تازه به پله اول بازگشتیم و اهالی سینما از لزوم تشویق فیلمسازان به ساخت فیلم های مذهبی و پرهیز از ترساندن آن ها از گرایش به چنین آثاری سخن می گویند. گویی این اول بار است که فیلمسازی به سراغ این گونه موضوعات رفته و حالا باید او را تشویق کنیم تا دیگران از ساخت فیلم درباره تاریخ اسلام نترسند!
این واقعیت دارد که خلق آثار هنری درباره تاریخ، مفاهیم و اسوه های دینی، همواره یکی از آرمان های فرهنگی انقلاب اسلامی بوده و مهم ترین دستاوردهای فرهنگی نظام جمهوری اسلامی ایران در این زمینه پدیدار شده اند. فقط کافی است تا تأثیر استراتژیک برخی از محصولات رسانه ای ما در حوزه تاریخی-مذهبی بررسی شود. آنچه سریال های «مختارنامه» و «یوسف پیامبر» هم در داخل کشور و هم در فرامرزها به پا کردند، گویای تأثیر بالا و والای چنین آثاری است. همچنان که یکی از روش های غرب برای رسوخ فرهنگی و ایدئولوژیک در سایر تمدن ها، توسل به مردان الهی است. به طوری که هالیوود، برای اخلال در دین ورزی مردمان جهان، به طور مکرر به تحریف و تخریب چهره پیامبران دست می زند و فقط طی یک سال گذشته، دو فیلم درباره نوح نبی(ع) و حضرت کلیم الله(ع) را به بازار فرستاد.
با توجه به این مسائل، سینمای ایران برای ورود پرتحرک و پویا به ساحت تولید آثار مذهبی-تاریخی، رسالت سنگینی بر دوش دارد. از اواسط دهه 80 وقتی اخبار ساخت فیلم «رستاخیز» درباره قیام عاشورا در رسانه ها منتشر شد، همه امیدوار بودند که بالاخره آرزوی ساخت فیلمی پیرامون مهمترین واقعه تاریخ اسلام برآورده می شود. چرا که همه فیلم ها و سریال های ساخته شده برای ادای دین به شهدای کربلا، داستان هایی درحاشیه عاشورا داشتند. اما این بار قرار بود، فیلمی درباره متن واقعه ساخته شود. تا اینکه فیلم «رستاخیز» بهمن سال 92 و در سی و یکمین جشنواره فیلم فجر رونمایی شد. اتفاقی که برخلاف تصورات و انتظارات اولیه، همه امیدها را تبدیل به ناامیدی کرد! نه منتقدان آنچنان از فیلم استقبال کردند و نه تماشاگران عام.
در کنار این استقبال سرد از تازه ترین فیلم احمدرضا درویش، عده ای نیز بابت مسئله بسیار مهمی ابراز نگرانی می کردند. این عده از عواقب نمایش چهره برخی از اصحاب حضرت اباعبدالله(ع) سخن می گفتند. به ویژه، ترسیم چهره حضرت ابوالفضل - این بزرگ مرد صدر اسلام و ابرمرد تاریخ انسان- نگرانی ها را مضاعف کرده بود. همچنان که پیش از این، چنین عواقبی گریبان سریال «مختارنامه» را گرفته بود. هنوز فراموش نکرده ایم که در نسخه نخستین سریال داود میرباقری نیز چهره حضرت عباس به تماشا درآمده بود. اما سازندگان این سریال در نهایت به این تصمیم رسیدند که این تصاویر را حذف کنند. بعدا که تصاویر مربوطه در فضای مجازی منتشر شد، همگان متوجه شدند که میرباقری چه کار درستی انجام داد که آن تصاویر را کنار گذاشت. چون آنچه به عنوان تصویر نقش اسوه بزرگ عاشورا ثبت شده بود، به هیچ وجه در شأن حضرت ابوالفضل نبود. قبل از آن هم، احمدرضا درویش سه فیلم سترگ و مهم درباره خرمشهر ساخته بود. در هر سه فیلم او با عنوان های «سرزمین خورشید»، «کیمیا» و «دوئل» اسوه دیگر جبهه اسلام، البته در دوران معاصر یعنی شهید محمد جهان آرا به مثابه یک قهرمان غائب حضور داشت. یعنی سایه حضور چنین شخصیتی در متن حوادث سنگینی می کرد اما چهره اش دیده نمی شد. احمدرضا درویش در آن سه فیلم، به خوبی به ناتوانی قاب سینما در بازنمایی عظمت مردان حق پی برده بود و به همین دلیل از نمایش بی پروای شهید جهان آرا خودداری نموده بود. اما جای شگفت است که از این مهم در «رستاخیز» غفلت کرد و در نهایت، همان اتفاقی که نباید، رخ داد.
درویش جسارت به تصویر کشیدن بازیگران و نقش هایی را به عنوان حضرت عباس و حضرت قاسم و ... را یافت و خواست در این عرصه خط شکنی کند. اما نتیجه این شد که یکی از بزرگترین اسوه های تاریخ تشیع، یعنی حضرت ابوالفضل(ع) با شمایلی نه چندان مُعَظَم و محبوب در این فیلم به چشم آمد. ارزیابی شرعی و فقهی این مسئله، برعهده اساتید و متبحران این عرصه است، اما به لحاظ دراماتیک، نمی توان حقارت تصاویر «رستاخیز» را با تصور سترگ همگان نسبت به عاشورا و مردان و زنان آن تطبیق داد. چطور باید پسرکی بزک کرده را به عنوان حضرت ابوالفضل(ع) پذیرفت؟ آنچه به عنوان شخصیت های اسطوره ای و تاریخ عاشورا در این فیلم نمایش داده شده، اصلا دلچسب نیست. یعنی دقیقا آنچه وجه تمایز این فیلم با سایر آثار عاشورایی و تاریخ - مذهبی بوده، تبدیل به بزرگترین نقطه ضعف این أثر شده است.
فیلم، نه حس دارد و نه حماسه. صحنه های معرکه و رزم هایش همچون شمشیر بازی آماتور از آب درآمده است! نبردهایش عظمت ندارد. این درحالی است که حداقل انتظاری که از یک فیلم تاریخی که برای آن هزینه هنگفتی صرف شده می رود این است که نماهایی فاخر و خیره کننده داشته باشد. بماند که موضوع، درباره بخشی از تاریخ است که ذاتا تراژدیک است و هر منبری تازه کاری می تواند با سخن گفتن و روضه خواندن درباره آن مخاطب خود را تحت تأثیر قرار دهد. اما این فیلم در ایجاد کوچکترین حسی ناتوان است. روایتش پر دست انداز است و به جای کشمکش با داستانی کشدار و خسته کننده مواجه هستیم. تماشای «رستاخیز» برای ما که با داستان کربلا بزرگ شده ایم، هیچ لذت و کشف تازه ای در بر ندارد.
اما جای شگفت است، سازمان سینمایی که متولی امر تولید و نمایش آثار سینمایی است، درباره «رستاخیز» این گونه عمل کرد. جای سوال است که چرا فیلمی با چنین مضمون ملتهب و حساسی را بدون مشورت با صاحبان رأی در حوزه علوم دینی و بی در نظر گرفتن عواقب، به اکران سپرد تا مجبور به پس گرفتن حکم خود شده و زمینه را برای ایجاد یک بحران فراهم کند؟ این درحالی است که با یک ساز و کار ساده، می شد با رأی گرفتن از اصحاب فتوا، به ایرادات فیلم پی برد و پس از برطرف نمودن آن ها اقدام به نمایش فیلم می کرد.
