به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ بیست و یکمین قسمت از برنامه شب معماری با موضوع مرمت و مساله بافت های تاریخی، با حضور حمیدرضا سپهری، مدرس دانشگاه و سیدهادی رضوی، مرمتگر شامگاه چهارشنبه (۴ دی ماه) روی آنتن شبکه چهارم سینما رفت.
مردم در حفظ بناهای تاریخی از مسئولین جلوتر حرکت می کنند
حمیدرضا سپهری در ابتدای این برنامه گفت: نگهداری از بناهای تاریخی همانند نگهداری از پرنده است، حال تصور کنید که بخواهید به مسافرتی بروید و پرنده تان را به کسی امانت دهید اما زمانی که از سفر بر می گردید، ببینید که پرنده مرده و فردی که پرنده نزد او بوده است؛ بگوید که چون نگفتیم که باید به پرنده اب و دانه بدهد، پس او نیز این کار نکرده و پرنده از گرسنگی مرده است؛ عناصر تاریخی ما نیز دقیقا این گونه است و نیازمند انجام اقداماتی برای حفظ آنها است.
اگر هیچ کاری برای حفظ بناها نکنیم، نمی توان انتظار داشت که آنها طی سال ها سالم بمانند، به طور مثال در زمستان باید آبراه های یک ساختمان را بازدید کرد تا بر سر سرما دچار ترکیدگی و در نهایت آسیب به ساختمان نشوند؛ طبیعی است که در گذشته به این موضوعات ریز توجه ویژه ای می شد، اما امروزه کمتر لحاظ می شوند.
این معمار و مدرس دانشگاه ادامه داد: بنا مانند یک موجود زنده است که نیازمند نگهداری است و اگر کمک کنیم تا این موجود زنده به حیات خود ادامه دهد آن زمان یک امانتدار خوبی خواهیم بود. از سوی دیگر اگر شهرها در قدیم مسجد، بازار، تیمچه و غسالخانه داشته که امروزه در شهر برخی از آنها دیگر کاربرد ندارند، دلیل نمی شود که بگوییم درب آن ساختمان ها باید بسته شوند، بلکه زیبایی کار مرمت این است که بتوانیم کارکردهای جدیدی را برای نقاط مختلف شهر، روستا و جاده ها و به تبع چنین بناهایی در نظر بگیریم.
سپهری با بیان اینکه برخی از بناهای تاریخی امروزه بین چند ورثه تقسیم شده اند، اظهار داشت: قطعا در چنین مواردی قانون باید ورود کرده و مساله را به گونه ای رفع کند که آسیبی به بنا وارد نشود؛ چرا که در یکی از بناهای تاریخی ایران ورثه برای اینکه ساختمان را به طور عادلانه تقسیم کنند، دیواری را در حیاط کشیده و در اصل خانه را به دو قسمت کرده بودند؛ قطعا چنین مسائلی به بنا آسیب می زند.
از متخصصان مرمت بافت ها و اماکن باستانی اضافه کرد: مرمت خواندن یک کتاب ارزشمند؛ اما معماری نوشتن این کتاب است، مردم در حوزه حفاظت از بناهای تاریخی از دولت جلوتر است و حتی اگر این کار را به قصد کسب درآمد نیز انجام داده باشند، باز هم شاهد هستیم که اقداماتی از سوی آنها برای حفظ بناهای تاریخی صورت گرفته، اما اینطور نیست که چون آنها در این حوزه ورود کرده اند دیگر نیازی به پشتیبانی دولت نباشد.
باید حق گذشتگان و آیندگان در بناهای تاریخی لحاظ شود
در ادامه سیدهادی رضوی، معمار و مرمتگر درباره حفاظت از بناهای تاریخی گفت: ما همچنان معتقدیم هستیم که آنها میراث فرهنگی به شمار می روند که به ما رسیده و در اصل برای ما هستند، در حالی که حقیقت آن است که این بناها امانتی هستند که باید به نسل های آینده منتقل کنیم. به عبارت دیگر ما میراث خور این بناها نیستیم.
حجم بناهای ارزشمند ما به حدی زیاد است که اگر بالای ۳ میلیون سرباز به وزارت میراث فرهنگی تحویل دهیم نیز حتی برای دربانی این بناها کافی نیست چه برسد به اینکه بخواهیم از آنها حفاظت کنیم، از این رو باید باور کنیم که وظیفه حفاظت از این بناها بر عهده مردم است و برای این نیز باید به یک باور عمومی برسیم.
این مرمتگر تصریح کرد: ما به اندازه ای تجربیات تلخ داریم که از آینده می ترسیم و برای غلبه به این ترس نیز واژه هایی مانند توسعه پایدار را مطرح کرده ایم، در حالی که به این مسئله بی توجه ایم که اگر توسعه ای پایدار نباشد اصلا معنی توسعه را نمی دهد. از سوی دیگر باید این نکته را لحاظ کنیم که اگر می خواهیم برای آینده کاری انجام دهیم، حتما باید حق گذشتگان و آیندگان را نیز لحاظ کنیم، در حالی که امروزه می بینیم روزانه ۷۰۰ تن زباله را اطراف شهرها انباشته می کنیم، در چنین وضعیتی چطور میتوانیم درباره آیندگان و گذشتگان حرف بزنیم.؟
رضوی گفت: مسئله اصلا دعوای بین مدرنیته و سنت، فرزند زمان خود بودن نیست، بلکه مساله حفظ محیط زیست و آثار باستانی برای آیندگان است. علاوه بر آن باید به این مسئله نیز تاکید ویژه شود که هیچ کس با اعمال تغییرات مخالفت نیست، به طور مثال مسجد جامع اصفهان ۷ هزار بار تغییر پیدا کرده اما در هیچ کدام از آنها نه حق گذشتگان نادیده گرفته شده و نه حق آیندگان. در اصل زمانی که وارد بنای تاریخی می شویم، درست است که یک کارفرما وجود دارد، اما باید باور داشته باشیم که خود بنا نیز کارفرمای دوم به شمار می رود و همانقدر که باید به دستورات کارفرمای اول توجه کرد، می بایست حرف های کارفرمای دوم را نیز در مرمت لحاظ کرد.
این مرمتگر درباره حفاظت از بناها در بافت تاریخی شهری گفت: قطعا برای این کار باید در ابتدای شان اهالی ای که در این بافت ها زندگی می کنند حفظ شود؛ در حالی که وقتی شهردار یکی از شهرهای تاریخی ما در بافت غیر از بافت تاریخی شهر زندگی می کند چطور می تواند این مسئله را رعایت کند؟ از سوی دیگر حجم کارهایی که ساکنین بناهای تاریخی نباید انجام دهند، بسیار زیاد است و مسئولین باید انگیزه ای را برای این کار در بین اهالی ایجاد کنند. چرا که این اهالی اجازه تغییر دادن در بنا را بدون مجوزهای لازم ندارند که برای این مسئله نیز نیازمند هزینه کرد زیادی هستند، از سوی دیگر عبور و مرور در بافت های تاریخی به خاطر شکل بناها در شب کار دشواری است و می طلبد که مسئولین برای این مهم نیز چاره ای بیاندیشند.
باید بپذیریم که وقتی از دبستان به افراد آموزش نداده ایم نمی توان از مردم انتظار داشته باشیم که از بناهای تاریخی حفاظت کنند و اگر باور کنیم باید از بناها حفاظت کنیم، به این سمت می رویم که چنین مسائلی را از دوران پیش دبستانی و دبستانی به فرزندان مان آموزش دهیم.
رضوی با تاکید بر اینکه امروزه رشته مرمت جزو سوالات تستی مطلب دیگری ندارد، اظهار داشت: این در حالی است که در زمانه ای زندگی می کنیم که اگر کسی دغدغه مرمت ندارد اصلا نباید وراد این حوزه شود چرا که مرمت نیازمند سرباز است. ما در حوزه بناهای تاریخی با آفت ثبت جهانی نیز روبه رو هستیم و تصور می کنیم اگر بنایی ثبت جهانی نشد، دیگر ارزشی ندارند و به همین دلیل می بینیم که در خوزستان، خرمشهر و ... بسیاری از بناهای تاریخی ما چون ثبت جهانی نشده اند، مورد توجه قرار نگرفتند.
رضوی با بیان اینکه اگر انسان ها واقعا باور کنند که ادای حق گذشتگان و آیندگان واجب است به راحتی می توان بسیاری از کارها را انجام داد، خاطر نشان کرد: مردم در حفظ آثار تاریخی همیشه از دولتی ها جلوتر بوده اند و وقف نامه های ۷۰۰ ساله نشان دهنده این مهم است؛ اما امروز به گونه ای برخورد می شود که گویی اگر سازمان اداره اوقاف نباشد، کل حوزه وقف بر زمین خواهد ماند.
