میشود.
وی با تأکید بر اهمیت این آمار اظهار کرد: بالا بودن شمار موارد گزش، بار قابل توجهی بر نظام سلامت تحمیل میکند؛ زیرا افراد آسیبدیده ممکن است به خدماتی مانند مراقبت از زخم و پیشگیری پس از مواجهه نیاز داشته باشند.
مرادی با اشاره به تفاوت پراکندگی موارد در استانها گفت: بر اساس آمار مطلق، استانهای شمالی، بهویژه مازندران، از مناطق با شمار بالای حیوانگزیدگی هستند. گیلان و گلستان نیز در میان استانهایی قرار دارند که موارد قابل توجهی در آنها ثبت شده است.
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیردار وزارت بهداشت افزود: در بررسی آمار تهران باید موارد ثبتشده در سه دانشگاه علوم پزشکی تهران، ایران و شهید بهشتی را با هم در نظر گرفت؛ با این محاسبه، شمار مطلق موارد در تهران نیز بالا خواهد بود. با این حال، استانهای شمالی باید بهطور ویژه مورد توجه قرار گیرند.
وی ادامه داد: بررسی میزان بروز متناسب با جمعیت، علاوه بر استانهای شمالی، از بالا بودن موارد در بخشهایی از شمالشرق کشور، از جمله خراسان رضوی، حکایت دارد. مرادی با اشاره به تغییر الگوی جغرافیایی موارد در سالهای اخیر گفت که در یک تا یکونیم دهه گذشته، موارد بیشتری در استانهای غربی و شمالشرقی کشور مشاهده شده است.
هزینه قابل توجه مسیر واکنشی در مقابل مسیر پیشگیری
مرادی در ادامه با مقایسه رویکردهای پیشگیرانه و واکنشی در مقابله با هاری، بر ضرورت تمرکز بر پیشگیری و واکسیناسیون سگها تأکید کرد و گفت: برآوردهای جهانی نشان میدهد هزینه واکسیناسیون سگها برای رسیدن به اهداف کنترلی حدود ۶۵ میلیون دلار است؛ در حالی که هزینه ارائه خدمات پس از حیوانگزیدگی به افراد، بهمراتب بیشتر برآورد میشود.
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیردار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی افزود: اتکا به اقدامات واکنشی، از جمله مراجعه افراد حیوانگز حیوانگزیده برای دریافت واکسن و سایر خدمات، هزینه زیادی میکند. به گفته او، مقایسه هزینههای جهانی نشان میدهد منابع مورد نیاز برای این رویکرد میتواند به حدود ۱.۷ تا ۲ میلیارد دلار برسد؛ رقمی که با هزینه واکسیناسیون سگها قابل مقایسه نیست.
وی با بیان اینکه چنین تفاوتی در هزینهها برای کشور نیز مصداق دارد، گفت: پیشگیری از طریق کنترل بیماری در جمعیت حیوانات، علاوه بر کاهش هزینهها، میتواند دستیابی به اهداف مقابله با هاری را تسریع کند.
مرادی با اشاره به اینکه بار اقتصادی حیوانگزیدگی تنها به واکسن محدود نمیشود، اظهار کرد: هزینه رفتوآمد، ویزیتهای پزشکی، شستوشو و ضدعفونی زخم، تزریقها و درمان آسیبهای ناشی از گزش نیز باید در محاسبات لحاظ شود. گزش برخی حیوانات میتواند جراحتهای عمیقی ایجاد کند و برای ترمیم آنها هزینههای بیشتری لازم باشد.
وی افزود: بخش عمده بار اقتصادی هاری در آسیا متمرکز است و برآوردها از هزینهای در حدود ۶.۵ میلیارد دلار برای این منطقه حکایت دارد. مرادی تأکید کرد که این مسئله نیازمند توجه جدی کشورهاست، اما ایران نیز باید برای کنترل بیماری و کاهش هزینهها در داخل کشور برنامهریزی کند.
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیردار وزارت بهداشت همچنین با اشاره به محاسبات انجامشده درباره هزینه خدمات هر مورد حیوانگزیدگی گفت: این محاسبات، دستکم سه مراجعه پزشکی و هزینههایی مانند شستوشو و ضدعفونی زخم، تزریقها و اقلام مصرفی را دربرمیگیرد. برآورد ارائهشده برای هر فرد بیمهشده حدود پنج میلیون و ۵۰۰ هزار تومان بوده که ممکن است با توجه به تعرفههای روز افزایش یافته باشد.
مرادی تاکید کرد: با توجه به شمار بالای موارد حیوانگزیدگی و ارائه رایگان بخش عمده این خدمات به مردم، مجموع هزینهها بار قابل توجهی بر وزارت بهداشت تحمیل میکند؛ موضوعی که ضرورت حرکت از رویکرد واکنشی به سمت پیشگیری را برجسته میکند.
مرادی در ادامه سخنان خود با اشاره به هزینههای تأمین واکسن و سرم هاری گفت: سالانه حدود ۸ تا ۸.۵ میلیون دلار برای خرید این اقلام در کشور هزینه میشود؛ رقمی قابل توجه که با توجه به محدودیتهای واردات و دشواری تأمین دارو و واکسن، ضرورت برنامهریزی برای کاهش موارد حیوانگزیدگی و پیشگیری از ابتلا را دوچندان میکند.
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیردار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی افزود: تأمین مستمر واکسن و سرم، بهویژه در شرایط محدودیتهای وارداتی، فرایندی دشوار است و برای حفظ زنجیره تأمین باید هماهنگی میان بخشهای مختلف، از جمله وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو، تقویت شود.
وی با انتقاد از نبود ساختار رسمی و بودجه مشخص برای بخشی از خدمات مرتبط با این حوزه اظهار کرد: با وجود حجم بالای خدمات، تشکیلات این بخش هنوز در ساختارهای مرتبط به رسمیت شناخته نشده و اعتبارات متناسبی نیز برای آن در نظر گرفته نشده است.
مرادی گفت: خدمات پیشگیری و درمان پس از حیوانگزیدگی از طریق ۷۲۹ واحد ارائه میشود، اما همه این واحدها شبانهروزی نیستند. به گفته او، تنها ۸۲ واحد بهصورت شبانهروزی فعالیت دارند و ظرفیت ارائه خدمات در سایر مراکز محدودتر است.
وی با اشاره به فشار کاری کارکنان این مراکز تأکید کرد: نیروهای حاضر در این شبکه، با وجود محدودیتهای ساختاری و اعتباری، برای پاسخگویی به مراجعهکنندگان و تداوم خدمات تلاش میکنند. مرادی خواستار توجه دولت و دستگاههای مسئول به تثبیت ساختار، تأمین نیروی انسانی و اختصاص منابع لازم برای این حوزه شد.
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیردار وزارت بهداشت همچنین با اشاره به سهم حیوانات در موارد گزش گفت: برآوردها حاکی از آن است که حدود ۶۰ درصد موارد ناشی از گزش سگ و حدود ۳۸ درصد ناشی از گزش گربه است.
او افزود: بخش قابل توجهی از گزشها به سگهای صاحبدار مربوط میشود و مسئولیتپذیری صاحبان حیوانات میتواند در کاهش این موارد نقش داشته باشد.
مرادی با تأکید بر ضرورت رسیدگی به مسئله نگهداری حیوانات و پیشگیری از گزش گفت: کنترل این وضعیت نیازمند برنامهریزی و همکاری میان دستگاههای مسئول و صاحبان حیوانات است تا هم از بروز آسیبهای انسانی جلوگیری شود و هم بار مالی و اجرایی خدمات درمانی کاهش یابد.
مرادی با اشاره به سهم حیوانات مختلف در موارد حیوانگزیدگی گفت: حدود ۵۵ درصد موارد ناشی از گزش سگهای بدونصاحب و ۱۵ درصد مربوط به گزش حیوانات وحشی است. او تأکید کرد که برای شکستن زنجیره انتقال هاری، باید بیش از ۷۰ درصد سگها واکسینه شوند.
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیردار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، کشتار دستهجمعی سگها را راهکاری مؤثر برای کنترل این بیماری ندانست و گفت: مدیریت علمی جمعیت سگها و اجرای واکسیناسیون گسترده میتواند رویکرد مناسبتری باشد.
وی افزود: خدمات پیشگیری پس از حیوانگزیدگی که اکنون ارائه میشود، عمدتاً واکنشی است و هزینه زیادی به همراه دارد؛ ازاینرو باید در کنار تداوم این خدمات، اقدامات پیشگیرانه و کنترل بیماری در جمعیت حیوانات تقویت شود.
مرادی ابراز امیدواری کرد اجرای سند ملی هاری، که به گفته او در این مراسم آغاز میشود، زمینه تحقق اهداف کشور برای کنترل بیماری تا سال ۲۰۳۰ را فراهم کند. وی همکاری دستگاههای مختلف را برای دستیابی به این هدف ضروری دانست.
گفتنی است، در این همایش از «سند ملی حذف مرگ انسانی ناشی از هاری منتقله از سگها» و «برنامه جامع اقدام ملی علیه بیماری هاری» رونمایی شد؛ دو سندی که بهعنوان نقشه راه کشور برای کنترل و حذف پایدار هاری تدوین شدهاند.
همچنین رویداد روز جهانی هاری در ایران در اتحاد جهانی علیه هاری (GARC) به ثبت رسیده است.