وقتی «نظام وظیفه» هم برای «خزانه دولت» حرف خود را زمین می‌زند

خبرنامه دانشجویان ایران: نزدیک به یک سال پیش بود که سازمان نظام وظیفه طرح جریمه سربازان غایب یا همان «خرید سربازی» را اجرایی کرد؛ بر اساس این طرح که به گفته مسئولان این سازمان حدود یک و نیم میلون مشمول را در بر می‌گرفت، میزان جریمه بر اساس مدرک تحصیلی، افراد دارای مدرک زیر دیپلم 10 میلیون تومان، دیپلم 15 میلیون تومان، فوق دیپلم20 میلیون تومان، لیسانس25 میلیون تومان، فوق لیسانس 30 میلیون تومان، دکتری غیرپزشکی35 میلیون تومان، دکتری پزشکی 40 میلیون تومان، پزشکان متخصص و بالاتر50 میلیون تومان باید برای خرید سربازی خود پرداخت کنند.

به گزارش خبرنگار «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ این طرح در همان ابتدا با واکنش هایی روبرو شد، مسئولان نظام وظیفه، تعیین تکیلف مشمولان غایب را دلیل اصلی این تصمیم خود عنوان می کردند، و از سویی دیگر منتقدین آن، غیر عادلانه بودن این تصمیم و در نظر نگرفتن بخشی از جریمه دریافتی برای افرادی که داوطلبانه به محل خود مراجعه می کنند، عنوان می کردند.

اما طی این مدت اتفاقات دیگری در حال رخ دادن است؛ مسئولان این سازمان در اطلاعیه و مصاحبه های خود، همواره از یک محدوده زمانی برای ثبت نام این افراد و پرداخت جریمه می گفتند، و همواره در پایان از جمله «به هیچ عنوان قابل تمدید نیست» استفاده می کردند. اما آیا این رفتار تنها تعیین تکلیف سربازان غایب است؟

اوایل مهرماه امسال بود که حمید صدر‌السادات رئیس سازمان وظیفه عمومی در نشستی در باشگاه خبرنگاران در بخشی از اظهارات خود با اشاره به این طرح از آمار صحبت می کند که شاه کلید و پشت پرده دلیل این اقدام است؛ وی در آن مصاحبه می گوید: تاکنون ۲۳ هزار میلیارد ریال واریزی از طریق پرداخت جرایم غیبت سربازی داشتیم که تمامی این واریزی‌ها به حساب خزانه دولت واریز شد.

از سوی دیگر طی ماه های اخیر همواره این سازمان از تمدید پرداخت جریمه توسط مشمولان غایب خبر میدهد؛ جالب اینجا است که در طی این «فراخوان» جانشین رئیس سازمان وظیفه عمومی ناجا از ثبت نام نزدیک به 288 هزار نفر خبر میدهد و می گوید:  پیش بینی می شود نزدیک به 16 هزار نفر نیز طی روزهای آینده ثبت نام کنند.

این آمار از یک سوء و مسئله "فرار از خدمت به عنوان شایع‌ترین جرم سربازان" از سوی دیگر به نظر می رسد یک سوء استفاده دیگر از سربازان  است. این در حالی است که مسئولان این سازمان همراه از خدمت سربازی به عنوان " تمرین زندگی"، " ساختن شخصیت و پخته شدن یک جوان" (مصاحبه سردار کارگر ریسس نظام وظیفه وقت با سایت الف: سربازی تمرین زندگی است/ دکتر محمود گلزاری معاون امور جوانان وزارت ورزش و جوانان: سربازی یک دوره بزرگ شخصیت ساز برای انسان است ۱۹/۳/۹۳ روزنامه اطلاعات) می گویند!

مسئله چیست؟
این نوع توجیه خدمت سربازی هرچند در نظر عوام نیز جا افتاده است اما در عالم واقع سرشار از تناقضات و پارادوکس‌های پیچیده‌ای است که در روند خدمت سربازی کاملا مشهود است و سوالات متعددی در این مبحث قابل طرح است:

* اصولا بر اساس کدام تحقیق علمی و دریافت کدامین بازخورد مدون و مشخص ادعای ساخته شدن شخصیت فرد در سربازی از سوی متولیان امر! مطرح می‌شود؟ آیا کسانی که بر اساس قانون و آیین‌نامه‌های ابلاغی همین مسئولین مشمول معافیت سربازی می‌شوند شخصیت آن‌ها ناقص می‌ماند؟ و اما سوال مهم که تناقض آشکار میان این نظریه و عمل را پررنگ‌تر جلوه می‌دهد اینست که چگونه می‌شود که علی رغم نظر متولیان محترم مبنی بر شخصیت‌ساز بودن سربازی با ارائه طرح خرید خدمت در دوره‌ای سربازی را می‌توانستند با پول بخرند؟ که البته امروز هم تاحدی این اتفاق در پشت پرده‌ها اتفاق می‌افتد. این‌ها بخشی از این سوال‌های بی‌پاسخ است.

* در دوره‌ای که این طرح مصوب و اجرا شد در بررسی‌های انجام شده‌، این طرح دارای پیامدهای اجتماعی و فرهنگی متعددی بود. به طور مثال سربازانی که توان مالی خرید سربازی را نداشتند و ناچار باید به سربازی می‌رفتند، نوعی حس حسادت نسبت به معاف شدگانی که مدت سربازی را خریده بودند، پیدا می‌کردند که این تفکر موجب ایجاد دوگانگی در میان قشرهای جوان شده بود و روز به روز این شکاف احساسی و اجتماعی عمیق‌تر می‌شد. کشوری که برای برقراری عدالت انقلاب کرد، بین طبقه‌ای از جامعه با طبقه‌ای دیگر تبعیض قائل شده بود و این تفکری بود که در ذهن بسیاری از مردم دخیل در شکل‌گیری انقلاب پدید آمده و به نوعی به نارضایتی اجتماعی تبدیل شده بود.

* از طرفی، برخی افراد معتقدند، با فروش خدمت سربازی به متمولین و ثروتمندان می‌توانند برای سایر سربازان حقوق ماهیانه‌ای را وضع کرده و به ارتقای وضعیت مراکز نظامی و آموزشی بپردازند. اما علی رغم آنکه پرداخت حقوق در سربازی به شرط پرداخت یک مبلغ مکفی و آبرومندانه شاید بتواند یک بخش از صد‌ها معایب و معضلات ناشی از اجرای نادرست خدمت سربازی را مرتفع سازد، اما نمی‌تواند دلیلی برای مشروعیت و عادلانه خواندن طرح خرید خدمت سربازی باشد زیرا همانطور که گفته شد این پرداخت حقوق تنها بخش کوچکی از معضلات را پوشش می‌دهد. ضمن آنکه به جهت تامین این پول از سوی ثروتمندان نوعی حس برتری و مالکیت در افراد پرداخت کننده پول و حس سرخوردگی و سطح‌بندی اجتماعی در سرباز دریافت کننده حقوق ایجاد می‌شود. از سویی با فروش سربازی در‌‌ همان دوره گذشته نیز حقوق سربازان تفاوت چشم‌گیری پیدا نکرد.

به هر حال باید دید این مسئله تا کجا می تواند ادامه پیدا کند؟ و تا کی باید جوانان بهترین دوران زندگی خود را دوسال بدون هیچ بازده ای سپری کنند؟