همه دستاوردهای تفکری که می‌گفت «تا نوک پا باید غربی شد» +جدول

خبرنامه دانشجویان ایران: میرزا ملکم خان ناظم الدوله، یکی از رجال عصر قاجاری بود که به شعار اخذ تمدن غربی بدون دخالت عقل ایرانی اعتقاد زیادی داشت.

به گزارش خبرنگار «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ ملکم خان در رساله دفتر قانون می نویسد: «بفرمایید این درس تنظیم را در کجا خوانده اید؟ می دانم باز خواهید خندید و خواهید فرمود درس تنظیم چه چیز است؟ نظم ایران عقل می خواهد و ما عقل داریم. من این همه فریادی که می زنم به واسطه همین خبط شماست؛ ایران را به عقل نمی توان نظم داد. عقل شما در صورتی که بیشتر از عقل افلاطون باشد، باز بدون حکم فرنگی ممکن نیست بفهمد که اداره شهری یعنی چه. خلاصه، الان چیزی که اعظم موانع ترقی ایران شده این است که وزاری ما عقل خود را بر علوم فرنگستان ترجیح می دهند. ملل فرنگ سه هزار سال معطل شدند تا اختراع عکس بروز کرد. حال وزرای ما می توانند این اختراع را در بیست و چهار ساعت اخذ نمایند اما به یک شرط که عقل خود را در داخل اجرای این عمل نکنند و هر طوری که معلم فرنگ می گوید همانطور رفتار نمایند. همچنین، ملل فرنگ به جهت اختراع نظام دولت سه هزار سال زحمت کشیدند. حال وزاری ما می توانند نظام ایشان را در یک ماه اخذ بکنند اما به شرط اینکه عقل خود را از اختراعات تازه معاف بدارند.»!

اگر چه بهره برداری از تجربیات ملل بیگانه مذموم نیست اما اینطور تحقیر عقل و فکر ایرانی و رجوع به بیگانه قطعا مذموم است. نمونه این فکر هنوز هم در برخی رجال سیاسی و حتی دانشگاهی وجود دارد که «ما می توانیم» را به سخره می گیرد و همچنان معتقد است که از نوک پا تا فرق سر باید غربی شد.

اما برای اینکه معلوم شود این نگاه چه خروجی در تاریخ معاصر ایران داشته است کافی است به سلسله قراردادهای استعماری این دوران نگاه کرد که نتیجه حضور امثال ملکم خان در سپهر سیاسی ایران است.