بلافاصله بعد از قرائت متن بیانیه لوزان توسط خانم موگرینی و آقای ظریف، اختلافات در برداشت بیانیه بروز کرد و این در حالی بود که بیانیه بعد از دو دور مذاکرات طولانی و فشرده در لوزان صادر شده بود؛ طرف آمریکایی به محض پایان مذاکرات شروع به تفسیر و بررسی توافق مطابق میل خود نمود تا از همین ابتدا بتواند مدیریت برداشت از توافق نامه را به دست بگیرد و موج مورد نظر خود را شکل دهد و از همین راه فشار و محدودیت را بر تیم ایرانی افزایش دهد و جلوی تفسیر واقع بینانه تر را از طرف ایرانی بگیرد تا بتواند تیم دیپلماسی دولت یازدهم را در یک موضع سخت دفاعی قرار دهد.
در ابتدا باراک اوباما و جان کری و سپس صدور گزارش برگ(factsheet) از سوی کاخ سفید این روند تحلیل و تفسیر مورد نظر را شکل دادند که بتوانند از نقاط ضعف و پر ابهام بیانیه بهره کافی را برده و به هدف خود یعنی تضعیف جمهوری اسلامی ایران دست یابند.
یک تحلیل معتقد است که بیانیه لوزان به معنای یک توافق است که توسط توافق نهایی در 11 تیر 1394 تکمیل می گردد، لذا این بیانیه کاملاً قابل استناد و یک سند الزام آور حقوقی محسوب می شود که می تواند مبنا قرار بگیرد. همچنین طرف غربی بر روی محدودیت های زمانی، کمی و کیفی در سطح غنی سازی، ظرفیت و میزان ذخایر اورانیوم طی 10، 15، 25 سال و بدون پایان بر فعالیت هسته ای جمهوری اسلامی ایران تأکید دارد تا طی این دوره زمانی راستی آزمایی، اعتمادسازی و شفاف سازی در برنامه هسته ای ایران محرز، و سپس پرونده هسته ای ایران به حالت عادی بازگردد.
در همین خصوص دولت یازدهم، تیم دیپلماسی وی و دوستان کارشناس دولت همگی تأکید دارند که به هیچ وجه بیانیه لوزان قابل استناد نیست و هیچ ارزش و اعتبار حقوقی ندارد و صرفاً یک گزارش مطبوعاتی می باشد که چارچوب مورد توافق مذاکرات را در آن ذکر کرده اند تا طی سه ماه آینده در جزئیات فوق العاده حساس به توافق نهایی برسند. اما باید به این مسئله توجه کرد که آیا ممکن است تیم دیپلماسی دولت یازدهم طی این 16 ماه مذاکرات پی در پی، فقط به یک چارچوب و بیانیه مطبوعاتی صرف دست پیدا کرده باشد که اصلاً بار حقوقی ندارد و هیچ الزامی نیز در آن نیست و هر یک از طرفین به راحتی می توانند آن را رد نمایند؛ پس این چه توافقی است که اصلاً قابل اتکا نمی باشد و در ضمن این همه تبلیغات و مانور رسانه ای مبنی بر پیروزی در آن از طرف دولت یازدهم چه معنایی دارد!؟، جز اینکه مسئله چیز دیگری می تواند باشد.
در همین موضوع تعریف عهدنامه 1969 وین از معاهده و توافق بین المللیِ معتبر ذکر می شود که کاملاً قابل استناد است؛ "هر توافق بین المللی منعقد شده کتبی بین اشخاص و یا تابعان حقوق بین الملل که طبق مقررات و حقوق بین الملل تنظیم شده باشد اعم از اینکه در سندی واحد باشد یا در دو یا چند سند مرتبط با هم باشد، قطع نظر از عنوان آن، یک معاهده بین المللی محسوب می شود که در نتیجه آثار حقوقی مشخصی دارد." بر همین اساس به نظر می رسد که می توان به بیانیه یا توافق لوزان استناد کرد و آن را یک سند حقوقی به حساب آورد.
در خصوص محدودیت ها نیز تیم دیپلماسی دولت یازدهم ابتدا تنها به محدودیت های 10 ساله اشاره کرد و حرفی از محدودیت های 15 و 20 ساله و بیشتر به میان نیاورد و بعد از اظهارات طرف غربی بود که طرف ایرانی نیز به آن اشاره کرد؛ در اصل ما در اینجا شاهد نوعی پنهان کاری در بیان حقایق هستیم که تاحدی ملت شریفمان را دلسرد می نماید. همچنین در مورد بحث تحقیق و توسعه(R&D) نیز محدودیت های زمانی و کمی و کیفی در بیانیه لوزان مورد توافق قرار گرفته است که در واقع روح تحقیق و توسعه را لکه دار کرده است چرا که تنها 6000 ماشین سانتریفیوژِ نسلِ اولی در نطنز قرار خواهد داشت و 1000 سانتریفیوژ دیگر نیز در فردو به صورت انباری نگهداری خواهد شد که عملاً تحقیق و توسعه هسته ای را مبهم و ناقص می گذارد.
در خصوص رفع تحریم ها نیز اختلافات اساسی جود دارد؛ طرف غربی به شدت بر این امر تأکید دارد که تحریم ها به منظور حفظ امنیت و ثبات بین المللی و بعد از احراز راستی آزمایی و اعتمادسازی طرف ایرانی در برنامه هسته ای به طور تدریجی و مرحله ای برداشته خواهد شد، اما طرف ایرانی می گوید که آنچه مورد توافق واقع شده است بحث برداشتن یکباره تحریم ها بلافاصله بعد از توافق نهایی است و طرف غربی برای مصارف داخلی این مطالب را می گوید؛ اما نکته مهم در این است که اگر توافق قابل استنادی صورت نگرفته است نیازی به این همه بحث در خصوص بیانیه لوزان نیست و می توان در توافق نهایی همه چیز را اصلاح کرد و درست تصمیم گرفت مگر اینکه مسئله چیز دیگری باشد.
اما بحث اصلی بیانیه لوزان پذیرش داطلبانه پروتکل الحاقی و بازرسی های پیشرفته است که علی رغم اینکه موضوع فوق العاده حساسی است ولی دو طرف در این مورد اتفاق نظر دارند. تیم دیپلماسی دولت یازدهم به طور داوطلبانه پذیرفته است که تعهداتی فراتر از تعهدات متعارف در راستای بازرسی و نظارت آژانس بین المللی انرژی اتمی بپذیرد. ایران در چارچوب بازرسی ها و رژیم های نظارتی متعارف بین المللی چند حلقه نظارت و بازرسی را که معمول است پذیرفته است و در عین حال طرف غربی از ایران خواسته است که نوع خاص و پیشرفته بازرسی و نظارت را که در هیچ جای دیگر سابقه نداشته است را آن هم به طور داوطلبانه بپذیرد که این نوع بازرسی مختص فعالیت هسته ای جمهوری اسلامی ایران است که تعهدات فوق العاده خاصی را برای ایران شکل خواهد داد و بحث جاسوسی و دزدی اطلاعات را که تا قبل از این نیز سابقه داشته است تشدید خواهد کرد، چرا که آژانس بین المللی انرژی اتمی به هیچ وجه نهاد بی طرفی نیست و عملاً بازوی اجرایی غرب محسوب می شود.
اوباما نیز در همین چارچوب بر ایجاد رژیم خاص و شدید محدودیت زا در برنامه هسته ای ایران اشاره کرده است که بسیار پیچیده و سنگین است.
حال به این مطلب می رسیم که دولت یازدهم، تیم دیپلماسی وی و همچنین دوستان کارشناس وابسته به دولت همگی معتقدند که اظهارات طرف غربی اصلاً درست نیست و تنها مبنای مورد اعتماد در مذاکرات باید اظهارات طرف های ایرانی باشد، اما در این راستا باید به این نکته اشاره کرد که سابقه تاریخی برخی از افراد، سابقه مذاکرات هسته ای جناح منتسب به دولت یازدهم و همچنین مفاد و بندهای توافقنامه ژنو یا برنامه جامع اقدام مشترک(برجام) که دارای ضعف و ابهام فراوان است منجر شده است که نتوان بر اظهارات و گفته های آنها استناد کرد، به علاوه توجه و بررسی اظهارات طرف غربی این فرصت را برای ما فراهم می آورد که حداقل نقاط احتمالی ضعف در مذاکرات هسته ای و بیانیه لوزان را دریابیم و در مذاکرات نهایی آنها را اصلاح نماییم پس به هیچ وجه جای نگرانی نیست بلکه یک نکته مثبت تلقی می شود.
اما علی رغم این همه اختلاف اساسی دولت یازدهم و دستگاه سیاست خارجی دولت بلافاصله بعد از توافق لوزان طبق معمول آن را یک برد بزرگ معرفی نمودند همان طوری که بعد از توافق ژنو این کار را انجام دادند و تبلیغات سنگینی حول محور دستیابی به حق هسته ای و پایان همگی تحریم ها آغاز کردند ولی عملاً هیچ کدام از وعده های طرف غربی اجرایی نشد. این بار نیز تجربه توافق ژنو و بد عهدی طرف غربی نشان می دهد احتمال تکرار شرایط قبل وجود دارد و اصلاً هیچ برد و پیروزی حاصل نشده است و بنا به گفته خود آقایان اگر هنوز هیچ چیز قطعی و قابل استنادی در بیانیه لوزان وجود ندارد پس برد در مذاکرات هم معنایی ندارد. از طرفی برخی مسئولین مربوطه سعی می کنند با کلی گویی، مبهم گویی و پنهان کاری و همچنین احساسی صحبت کردن جو عمومی جامعه را در خصوص مذاکرات هسته ای مدیریت نمایند و با برانگیختن احساسات مردم حمایت مردمی را برای اقدامات هسته ای خود جلب نمایند و به نوعی همدلی و همزبانی بین دولت و ملت را عملی نمایند!!!
نکته پایانی این که باز هم تمامی کارشناسان همفکر دولت و تیم دیپلماسی دولت یازدهم معتقدند که اظهارات آمریکا و طرف های غربی خلاف روح بیانیه و مذاکرات هسته ای است و طرف غربی نمی تواند خلاف آنچه تعهد داده است را اجرایی نماید و باید در چارچوب حقوق بین الملل و آژانس عمل و به هیچ وجه نمی تواند خلف وعده کند، اما باید به این مطلب اشاره شود که در زورگویی، جبّار بودن و بد عهدی طرف غربی همین بس که 12 سال است ما به دنبال احقاق حقوق حقه هسته ای خود در مذاکره با غرب هستیم و برای استیفای حق خود باید با آنها مذاکره نماییم و اعتماد آنها را جلب نماییم!!! و در این راستا باید با دادن امتیازهای سنگین حق خود را بدست آوریم و این همان قدرت و توان طرف غربی است و زمانی که طرف مقابل آن استقامت و ایستادگی لازم را نداشته باشد دچار مشکل و خطای محاسباتی می گردد و منجر می گردد که برای دستیابی به حقوق هسته ای خود آن هم حداقلِ حقوق به طرف غربی امتیاز بدهد و در عین حال تصور کند که پیروز شده است.
جمهوری اسلامی ایران با دشمنی روبروست که به طور مستقیم و غیر مستقیم در کشتار مردم بی گناه فلسطین، یمن، سوریه، عراق، افغانستان، سومالی، پاکستان، نیجریه، بحرین، میانمار، آفریقای مرکزی و ... به طور کاملاً علنی سهیم است و هیچ مجمع بین المللی حق محاکمه و حتی ورود به این مسائل را ندارد اگرچه علناً و تماماً قوانین بین المللی و حقوق بشر را نقض می کند ولی هیچ برخوردی با وی صورت نمی گیرد. بله جمهوری اسلامی با چنین دشمنی روبروست و ساده انگارانه است اگر غرب را یک دشمن عادی فرض نمود و این قدر مسائل را ساده فرض کرد، لذا بحث بر سر این مسئله نیست که کدام طرف راست می گوید بلکه بحث اصلی این است که باید بسیار هوشمندانه و قدرتمند در عین ظرافت و عزت اهداف و حقوق خود را پیگیری نمود چرا که طرف مقابل ما جریانی قدرتمند، مکّار و حیله گر است. بر همین اساس تنها راه مذاکره و مقابله با غرب که طاغوت زمان ما محسوب می شود مقاومت است و جمهوری اسلامی در طول انقلاب عزت و اقتدار و قدرت خود را از همین مقاومت و ایستادگی کسب کرده است. لذا به تیم دیپلماسی کشورمان توصیه می کنیم که مقاومت تنها راه عزت است و بس.
