به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ توسعه نیروگاه‌های خورشیدی کوچک‌مقیاس و سامانه‌های تولید برق در محل مصرف، در سال‌های اخیر به یکی از مسیرهای افزایش سهم انرژی‌های تجدیدپذیر و کاهش وابستگی به شبکه سراسری برق تبدیل شده است. بررسی آمارهای بین‌المللی نشان می‌دهد کشورهای مختلف با استفاده از مدل‌های متفاوت، از نصب پنل‌های خورشیدی روی پشت‌بام منازل تا راه‌اندازی سامانه‌های کوچک متصل به شبکه و خارج از شبکه، ظرفیت تولید برق پراکنده را توسعه داده‌اند.
بر اساس داده‌های استخراج‌شده درباره تعداد سامانه‌های خورشیدی خانگی، چین و هند بیشترین تعداد واحدهای مسکونی مجهز به این فناوری را در اختیار دارند. چین با بیش از ۷.۳ میلیون سامانه خانوار و هند با نزدیک به ۵.۶ میلیون سامانه مسکونی در رتبه‌های نخست قرار گرفته‌اند.
پس از این دو کشور، بنگلادش با حدود ۴.۱۳ میلیون سامانه خورشیدی خارج از شبکه و ژاپن با ۳.۸ میلیون سامانه خورشیدی با ظرفیت کمتر از ۱۰ کیلووات، از کشورهای دارای آمار قابل‌توجه در این حوزه هستند. تفاوت نوع سامانه‌های ثبت‌شده در این کشورها نشان می‌دهد توسعه خورشیدی خانگی صرفاً به نیروگاه‌های متصل به شبکه محدود نیست و سامانه‌های مستقل از شبکه نیز در برخی کشورها سهم قابل‌توجهی دارند.
جایگاه ایران در توسعه سامانه‌های خورشیدی خانگی
در فهرست سامانه‌های خورشیدی مسکونی، ازبکستان با ۸۸ هزار و اوکراین با ۸۶ هزار واحد در جایگاه بالاتری نسبت به ایران قرار گرفته‌اند. بر اساس آمار مورد بررسی، ایران نیز تا آبان‌ماه ۱۴۰۵ حدود ۵۱ هزار خانه مجهز به مولدهای تجدیدپذیر پشت‌بامی داشته و در رتبه هفتم این فهرست قرار گرفته است.
این آمار در حالی ثبت شده که توسعه سامانه‌های خورشیدی خانگی در ایران می‌تواند علاوه بر افزایش ظرفیت تولید برق تجدیدپذیر، بخشی از تولید انرژی را به محل مصرف منتقل کند. در چنین مدلی، مشترکان خانگی با نصب تجهیزات خورشیدی می‌توانند بخشی از برق مورد نیاز خود را تأمین کنند و در صورت اتصال سامانه به شبکه و برخورداری از سازوکارهای مربوط، امکان تبادل برق با شبکه سراسری نیز فراهم می‌شود.
استرالیا و برزیل پیشتاز آمار ترکیبی سامانه‌های خورشیدی کوچک‌مقیاس
در بخش دیگری از داده‌های بین‌المللی که علاوه بر سامانه‌های مسکونی، واحدهای تجاری، سامانه‌های خرد و تجهیزات خورشیدی بالکنی را نیز در بر می‌گیرد، استرالیا با حدود ۴.۵ میلیون سامانه و برزیل با نزدیک به ۴ میلیون سامانه در شمار کشورهای دارای بیشترین تعداد واحدهای خورشیدی کوچک‌مقیاس قرار دارند.
آلمان نیز با بیش از ۱.۵ میلیون سامانه خورشیدی بالکنی، نمونه‌ای از توسعه این فناوری در ساختمان‌های مسکونی و به‌ویژه واحدهای آپارتمانی است. این سامانه‌ها امکان تولید بخشی از برق مصرفی را بدون نیاز به احداث نیروگاه مستقل روی زمین فراهم می‌کنند و در برخی مدل‌ها از طریق تجهیزات متصل به شبکه داخلی ساختمان مورد استفاده قرار می‌گیرند.
در منطقه نیز پاکستان با حدود ۴۸۲ هزار سامانه مبتنی بر سازوکار خالص‌سنجی (نت‌مترینگ) و ارمنستان با حدود ۵۰ هزار واحد خورشیدی در آمارهای مورد بررسی حضور دارند. البته به دلیل تفاوت در تعریف سامانه‌های مسکونی، تجاری، خارج از شبکه و بالکنی، مقایسه مستقیم تمام این ارقام بدون در نظر گرفتن دامنه آماری هر کشور نمی‌تواند تصویر کاملاً یکسانی از میزان توسعه بازارها ارائه دهد.
تسهیلات و اتصال به شبکه؛ عوامل مؤثر بر توسعه خورشیدی خانگی در ایران
با وجود برخورداری ایران از ظرفیت مناسب تابش خورشید در بخش‌های مختلف کشور، توسعه سامانه‌های خورشیدی خانگی با موضوعاتی مانند تأمین منابع مالی، هزینه اولیه خرید و نصب تجهیزات، شرایط اتصال به شبکه و جذابیت اقتصادی فروش برق مواجه است.
در این زمینه، دسترسی خانوارها به تسهیلات بانکی و منابع مالی برای خرید پنل و تجهیزات جانبی، می‌تواند بر سرعت گسترش این سامانه‌ها اثرگذار باشد. همچنین ساده‌سازی فرآیندهای اداری و فنی اتصال نیروگاه‌های کوچک به شبکه سراسری، از جمله عواملی است که می‌تواند مشارکت مشترکان خانگی را افزایش دهد.
از سوی دیگر، تعرفه‌های خرید تضمینی برق و سازوکارهای اقتصادی مربوط به خالص‌سنجی نیز در تصمیم خانوارها برای سرمایه‌گذاری در این حوزه مؤثر است. هرچه دوره بازگشت سرمایه کوتاه‌تر و درآمد حاصل از تولید برق قابل پیش‌بینی‌تر باشد، انگیزه بیشتری برای نصب سامانه‌های خورشیدی در بخش خانگی ایجاد خواهد شد.
در مجموع، ثبت ۵۱ هزار خانه مجهز به مولدهای خورشیدی در ایران، از شکل‌گیری ظرفیت تولید برق پراکنده در بخش خانگی حکایت دارد؛ با این حال، مقایسه این رقم با میلیون‌ها سامانه نصب‌شده در کشورهای پیشرو نشان می‌دهد توسعه این بخش به سیاست‌های تأمین مالی، تسهیل اتصال به شبکه و ایجاد سازوکارهای اقتصادی پایدار وابسته است. گسترش تولید برق در محل مصرف می‌تواند در کنار توسعه نیروگاه‌های بزرگ، به تنوع‌بخشی به منابع تأمین برق و مدیریت بار شبکه کمک کند.
