سوءاستفاده از محرم برای اکران فیلم فتنه

خبرنامه دانشجویان ایران: جوان نوشت: شنیده‌ها حکایت از آن دارد که قرار است با تدبیر سازمان سینمایی بعد از ایام تاسوعا و عاشورای حسینی، دو فیلم «شیار 143» و «عصبانی نیستم» به طور همزمان اکران شوند؛ دو فیلم با دو نوع نگاه متفاوت که اکران آنها به صورت برنامه‌ریزی شده‌ای همزمان شده است تا در پی آن سازمان سینمایی بتواند فضای تعدیل شده‌ای را ایجاد کند و احتمالاً از‌بار‌انتقادات نسبت به اقدام خود بکاهد.

«عصبانی نیستم» و «قصه‌ها» دو فیلمی هستند که بر سر اکران یا عدم اکران آنها حرف و حدیث‌های زیادی وجود دارد. وضعیت عصبانی نیستم در اکران بسیار بدتر از «قصه ها» است، به طوری که وزیر ارشاد چند روز پیش احتمال اکران «قصه‌ها» را داده بود اما در مورد «عصبانی نیستم» موضوع را موکول به تماشای نسخه اصلاح شده آن دانست.

فیلم سینمایی عصبانی نیستم از سال گذشته که به جشنواره فیلم فجر راه پیدا کرد تا کنون که حدود 10 ماه از آن زمان می‌گذرد، با تلاش‌ها و فشار‌های گروهی خاص در سینمای ایران بخش عمده‌ای از اخبار سینما را به خود اختصاص داده است. فیلمی که جایگاه قابل توجهی در سینمای ایران نخواهد داشت اما بازی‌های سیاسی و حاشیه‌های پیرامون «عصبانی نیستم» از این فیلم متوسط، اثری جنجالی ساخته است که اکران یا عدم اکران آن پتانسیل به هم زدن آرامش سینما را دارد.

برنامه‌ریزی برای اکران همزمان «عصبانی نیستم» و «شیار143» نیز ناشی از تلاش سازمان سینمایی برای خلاصی از جو به وجود آمده پیرامون «عصبانی نیستم» است. به همین خاطر سازمان می‌خواهد این گونه القا کند که «عصبانی نیستم» اصلاح شده و با حذف ارجاعات آن به فتنه 88، فیلمی کاملاً اجتماعی و بدون ایراد را اکران خواهد کرد. در صورتی که بر خلاف ادعای سازمان سینمایی نسخه تعدیل شده این فیلم تغییر محسوسی نداشته است. با توجه به اینکه مضمون و شاکله «عصبانی نیستم» ابراز ارادتی تصویری نسبت به جریان فتنه سال 88 است، حتی حذف چند سکانس از آن نیز نمی‌تواند به طور کلی فحوای فیلم را تغییر دهد. در جشنواره فجر نیز شاهد بودیم که بخش پایانی فیلم به طور کلی حذف شده بود اما این حذف چیزی از بار سیاسی فیلم کم نکرد. در عوض پخش فیلم کامل در جشنواره برلین تنها به جشنواره‌پسند‌تر شدن «عصبانی نیستم» کمک کرد.

    نگاه ضد جامعه فیلمساز

تا به حال بیشتر نگاه‌ها و انتقادات نسبت به «عصبانی نیستم» مرتبط با پیام‌های سیاسی این فیلم بوده است. ارجاعات عامدانه کارگردان به فتنه سال 88 و تجلیل از کشته‌شدگان آن اتفاقات، تنها بخشی از ایرادات فیلم است. در صورتی که نگاه سیاه به جامعه و مردم‌گریزی در هر دو فیلم کارگردان «عصبانی نیستم» محسوس است.

رضا درمیشیان پیش از«عصبانی نیستم»، فیلم «بغض» را به عنوان اولین تجربه فیلمسازی‌اش کارگردانی کرده بود. «بغض» در ترکیه فیلمبرداری شده بود و داستان دو جوان مهاجر ایرانی را روایت می‌کند که زندگی فلاکت‌باری دارند. پوستر این فیلم با استفاده چشمگیر از رنگ سبز، تداعی‌کننده عکس‌های جریان فتنه سال 88 بود. از سوی دیگر شعار «فیلم دهه‌شصتی‌ها» برای فروش فیلم انتخاب شد که موفق نبود. در نگاه درمیشیان به فیلمی که به قول فیلمساز «فیلم دهه شصتی‌ها» است، جوان ایرانی سرگردان در کشوری خارجی، بی‌هدف، دشمن جامعه، خلافکار و قاتل است که برای به دست آوردن پول دست به هر کاری می‌زند. دختر ایرانی نیز بی‌خانواده، یله و سرکش است که در روابط خود حریمی قائل نیست. فیلمساز با چنین نوع نگاهی نسبت به جوانان کشور خود دومین فیلمش را نیز کلید می‌زند، این بار جریان انتخابات سال 88 از حاشیه به متن فیلم می‌آید و در قالب آن ما با چند جوان روبه‌رو می‌شویم که زندگی‌شان در منجلابی می‌گذرد که سازنده آن دولت دهم است. شخصیت‌ها باز هم سرکش و ضد جامعه هستند با این تفاوت که این بار کارگردان تلاش می‌کند برای عقده‌های فروخفته کاراکتر‌های فیلمش علل و ریشه‌هایی را بیان کند. تنها دلیل بدبختی‌های جوانان فیلم «عصبانی نیستم» حوادث بعد از انتخابات سال 88 است که از دانشجویی موفق، شخصیت عصبی و عصیانگر می‌سازد که در کل فیلم با خودش و خواسته‌هایش درگیر است و در آخر طغیان می‌کند. در هر دو فیلم درمیشیان، جامعه و حاکمیت نسبت به شرایط نسل جوان هیچ احساس مسئولیتی نمی‌کنند. حتی در فیلم «عصبانی نیستم» حاکمیت و اجتماع در مقابل نسل جوان قرار گرفته و مانع آسایش و راحتی آن می‌شوند.

   عاشورا فرصت خوبی برای سوءاستفاده

اکران فیلم عصبانی نیستم در ایام عزاداری امام حسین(ع) که توجه جامعه به سمت مراسم سوگواری و پاسداشت قیام عاشورا است، نوعی فرصت طلبی و سوءاستفاده از موقعیت به شمار می‌آید. سازمان سینمایی در موضع انفعالی نسبت به فشار‌های جریان تمامیت‌خواه سینما که تحت عناوینی چون نامه‌های سرگشاده می‌خواهند زمینه اکران «قصه ها» و «عصبانی نیستم» را فراهم کنند، در صدد است عصبانی نیستم را بعد از تاسوعا و عاشورای حسینی اکران کند. عدم قاطعیت سازمان سینمایی در کنار گذاشتن فیلم‌های حامی فتنه از اکران سینما، شرایطی را به وجود آورده است که سازمان می‌خواهد از فضای معنوی ایام محرم به عنوان حربه نمایش فیلم استفاده کند! در حالی که اکران این فیلم در زمان اوج‌گیری غیرت دینی نه‌تنها مؤثر نیست بلکه منجر به نتیجه عکس خواهد شد. تجربه واکنش‌های اجتماعی به فیلم‌های حاشیه‌دار پیش از این درباره فیلم‌های «گشت ارشاد» و «من مادر هستم» که باعث به چالش کشیده شدن مدیریت سازمان سینمایی در دولت گذشته شده بود، می‌تواند تجربه خوبی برای سازمان سینمایی باشد.