
به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ تا همین چند سال پیش، وقتی صحبت از امنیت پیامهای خصوصی میشد، بیشتر بحثها درباره رمزگذاری اطلاعات و جلوگیری از دسترسی افراد غیرمجاز به حسابهای کاربری بود. حالا، اما با ورود دستیارهای هوش مصنوعی به گوشیهای هوشمند، نگرانی تازهای شکل گرفته است؛ اینکه این ابزارها هنگام کار با تلفن همراه تا چه اندازه میتوانند به اطلاعات شخصی کاربران دسترسی داشته باشند؟
پیامرسان سیگنال در واکنش به همین نگرانی، محدودیتهایی را برای دسترسی دستیارهای هوش مصنوعی به محتوای برنامه خود در نظر گرفته است. مردیت ویتاکر، رئیس بنیاد فناوری سیگنال، ۲۰ نوامبر در مطلبی در وبلاگ رسمی این شرکت توضیح داد که این پیامرسان برای محافظت از گفتوگوهای خصوصی، قابلیتهایی را در نسخههای موبایلی خود فعال کرده که دسترسی برخی ابزارهای هوشمند به محتوای صفحه را محدود میکند.
این تصمیم در شرایطی گرفته شده که دستیارهای هوش مصنوعی دیگر فقط به پرسشهای کاربران پاسخ نمیدهند. برخی از این ابزارها میتوانند محتوای صفحه گوشی را بررسی کنند، اطلاعات موجود در برنامهها را بخوانند و بر اساس درخواست کاربر کارهایی انجام دهند. همین قابلیتها، در کنار کاربردهایشان، نگرانیهایی درباره امنیت اطلاعات شخصی ایجاد کردهاند.
وقتی دستیار هوشمند به پیامهای خصوصی میرسد
تصور کنید از دستیار هوش مصنوعی گوشی خود بخواهید یک پیام را خلاصه کند، اطلاعاتی را از گفتوگویتان بیرون بکشد یا بر اساس محتوای یک مکالمه کاری انجام دهد. برای پاسخ به چنین درخواستی، این ابزار ممکن است به محتوای نمایشدادهشده روی صفحه نیاز داشته باشد.
مسئله از جایی شروع میشود که اطلاعات یک گفتوگوی خصوصی، حتی اگر در یک پیامرسان رمزگذاریشده ردوبدل شده باشد، هنگام نمایش روی صفحه میتواند در دسترس ابزار دیگری قرار بگیرد. در این حالت، دیگر فقط امنیت خود پیامرسان مطرح نیست؛ بلکه باید دید سیستمعامل و دستیار هوشمند با اطلاعاتی که روی صفحه میبینند چه میکنند.
نگرانی سیگنال نیز به همین موضوع برمیگردد. این شرکت معتقد است کاربران نباید برای استفاده از قابلیتهای هوش مصنوعی، ناخواسته محتوای گفتوگوهای خصوصی خود را در اختیار ابزارهای دیگر قرار دهند.
سیگنال چه محدودیتی برای هوش مصنوعی ایجاد کرده است؟
تغییرات سیگنال در آیفون و اندروید به یک شکل اجرا نمیشود. در آیفونهای مجهز به iOS ۲۷، گزینهای با عنوان «Block Siri AI» به تنظیمات حریم خصوصی این پیامرسان اضافه شده است. این گزینه بهصورت پیشفرض فعال است و دسترسی سیری به محتوای نمایشدادهشده در سیگنال را محدود میکند.
فعال بودن این قابلیت همچنین ثبت اسکرینشات و نمایش محتوای سیگنال در صفحه جابهجایی میان برنامهها را محدود میکند. البته کاربر در صورت نیاز میتواند این محافظت را غیرفعال کند یا برای ۱۰ دقیقه آن را کنار بگذارد؛ اما پیش از این کار، درباره احتمال دسترسی دستیارهای هوشمند به محتوای پیامها هشدار دریافت میکند.
در گوشیهای اندرویدی نیز سیگنال از قابلیتی به نام «Screen Security» استفاده میکند. این قابلیت در شرایطی که برنامه بتواند تلاش یک دستیار هوش مصنوعی برای دسترسی به محتوای صفحه را تشخیص دهد، فعال میشود و مانع ثبت تصویر صفحه و مشاهده محتوای برنامه خواهد شد. البته این محافظت در همه گوشیهای اندرویدی به یک شکل عمل نمیکند. سیگنال میگوید در برخی دستگاهها و نسخههای سیستمعامل، امکان شناسا یی مطمئن تلاش دستیارهای هوشمند برای دسترسی به صفحه وجود ندارد.رمزگذاری پیامها در برابر هوش مصنوعی کافی نیست؟
سیگنال یکی از پیامرسانهایی است که امنیت خود را بر پایه رمزگذاری سرتاسری بنا کرده است. در این روش، پیام به شکلی رمزگذاری میشود که تنها فرستنده و گیرنده بتوانند محتوای آن را بخوانند و واسطههای انتقال به متن اصلی دسترسی نداشته باشند. اما رمزگذاری سرتاسری به این معنا نیست که اطلاعات پس از نمایش روی گوشی نیز از دسترس همه ابزارها دور میمانند.
وقتی پیام به دست گیرنده میرسد، برای نمایش روی صفحه از حالت رمزگذاری خارج میشود. در همین مرحله، اگر ابزار دیگری مجوز مشاهده محتوای صفحه را داشته باشد، ممکن است بتواند اطلاعات را بخواند. بنابراین، موضوعی که سیگنال درباره آن هشدار میدهد، لزوماً شکستن رمزگذاری پیامها نیست؛ بلکه دسترسی ابزارهای هوشمند به اطلاعاتی است که کاربر روی صفحه گوشی خود میبیند. این تفاوت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نشان میدهد امنیت یک پیامرسان فقط به شیوه انتقال پیام محدود نمیشود و نحوه دسترسی سایر برنامهها به اطلاعات روی گوشی هم باید در نظر گرفته شود.
درخواست سیگنال از اپل و گوگل چیست؟
سیگنال در کنار اعمال این محدودیتها، از شرکتهایی مانند اپل، گوگل و مایکروسافت خواسته ابزارهای فنی و مستندات روشنتری در اختیار توسعهدهندگان قرار دهند تا بتوانند دسترسی دستیارهای هوش مصنوعی به اطلاعات حساس برنامههای خود را کنترل کنند. از نگاه این شرکت، توسعهدهندگان باید بتوانند مشخص کنند دستیارهای هوشمند به کدام بخشهای یک برنامه دسترسی داشته باشند و کدام اطلاعات باید از دسترس آنها دور بماند؛ بدون اینکه قابلیتهای اصلی برنامه مختل شود. نگرانی سیگنال فقط به دستیارهای هوشمند اپل و گوگل محدود نیست. این پیامرسان به ابزارهای هوش مصنوعی شرکتهای دیگر، از جمله Muse متعلق به متا، نیز اشاره کرده و درباره استفاده از مجوزهای دسترسیپذیری برای مشاهده محتوای برنامهها هشدار داده است. گزارشهایی نیز درباره دسترسی ابزار Muse به پیامهای سیگنال در برخی دستگاهها منتشر شده است. این موضوع بحث تازهای را درباره حدود دسترسی ابزارهای هوش مصنوعی به برنامههای دیگر و مسئولیت شرکتهای سازنده در قبال اطلاعات کاربران مطرح میکند.
آیا ممنوعیت اسکرینشات میتواند از اطلاعات کاربران محافظت کند؟
محدود کردن اسکرینشات و دسترسی دستیارهای هوشمند به صفحه، اقدامی برای کاهش احتمال افشای اطلاعات است؛ اما نمیتوان آن را راهحلی کامل برای حفاظت از حریم خصوصی دانست خود سیگنال هم به محدودیتهای این روش اشاره کرده است. برای مثال، اطلاعاتی که پیشتر در فایلهای دستگاه ذخیره شدهاند، ممکن است همچنان از مسیرهای دیگری در دسترس قرار بگیرند. این شرکت همچنین اعلام کرده که فعلاً امکان اجرای محافظت مشابه در نسخه macOS را ندارد. سیگنال به کاربران مک پیشنهاد کرده است برنامه را در فهرست برنامههای مستثناشده از دسترسی سیری قرار دهند.
با گسترش دستیارهای هوشمند، گوشیهای همراه بهتدریج از ابزارهایی برای اجرای مستقیم فرمانهای کاربر به دستیارهایی تبدیل میشوند که برای انجام کارهای مختلف باید به اطلاعات بیشتری دسترسی داشته باشند. در چنین شرایطی، مرز میان دسترسی ضروری برای ارائه خدمات و دسترسی بیش از اندازه به اطلاعات شخصی، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
اقدام سیگنال نشان میدهد شرکتهای سازنده برنامهها نیز نسبت به این تغییر بیتفاوت نیستند؛ اما هنوز یک پرسش اساسی باقی مانده است: وقتی دستیار هوش مصنوعی برای انجام کارهای روزمره به اطلاعات برنامههای مختلف نیاز دارد، چه تضمینی وجود دارد که حریم خصوصی کاربران قربانی راحتتر شدن استفاده از گوشی نشود؟