خبرنامه دانشجویان ایران: اسماعیل فضلی زاده//
حال موتمن در آخرین اثرش دست روی داستانی پلیسی- جنایی گذاشته است و با طرح قصه ای معمایی، یک درام اجتماعی با تمی معمایی-جنایی خلق می کند که به بهانه آن بسیاری از معضلات و مشکلات اجتماعی محل بحث قرار می گیرد.
داستان فیلم از این قرار است که دختری به نام سحرکه از خانواده ای حاشیه نشین و سطح پایین در تهران است، یک شب به خانه بازنمی گردد. مادرش در پی او به کلانتری می رود و ناپدید شدن او را گزارش می دهد. در همان روز جسد دختری که مشخصاتش با مشخصات سحر شباهت دارد، پیدا می شود. پدر و مادر سحر برای شناسایی جسد فرا خوانده می شوند اما مشخص می شود که جنازه متعلق به فرد دیگری است. سرگرد سعیدکه مسئول پرونده دختر مقتول است، پرونده گم شدن سحر را نیز برعهده می گیردو همراه با پدر و مادر سحر به دنبال او می گردند و ...
فرزاد موتمن از آن دسته کارگردانانی است که در طول فعالیتش تلاش کرده تا همه گونه ها را تجربه کند. علیرغم اینکه مولفه های خاص خودش همیشه در آثارش وجود دارد ولی فارغ از خوب یا بد بودن کیفیت آثارش فیلم و ساختارهای متفاوتی را تجربه کرده است. از خداحافظی طولانیگرفته تا سایه روشنبیداری» و پوپک و مش ماشاالله و... تفاوت مضامین و تم در آثار موتمن دیده می شود. او اینبار و در کار تازه اش آخرین بار کی سحر را دیدی؟ به سراغ یک درام اجتماعی با محوریت یک موضوع پلیسی که از قضا یکی از جنجالی ترین پرونده های پلیسی سالهای اخیر بوده رفته است رفته است. فیلم آخرین بار کی سحر را دیدی؟ به یکی از قتل های پر سر و صدای سالهای اخیر میپردازد. سال ٩٠ قتل دختری در پل مدیریت با ۳۷ ضربه چاقوی همدانشگاهی اش سروصدای زیادی در رسانه ها به پا کرد و تا زمان اعدام، خبرهای مربوط به این ماجرا در صدر صفحه حوادث روزنامه ها بود.
داستان های پلسی و جنایی و معمایی ذاتا دارای جذابیت هستند و حس کنجکاوی مخاطبین را بر می انگیزند و کافی است که یک روایت خوب از داستان چاشنی آن بشود تا بر جذابیت کار بیافزاید. ویژگی هایی از جمله رو نبودن داستان، کشمکش های فراوان در قصه، گره های زیاد در داستان و همچنین تعلیق های روایی و برگرفته از قصه و سپس کشف مرحله به مرحله آن ها توسط مخاطب باعث می شود تا او با داستان همراه شود و در مرحله بعد روایت خوب قصه کمک می کند که مخاطب قدم به قدم به کشف حقیقت نزدیک تر شود و همین میل به رمزگشایی از ماجراست که مخاطب را با آن همراه می سازد.
فیلم شروع خوبی دارد و در سکانس های ابتدایی، داستان آرام و منطقی به پیش می رود تا مخاطب نیز به خوبی با داستان درگیر شود و همچون پلیس و پدر و مادر سحر، درگیر کشف حقیقت شود و در جستجوی سحر باشد. فیلم دو داستان را به صورت همزمان به پیش می برد. داستان گم شدن سحر و داستان کشته شدن یک دختر دیگر. داستان دوم برگرفته از یک حادثه تلخ واقعی است که چندی پیش در تهران اتفاق افتاد. این دو داستان در کنار هم روایت می شوند و در نقاطی به هم ربط پیدا می کنند.
ابتدای فیلم در مقایسه با نیمه پایانی جذابیت بیشتری دارد؛ اما هرچه گره گشایی بیشتری انجام می شود داستان پراکنده تر می گردد. موتمن سعی کرده است داستان را با اصول کلاسیک روایت کند. به همین دلیل فیلم پر از دیالوگ بین شخصیت های مختلف داستان است که در برخی از سکانس ها باعث خسته شدن مخاطب می شود و همچنین فیلم را از ریتم می اندازد. زمان طولانی فیلم نیز در این امر بی تاثیر نیست.
از دیگر نکاتی که در فیلم اخیر موتمن به چشم می خورد، نمایش چهره مقتدر و خوبی از پلیس است. علیرغم اینکه پرویز اعتقاد چندانی به کارایی پلیس ندارد، اما سیر فیلم به سمتی هدایت می شود که در نهایت پلیس با توانایی و ذکاوت خود موفق به حل پرونده سحر و دختر مقتول دیگر می شود. بازی فریبرز عرب نیا در نقش کارآگاه پلیس، کنترل شده و خوب است. سیامک صفری و ژاله صامتی در نقش پدر و مادر سحر به خوبی ایفای نقش کرده اند و بازی های بسیار باورپذیری از خود ارائه کرده اند. مخصوصا بازی سیامک صفری و نشان دادن استرس، اضطراب و نگرانی و از طرفی غیرت، خشم و عصبانیت وی از گم شدن دخترش که در نیمه ابتدایی فیلم انجام می گیرد به خوبی از کار درآمده است و از همین حالا می توان وی را یکی از نامزدهای محتمل دریافت جایزه بهترین بازیگر مرد به خاطر بازی درخشانش در این فیلم دانست. گریم مناسب شخصیت ها نیز بخوبی در خدمت داستان قرار می گیرد. اما بازی کاراکتر پلیس زن و همچنین خودشیرینی های چندباره وی و دیگر پلیس مرد برای مقام مافوقشان از جمله نقاط ضعف است که باعث جدا شدن مخاطب از اتمسفر داستان می شود و همین رفت و برگشت های ذهنی مخاطب، هم گاهی داستان جنایی را فانتزی و خنده دار و هم کشش داستان را کم تر از آنچه باید می کند.
در کنار داستان جنایی و پلیسی فیلم، بحث ها و معضلات اجتماعی مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. از جمله نقدهای مطرح شده در این فیلم نقد موتمن بر کارآمدی قانون در بسیاری از امور است. مسئول خوابگاه دانشجویی طبق قانون از ورود دانشجوی دختری که پس از ساعت خاموشی و بسته شدن در به خوابگاه آمده، جلوگیری می کند. این امر باعث آوارگی دختر در خیابان ها و در نهایت قتل او می شود. این مسئله حتی فریاد سرگرد که خود مجری قانون است را نیز در می آورد. اما در همین حال، شخصی مثل آشفته (با بازی آتیلا پسیانی) که نفوذ و ثروت زیادی دارد، براحتی می تواند قانون را با خواسته خود هماهنگ و همسو کند. در واقع در این فیلم قانون، عاجز از حفظ جان انسان و جلوگیری از سوءاستفاده افراد خاص است. و اگر قانون نتواند این دو وظیفه که از مهمترین وظایف آن به شمار می رود را انجام دهد، چه فایده ای دارد؟
نکته دیگری که در این فیلم مورد نقد قرار می گیرد، توجه افراطی و بیش از حد به حرف مردم است که باعث قضاوت کردن سطحی و بدون تعقل می شود. گفته های بی پایه واساسی که توجه به آنها می تواند موجب فجایعی همچون خودکشی گردد و یا انگیزه ازدواج اجباری، طلاق، مهاجرت یا فرار به خارج از کشور شود که همگی این موارد در فیلم و در خلال داستان مطرح می شوند و نویسنده و کارگردان سعی کرده اند با طرح آن ها و نقد این رفتار، به مخاطب و تماشاگر در جهت قضاوت نکردن سریع و بر اساس حرف های بی پایه تلنگری بزنند.
اما موتمن در فیلمش در بیان همین حرف نیز با لکنت و پارادوکس مواجه است. مشخص نیست بر اساس چه استدلالی مخاطب بدون هیچ منطقی باید بپذیرد که زن جوان طلاق گرفته ای که هر روز با تیپی خاص از خانه بیرون می رود و نیمه شب با مردهای غریبه و ماشین جدید به خانه بر می گردد، زن خوبی است و کار بدی انجام نداده است و همه حرف های پشت سرش از نگاه عقب مانده جامعه نشات می گیرد و با این نگاه کارگردان، حتما این زن جوان دچار تعصبات خشک و سنتی خانواده و اطرافیانش شده است.
همچنین مواردی همچون اشاره پلیس به خطرات و آسیب زا بودن نرم افزارهای ارتباطی موبایلی همچون تلگرام، وایبر و لاین و هشدار به خانواده ها در خلال یکی از سکانس های فیلم بسیار سطحی و شعاری از کار درآمده است. در صورتیکه می شد به صورت بهتر و موثرتر و دور از شعارزدگی این کار را کرد. در مواردی هم کات های زیاد نماهای فیلم به یکدیگر و تدوین نامرتب صحنه های فیلم چشم مخاطب را می زند و باعث خستگی چشم وی می شود.
در کل فیلم آخرین بار کی سحر را دیدی؟ یک فیلم خوب و نسبتا موفق در کارنامه کارگردانی فرزاد موتمن به حساب می آید که با تدوین مجدد و منظم تر و همچنین حذف برخی از دیالوگ ها و سکانس ها و در نتیجه کوتاه تر شدن زمان می تواند ارتباط بیشتری با مخاطب برقرار کند و به عنوان تجربه ای موفق در ژانر سینمایی جنایی و پلیسی در سینمای ایران از آن یاد شود.
