به گزارش خبرنگار «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ شبکههای خبری بامداد شنبه از کودتای نظامی در ترکیه خبر دادند؛ فرودگاه آتاتورک و تلویزیون دولتی این کشور ابتدا به تسخیر عوامل کودتا درآمد، اما بعداً توسط معترضان مردمی پس گرفته شد.
نخست وزیر ترکیه بامداد شنبه برخی خبرهای قبلی درباره کودتای نظامی در ترکیه را تأیید کرد. اولین خبرها از مستقر شدن یگانی از ارتش ترکیه در مدخل پل «بوسپوروس» در استانبول و مسدود شدن مسیر حرکت خودروها آغاز شد. بعد از آن هم اخباری از تیراندازی در آنکارا و پرواز جنگندهها با ارتفاع کم خبر دادند.
نیروهای ارتش توانستند برای ساعاتی کنترل تلویزیون دولتی TRT و فرودگاه آتاتورک استانبول را به دست بگیرند؛ اما مردم با حضور در خیابانها، مجدداً این ساختمانها را از دست عوامل کودتا آزاد کردند.
در حالی که ابعاد کامل این کودتا مشخص نشده است، اما اخبار از یک کودتای نظامی خبر میدهد، طوری که «بکیر بوزداغ» وزیر دادگستری ترکیه در سخنانی حامیان «فتح الله گولن» را متهم به دست داشتن در کودتای نظامی اخیر در این کشور کرد.
وی در این خصوص گفت: بر اساس اطلاعاتی که در دست داریم، حامیان گولن در این کودتا مشارکت داشته اند.
این در حالی است که «گولن» دست داشتن خود در کودتای نظامی ترکیه را رد کرده است.
«رجب طیب اردوغان» در بدو ورود به فرودگاه آتاتورک در استانبول گفت: کودتا شکستخورده است. من هم در میدانها خواهم ماند؛ از همه مردم میخواهم که به میدانها بیایند.
پشت پرده کودتا در ترکیه چیست؟
تحلیل در مورد اتفاقات بامداد گذشته با توجه به شرایط سیاسی این کشور و اتفاقاتی که طی دو سال گذشته در فضای سیاسی رخ داده است، میتوان قابل پیش بینی باشد.
محسن ماندگاری در تحلیلی می نویسد: عبدالله گل امشب لحظاتی پس از کودتا گفت که ترکیه، آفریقا نیست که در آن کودتا جایگزین دموکراسی شود. او می دانست که در عصر شبکه های اجتماعی، حتی کودتا در کشورهای آفریقایی نیز به آسانی گذشته نیست، چه رسد به کشوری که دولت حاکم بر آن، چه از آن خوشمان بیاید یا نه، پشتوانه مردمی دارد و از طریق صندوق های رای به قدرت رسیده.
کودتای شکست خورده امشب تعدادی درجه دار احتمالا کم تجربه و بی خرد نشان داد که عصر کودتا حتی در کشوری که دو دهه قبل می شد با اراده نظامیان، نخست وزیر را از قدرت کنار زد، بسر آمده و تنها از طریق رقابت های انتخاباتی و جلب آرای مردمی می توان به قدرت رسید و در عصر جدید، هیچ کس را یارای ایستادن در برابر اراده مردم نیست.
مردم ترکیه که امشب با بانگ اذان در مساجد به خیابان ها ریختند و تا شکست کامل کودتا به خانه بازنگشتند، ثابت کردند که دوره کودتاهای نظامی سپری شده و هیچ حکومت مردمسالاری، مادامی که خواست و اراده مردم باشد، ساقط نخواهد شد.
شکست کودتا در ترکیه به رغم هزینه های فراوان آن برای این کشور، قطعا بر قدرت اردوغان خواهد افزود. سوال آن است که آیا او از این همبستگی مردمی برای تقویت وحدت ملی استفاده خواهد کرد یا سعی می کند با فرافکنی و متهم کردن رقبای خود در خارج، بر اقتدار خود افزوده و از دموکراسی که این بار نیز او را به قدرت بازگرداند، دورتر شود؟
مسعود صدرمحمدی مدیر سایت ترکی خبرگزاری تسنیم در تحلیلی راجع به کودتای شب گذشته در ترکیه نوشت: 1) این کودتا توسط نیروهای جریان گولن در بدنه ارتش سازماندهی شده است. این کودتا پس از آن رخ داد که هفته گذشته برای اولین بار عملیاتهای امنیتی علیه شاخه نظامی این جریان انجام شد. در دو سال گذشته هیچ هفتهای بدون عملیات علیه نیروهای این جریان در ساختار قضایی و اطلاعاتی ترکیه وجود نداشته است و صدها نفر به جرم همکاری با جریانی زیرزمینی در درون دولت دستگیر شده بودند. اما برای نخستین بار در هفته گذشته تعدادی از افسران ارتش تحت بازداشت قرار گرفتند.
این عملیات جریان را متوجه جدیت دولت در برخورد با خود کرد و جریان را بر آن داشت تا با پیش چشم گرفتن تمام ریسکهای پیروزی یا شکست کودتای خود دست به کار شود. در واقع جریان نظامی گولن متوجه شده است که با کودتا یا بدون کودتا در هر حال سرکوب و ریشه کن خواهد شد. بنابراین طی یک اقدام متهورانه دست به کودتای این شب زدند. اگر در نظر داشته باشیم که تا چند روز دیگر شورای عالی نظامی در ستاد کلاً نیروهای مسلح قرار بود که تشکیل شود و در این شورا با توجه به تحرکات هفته گذشته بی شک علیه جریان کشف شده گولن در ارتش تصمیماتی قرار بود که اتخاذ شود.
جریان گولن در ارتش در شکل یک هسته مخفیانه با نام "کمیته صلح در جهان" در حال مدیریت اوضاع بود که بر اساس نظریه اول در مورد این کودتا توسط این هسته طراحی، مدیریت و اجرا شده است. مشکل اصلی این هسته پایین بودن درجات نظامی این افراد از سطح عالی ژنرالی بود که با توجه به این مساله بسیاری از کارشناسان نظامی و امنیتی معتقد بودند که در کوتاه مدت امکان کودتای فراگیر توسط گولنیها در ارتش وجود ندارد و آنها در بدترین حالت میتوانند خرابکاری انجام دهند.
افرادی که این اقدامات را یک کودتای واقعی اما ناموفق – تا این مرحله – میدانند اقدام بسیار ماهرانه رسانهای و روانی این گروه را دلیلی بر مدعای خود میدانند. تیم کودتا کننده در اولین اقدام تلویزیون دولتی را تسخیر کرده و از این طریق با ایجاد رعب در کشور وارد فاز مدیریت صحنه رد کشور شده است. در ادامه با در دست گرفتن ساختمانهای مدیریت شبکههای خصوصی و پخش ماهوارهای شبکههای بخش قابل توجهی از کشور ار از مشاهده تلویزون محروم کرده و اینترنت را نیز قطع کرده است.
در واقع می توان چنین ادعا کرد که در حالی که ما در تهران از ناموفق بودن کودتا سخن میگویم هنوز بخش قابل توجهی از ملت ترکیه فکر میکنند که کودتا با موفقیت انجام شده است. از سوی دیگر وقتی در نظر داشته باشیم که ژاندارمری شاخه دوم این کودتا در کل کشور آماده اجرای امر بوده است و نقطه مزیت این نیرو گستردگی آن در سراسر کشور و تسلط بر تمام جادههای بین شهرهای کشور میتوان این فرضیه را تقویت کرد.
2) دومین فرضیه بر آن است که این کودتا تنها یک تئاتر سخت و سنگین از سوی اردوغان بوده است تا با استفاده از شرایط بحرانی ایجاد شده دست به تضعیف ارتش زده و امکان کودتاهای جدیای که میتوانست در آینده گریبانگیر او شود را از بین ببرد.
این طیف اصلیترین موید این نظریه را فراهم شدن امکان قدرت نمایی بیشتر برای اردوغان به عنوان یک رهبر وحدت بخش و بسیجگر اقشار مختلف مردم میدانند و معقدند که درخشانتر شدن چهره اردوغان در این مساله به عنوان یک قهرمان ملی نشان میدهد که همه ماجرا تحت نظرات او بوده است و این تنها یک بازی کثیف است.
اگرچه تنها گذر زمان و بررسی سوانح آینده نشان خواهد داد که چه دستهایی در پشت پرده این حادثه وجود داشته است اما با در نظر داشتن تجربه حوادث پارک گزی که اکنون پس از دو سال اسناد حمایت بنیاد سوروس از آن در دست است و می توان آن را یک کودتای رنگی علیه اردوغان ارزیابی کرد صرفِ فراهم شدن امکان خودنمایی برای اردوغان را در مورد اهداف طراحی آن مساله نمی توان کافی دانست. در واقع اگرچه در صورت موفقیت اردوغان و حزب حاکم توان اردوغان بیشتر از پیش خواهد شد اما میزان هزینه ای که اردوغان در قبال این مساله متحمل شده است بسیار بالا است. از سوی دیگر در ماه های اخیر اردوغان با طیف های مختلف ارتش وارد مراوده شده و نظر مساعد آنها برای همراهی با خود در مسایل مختلف کشور ار فراهم آورده بود و در میان مدت امکان وقوع کودتا علیه او ممتنع بود.
همچنین اگر در نظر داشته باشیم که اصلی ترین نیروهای عامل در این کودتا نیروی هوایی و ژاندارمری (یعنی نیروهای تحت نفوذ گولن) بوده اند و نه نیروی زمینی که تا کنون همواره وظیفه اصلی کودتاها را برعهده داشته است احتمال صدق گزاره عاملیت جریان گولن بیشتر محتمل است.
در صورت موفقیت کامل ارتش، امنیت و دولت در سرکوب این کودتا و دستگیری تمام عوامل آن میتوان ادعا کرد که اردوغان در برابر یک خطر بزرگتر با یک خطر کوچک روبرو شد و به گفته خودش این حادثه یک لطف الهی بوده است.
با کشتن تعدادی ساده لوح، مردم ترکیه را برای طرفداری از چنین نوکرهای شکست خورده ای به خیابان می کشند تا «نمایش یک کودتا» را شکست دهند و وادار به طرفداری از اردوغان کنند.