آینده سوریه و سناریوهای پیش رو

خبرنامه دانشجویان ایران: علیرضا خرم روز*// سوریه امروز معمایی است که در قبال آن هر تصمیمی می تواند سرنوشت ساز باشد . طرفین درگیر سوریه در یک محیط چند بعدی در حال تقابل با یکدیگر هستند، لذا امکان تشخیص قطعی نتیجه بحران سوریه تقریبا غیرممکن است. لذا در این یادداشت برآمدیم تا به طور اجمالی پنج سناریو احتمالی پیش روی جمهوری اسلامی را مورد بررسی قرار دهیم و آینده پیش روی طرفین درگیر و ملت سوریه را بازشناسی کنیم.

اول: در سناریو اول که ایده آل ترین آینده دیپلماتیک است. طرفین با قبول خروج تروریست ها از سوریه، محیط را برای ایجاد تغییرات سیاسی بدون هزینه نظامی و انسانی فراهم می بینند. در این حالت نیروی نظام در راستای یک تیم دیپلماتیک قدرتمند حرکت می نماید و در صورت تحقق دست بالا در این روند با ایران و روسیه و ملت سوریه خواهد بود. هم چنین نتایج احتمالی آن؛ عدم تجزیه سوریه، عدم تغییر در ساختار مواضع حکومت سوریه، تغییرات محدود در ساختار تقنینی و جابجایی اشخاص و در نهایت خروج تروریست ها از سوریه است.

دوم: در این حالت با گره خوردن محیط نظامی سوریه وضعیت میز مذاکرات حساس می شود و نتیجه آن بستگی به توازن روسیه دارد. در حالت اول اگر روسیه هم پیمان ایران بماند روند اول به نتیجه خواهد رسید و از تجزیه جلوگیری خواهد شد، ولی اگر آمریکا بتواند در قبال امتیازاتی بطور مثال در اوکراین، رای روسیه در بقای سیستم فکری دولت اسد را بخرد، در نتیجه به احتمال زیاد باعث اتلاف انرژی امنیتی ایران خواهد شد که تا کنون دور از نظر بوده است.

سوم: بدترین حالت دیپلماتیک است که در آن، روند دیپلماتیک علی رغم میل ایران منجر به  حذف حکومت بشار اسد می گردد و بجای آن حکومتی شبه حکومت مصر باقی می ماند. از آن رو که حکومت مصر نیز به دلیل اقتصاد ضعیف به غرب و عربستان متکی است و سوریه نیز به دلیل ضعف زیربنایی اقتصادی ممکن است به همین ورطه کشیده شود، در بهترین حالت در این سناریو رئیس جمهوری بعدی متحد خوب عربستان، غرب، روسیه و چین و نسبت به ایران و محور مقاومت خنثی خواهد بود.

چهارم: این سناریو ایده آل ترین آینده برای ایران است، از این رو که با پیروزی بشار اسد در محیط نظامی، کفه توازن به سمت ملت سوریه خواهد بود و با بقای بشار اسد، به احتمال زیاد وجود سوریه به عنوان پل مقاومت به ثبات خواهد رسید . این حالت به طور قاطع به پیروزی های نظامی وابسته است.

پنجم: در این سناریو که بدترین حالت در وضعیت منطقه و حوزه امنیت بین الملل مورد تصور است، عدم توانایی شکست طرفین و هم چنین عدم امکان مذاکرات سیاسی تبدیل به یک وضعیت هرج و مرج گونه خواهد شد که جنگ نظامی و اطلاعاتی را به عمق استراتژیک کشورهای متخاصم خواهد کشاند، لذا درگیری در مناطقی مانند یمن یا اکراین بسیار طبیعی جلوه خواهد کرد. این وضعیت بسیار مبهم خواهد بود زیرا نتیجه درگیری های آن به صورت فرسایشی جلو خواهد رفت.

این سناریوها به صورت محتمل و مختصر بیان شد تا بتوان با رشد ذهنی آنها ، محاسبه نمود که کدام یک به نتیجه خواهد رسید . در حل بحران سوریه باید چند نکته را نیز در نظر گرفت:

اول: آنکه حضور مستشاران نظامی ایران و حزب الله لبنان در کنار ارتش سوریه بسیار تاثیر گذار است و گزاف نیست اگر بگوییم امتیازات دیپلماتیک دکتر ظریف در بحران های منطقه توسط سردار سلیمانی بدست آمده است.

دوم: وضعیت عراق است که وجود گروه های تروریستی در عراق موجب تغییر معادلات فعالیت آنها در سوریه شده است، لذا تنگنای محیطی عراق می تواند بر پیروزی ملت سوریه بر تروریست ها تاثیرگذار باشد.

سوم: وجود تیم دیپلماتیک امنیت محور برای حضور در مذاکرات سوریه بسیار مهم است، لذا چالشی که اکنون وزارت خارجه ما درگیر آن است ؛ که بیش از حد بر حقوق بین الملل تاکید دارد باید تغییر رویه داده و به سمت امنیت بین الملل حرکت نماید.

چهارم: باید در ساحت ملی به این درک رسید که هزینه نمودن در سوریه برای جلوگیری از تنش در مناطق مختلف کشور است، عامل "درک ملی" موضوعی است که باید در راستای حفظ وضعیت استراتژیک جمهوری اسلامی ایران در منطقه به آن پرداخته شود .

در نهایت می توان به صورت اجمالی در نظر داشت که با دقت در مواضع سیاسی و حفظ عمق راهبردی در منطقه و توجیه ملی می توان علاوه بر حل مسالمت آمیز بحران سوریه، از اتلاف انرژی راهبردی نظام در منطقه جلوگیری نمود.

* کارشناس ارشد مطالعات منطقه ای از دانشگاه علامه طباطبایی(ره)