به گزارش سرویس صنفی آموزشی «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ در سال‌های اخیر، یادگیری زبان انگلیسی از یک نیاز مهارتی فردی به الزام قطعی برای عبور از آزمون‌های بسندگی دکتری، اخذ پذیرش‌های دانشگاهی و استخدام در شرکت‌های فراملی تغییر ماهیت داده است. این تقاضای فزاینده، موجب گسترش قارچ‌گونه سامانه‌های آنلاین استادیابی و موسسات تدریس خصوصی شده است. با این حال، پایش میدانی داده‌های آماری سکوهای کنونی آموزش زبان انگلیسی در آبان ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که فقدان نظارت ساختاری وزارت علوم و نهادهای صنفی، بستری فراهم کرده تا قیمت‌گذاری‌ها به شکلی کاملا سلیقه‌ای، چندلایه و بدون پشتوانه استاندارد آموزشی اعمال شوند.

تناقض در شعارهای تبلیغاتی؛ ادعای «جلسه رایگان» و فاکتورهای واقعی

یکی از بارزترین شگردهای جذب متقاضی در پلتفرم‌های آموزش آنلاین، استفاده گسترده از کلیدواژه «جلسه اول رایگان» در بنرهای ورودی سایت‌هاست؛ ادعایی که در عمل و هنگام ورود کاربر به فرآیند رزرو، شکل دیگری به خود می‌گیرد. بررسی پروفایل صدها مدرس در سامانه‌هایی نظیر «اتیچر» پرده از واقعیتی متفاوت برمی‌دارد: عبارت جلسه اول رایگان، در اکثر قریب به اتفاق موارد، تنها به اساتید تازه‌وارد و کم‌تجربه محدود می‌شود. برای اساتید باسابقه و دارای تعداد جلسات بالا، مفهومی تحت عنوان «رزرو کلاس آزمایشی» تعریف شده که مبالغی بین ۶۰ هزار تا ۲۷۰ هزار تومان برای یک نشست کوتاه چنددقیقه‌ای از متقاضی کسر می‌کند.

به عنوان نمونه، در یکی از سکوها، رزرو کلاس آزمایشی برای استادی با بیش از ۷۰۰ جلسه تدریس، ۲۱۰ هزار تومان و برای استادی با سابقه بالای ۴۰۰ کلاس، ۲۷۰ هزار تومان تعیین شده و تعرفه ساعتی اصلی آن‌ها نیز از ۵۵۰ تا ۸۰۰ هزار تومان آغاز می‌شود. در سوی دیگر، پلتفرمی نظیر «های‌تاکی» نیز با وجود تبلیغ جلسه رایگان در سربرگ‌های عمومی، رزرو آزمایشی مدرسان را با ارقامی نظیر ۳۰ تا ۱۰۰ هزار تومان ثبت کرده است. این رفتار دوگانه نشان می‌دهد که شعار «رایگان بودن»، بیشتر یک تکنیک روانی برای ثبت‌نام اولیه کاربر و شکستن مقاومت مالی اوست، نه یک تعهد صنفی فراگیر.

کالبدشکافی نرخ‌های ساعتی ۱۴۰۵؛ نوسان از ۱۹۰ هزار تا ۱.۲ میلیون تومان

آمارهای ثبت‌شده از هزاران ساعت آموزش مجازی و حضوری در سامانه‌های استادیابی، نشان‌دهنده گستره غیرعادی قیمت‌هاست. در سامانه های‌تاکی، نرخ تدریس خصوصی آنلاین برای مکالمه عمومی و انگلیسی آمریکایی به‌ازای هر ۶۰ دقیقه تدریس، از کف ۱۹۰ هزار تومان شروع شده، با میانگین ۴۱۰ هزار تومان معامله می‌شود و برای برخی مدرسان به سقف یک میلیون و ۱۸۵ هزار تومان می‌رسد. در بخش تدریس حضوری در منزل یا محل کار، کف قیمت از ۳۵۰ هزار تومان آغاز شده و با میانگین ۶۱۵ هزار تومان تا سقف یک میلیون تومان پیش می‌رود.

داده‌های فوق بیانگر آن است که گزاره رایج «کلاس آنلاین ارزان‌تر از حضوری است» صرفا در کف و میانگین بازار صحت دارد؛ چراکه سقف تعرفه‌های آنلاین پلتفرم‌ها (۱.۱۸۵ میلیون تومان) از سقف ثبت‌شده برای کلاس‌های حضوری در منزل (۱ میلیون تومان) فراتر رفته است. این امر نشان می‌دهد پلتفرم‌های واسط با ایجاد رقابت ستاره‌گذاری و رتبه‌بندی، سهم قابل‌توجهی از ارزش افزوده را به برند مدرس اختصاص داده‌اند، نه شیوه فیزیکی برگزاری کلاس.

تله مقایسه واحدها؛ تفاوت ۶۰، ۷۵ و ۹۰ دقیقه‌ای

ریشه اساسی دیگر در سردرگمی بودجه‌ای متقاضیان، ناهماهنگی در واحد زمانی جلسات است. در حالی که نرخ‌های رسمی پلتفرم‌هایی مانند های‌تاکی و اتیچر بر مبنای ۶۰ دقیقه محاسبه می‌شوند، پلتفرم «استادبانک» پایه جلسات را بر ۹۰ دقیقه استاندارد قرار داده و نرخ‌هایی از ۳۳۷ هزار تومان تا ارقام بالای ۵ میلیون تومان برای اساتید سطح ویژه (VIP) ثبت کرده است. از طرفی، موسساتی مسبوق به سابقه چون «قطب راوندی» کلاس‌ها را در دو بازه ۷۵ و ۹۰ دقیقه‌ای تنظیم کرده و پلتفرم‌های فرامرزی نظیر «پریپلی» (Preply) جلسه آموزشی را ۵۰ دقیقه‌ای ارائه می‌دهند.

در سایت‌های واسطه‌ای خدماتی مانند «سنجاق» نیز ارقام ۴۰۰ تا ۶۵۰ هزار تومانی بدون ذکر زمان جلسه منتشر می‌شود. مقایسه ساده‌انگارانه رقم یک جلسه بدون تبدیل به نرخ دقیق ساعتی، تصویری کاذب از ارزان‌بودن به دانشجو القا می‌کند؛ در حالی که پس از ثبت دوره، هزینه هر ساعت آموزش مفید به‌شدت افزایش می‌یابد.

آزمون‌های بین‌المللی؛ بحران تافل و موج گرایش به آیلتس و دولینگو

در حوزه آزمون‌های تخصصی، دانشجویان علاوه بر چالش‌های مالی، با متغیرهای برون‌مرزی نیز دست‌به‌گریبان هستند. بر اساس بیانیه‌های رسمی موسسه ای‌تی‌اس (ETS)، برگزاری آزمون‌های تافل (TOEFL iBT) و جی‌آرای (GRE) در داخل مرزهای ایران به طور کامل متوقف شده و این نهاد از سپتامبر ۲۰۲۶ درخواست‌های جدید ارسال گزارش نمره را برای متقاضیان مقیم ایران مسدود ساخته است. این تصمیم، ساختار یادگیری تافل را دگرگون کرده است؛ چراکه آزمون از ابتدای سال ۲۰۲۶ با کاهش زمان به ۲ ساعت و سیستم نمره‌دهی جدید ۱ تا ۶ بازطراحی شده است. بنابراین کلاس خصوصی تافل دیگر تنها یک فرآیند زبانی نیست، بلکه نیازمند هزینه‌های سنگین جانبی سفر به کشورهای همسایه (نظیر ارمنستان، ترکیه یا امارات) برای انجام آزمون است.

در نتیجه این انسداد، بخش عمده‌ای از تقاضا به سمت آیلتس (IELTS) و آزمون‌های جایگزین مانند پی‌تی‌ای و دولینگو سرریز شده است. در این بین، مؤسسات با دریافت هزینه‌های جانبی متعدد، سودآوری خود را به حداکثر می‌رسانند. تفکیک خدمات به ظاهر بدیهی—نظیر دریافت ۲۳۸ هزار تومان بابت تصحیح هر برگه رایتینگ یا ۳۳۰ هزار تومان برای هر آزمون شبیه‌ساز اسپیکینگ—شهریه نهایی یک دوره ۱۰ ساعته آیلتس را از بازه معقول فراتر برده و آن را به مرزهای ۱۰ تا ۱۵ میلیون تومان می‌رساند. ادعاهای فریبنده‌ای نظیر «تضمین کتبی نمره» در موسساتی نظیر ایران آکسفورد یا دنیای زبان نیز فاقد هرگونه مبنای حقوقی قابل پیگیری بوده و هیچ سازوکار داوری مستقلی برای احقاق حق زبان‌آموز در صورت عدم کسب نمره وجود ندارد.

ضرورت شکستن انفعال نهادهای ناظر و اصلاح الگوی انتخاب

بررسی دقیق ابعاد این آشفته‌بازار در سال ۱۴۰۵ اثبات می‌کند که بازار آموزش خصوصی زبان، به محلی برای آزمون و خطای دانشجویان با هزینه‌های گزاف تبدیل شده است. سیاست‌های استرداد وجه در این سامانه‌ها عموما یک‌سویه تنظیم شده است؛ به طوری که در سامانه‌هایی نظیر 24Talk لغو کلاس تنها با جریمه‌های سنگین تا ۳۰ درصد ممکن است و در بسیاری از پلتفرم‌ها در صورت برگزاری حتی یک جلسه، بازگشت شهریه پرداختی به‌کلی منتفی می‌شود.

برای مهار این وضعیت، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و سازمان حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان باید به صورت فوری نسبت به تدوین «شیوه‌نامه نظارت بر پلتفرم‌های آموزش مجازی» اقدام کنند. الزام سامانه‌ها به درج شفاف نرخ ساعتی بر پایه واحد ۶۰ دقیقه، تفکیک آشکار خدمات تکمیلی از شهریه پایه، شفاف‌سازی وضعیت برگزاری آزمون‌ها در داخل یا خارج کشور، و تعیین ضوابط سخت‌گیرانه برای بازگشت وجه در صورت نارضایتی، از بدیهی‌ترین وظایف نهادهای حاکمیتی در این حوزه است.

در سوی دیگر، دانشجویان و خانواده‌ها باید آگاه باشند که موفقیت در آزمون‌های زبان یا تسلط بر مکالمه، محصول خرید ساعت‌های گران‌قیمت یا فریب ادعای استاد بومی (Native) نیست. شواهد علمی نشان می‌دهد تعامل مستمر، تمرین فردی با منابع خودآموز، و تمرکز بر مهارت‌های کاربردی، به مراتب بازدهی بالاتری از سرمایه‌گذاری‌های سنگین و بدون برنامه در کلاس‌های خصوصی پر زرق‌وبرق دارد.

گزارش از تحریریه