هر دولتی سر کار بیاید موظف به اجرای طرح کلان و معماری شبکه ملی اطلاعات است؛ از ظرفیت پیامرسانها، موتورهای جستوجو و رایانامههای بومی استفاده خواهد شد؛ شواهد نشان میدهد بر خلاف ادوار گذشته، شورای عالی فضای مجازی و وزارت ارتباطات به زبان مشترکی رسیدهاند.»
این جملات، مهمترین گویههایی است که «عباس آسوشه» معاون راهبری فنی شورای عالی فضای مجازی در گفتوگو با ایرنا اظهار کرد.
وی در این گفت و گو به طرح جزئیات مصوباتی پرداخت که در آخرین جلسه شورای عالی فضای مجازی به تصویب رسیده است. جزییاتی که اگر به شکل درستی پیش برود به احتمال فراوان توسعه اصولی این شبکه را رقم میزند. شبکهای که ۱۵ سال است آنطور که انتظار میرفته پیشرفت نکرده است.
آسوشه در خلال مصاحبه بارها تاکید میکند شبکه ملی اطلاعات به معنای جدایی از اینترنت نیست. دلیل تاکید او بر این اصل، ظنی است که کاربران شبکه مجازی نسبت به شبکه ملی اطلاعات و تقابلش با اینترنت دارند. این که گمان میکنند اگر شبکه ملی پا بگیرد، شاید استفاده از اینترنت (همان که به اسم اینترنت جهانی میشناسیم) با چالش رو به رو شود.
«اینترنت یک سرویس روی شبکه ملی اطلاعات است و تعاملی مدیریتشده با آن خواهیم داشت. آنجایی که مدیران و قانونگذاران اینترنت به حق مالکیت و شهروندی مردم ایران احترام بگذارند میتوانند به سرویسدهیشان در کشور ادامه دهند اما آنجایی که اتفاقاتی مانند مسدودسازی صفحات ایرانی در زمان شهادت قاسم سلیمانی رخ دهد و مردم ما را از اطلاعرسانی محروم کنند، برخورد خواهیم کرد و درصدد آن هستیم با توسعه شبکه ملی اطلاعات توان برخورد با آن را پیدا کنیم.»
مشروح این گفتوگو با معاون راهبری فنی مرکز ملی فضای مجازی به این شرح است:
توسعه شبکه ملی اطلاعات ارائه به طرح کلان و معماری وابسته است. ضرورت اجرای این طرح چیست؟
بر اساس ابلاغ رهبر انقلاب، شورای عالی موظف شده با تعیین زمان مقررات طرح کلان و معماری شبکه ملی اطلاعات را به تصویب برساند و پس از آن طرح عملیاتی و اجرایی این شبکه را به جریان بیندازد.
در سه جلسه اخیر شورا در راستای همین ابلاغیه مباحث مختلفی در خصوص طرح کلان، معماری و چارچوبهای شبکه ملی اطلاعات مورد بحث و بررسی قرار گرفت و در نهایت کارگروهی توسط شورا تعیین شد تا کارشناسیهای مربوط به شبکه ملی اطلاعات در آن مورد بررسی قرار گیرد.
شبکه ملی اطلاعات چه نسبتی با فضای مجازی کشور دارد؟
طبق مصوبه شورای عالی فضای مجازی و در پی آن مصوبه تکمیلی «سند تببین الزامات شبکه ملی اطلاعات»، شبکه ملی اطلاعات زیرساخت ارتباطی فضای مجازی کشور است.
فضای مجازی چه شاخصهای اضافی نسبت به شبکه ملی اطلاعات دارد؟
اگر شبکه ملی اطلاعات را به عنوان زیرساخت ارتباطی و اطلاعاتی فضای مجازی در نظر بگیریم، خدمات کاربردی مانند دولت الکترونیک، سلامت الکترونیک، تجارت الکترونیک و نیز محتوای فضای مجازی مانند صوت و تصویر اینها روی شبکه ملی قرار میگیرند. شبکه ملی اطلاعات، خدمات کاربردی و محتوا مجموعا فضای مجازی کشور را تشکیل میدهند.
متاسفانه در رسانهها به مسالهای اشاره میشود که کاملا غلط است. آنها میگویند شبکه ملی اطلاعات یعنی جدایی از اینترنت. یعنی فضای مجازی بدون اینترنت در حالی که در طرح کلان و مصوبات شورا بر این که شبکه ملی اطلاعات یک شبکه کاملا ملی، مستقل و با مدیریت کاملا داخلی است و اینترنت یک خدمت بر روی آن است، تاکید میشود. مردم کشور ابتدا به شبکه ملی اطلاعات وصل میشوند و پس از آن از خدماتی مختلفی روی شبکه وجود دارد استفاده میکنند. یکی از آنها خدمت اینترنت است.
دکتر فیرورز آبادی –رئیس مرکز ملی فضای مجازی ایران- آذرماه اعلام کرد وزارت ارتباطات باید تا سه هفته دیگر معماری شبکه ملی اطلاعات را به شورای عالی فضای مجازی ارائه دهد. آن اتفاق رخ نداد که کار به جلسات بعدی کشیده شد؟
وزارت ارتباطات در همان زمان مقرر طرح را ارائه کرد و بررسی آن در دستور کار قرار گرفت. اما چون اختلاف نظرهای کارشناسی وجود داشت، روی آن بحث بیشتری انجام شد و در نهایت همان کارگروهی که ابتدا گفتم، شکل گرفت. اکنون سند واحدی به صحن شورای عالی فضای مجازی رفته تا به تصویب برسد. در جلسه آخر شورا (جلسه شصت و سوم که در ۱۲ بهمن برگزار شد) از آنجایی که توافق نظر بالایی وجود داشت، بخش زیادی از سند به تصویب رسید.
کدام بخشها مصوب شدند؟
سند طرح کلان شامل چه چیزهایی باشد، برای بخشهای مختلف شبکه ملی و خدمات کاربردی هدفگذاری صورت گرفت و چارچوب کلی طرح به تصویب رسید. این سند بر اساس زمانبندی شورا مورد تایید قرار خواهد گرفت.
زمانبندی مدنظر به چه صورت است؟
طبق زمانبندی ابلاغی از رهبر معظم انقلاب، وزارت ارتباطات تا سه هفته فرصت داشته تا معماری را ارائه کند، که این کار صورت گرفته است. پس از آن شورای عالی فضای مجازی فرصت دو ماههای برای تصویب سند دارد. با گذشت این دو ماه وزارت ارتباطات باید برنامه عملیاتی ارائه بدهد. در برنامه عملیات عنوان میشود که کدام قسمت از شبکه ملی اطلاعات، با چه خروجیای و در چه زمانبندی اجرا خواهد شد.
در گذشته چون درصدی برای بخشهای مختلف وجود نداشت، شورای عالی فضای مجازی نمیتوانست تخمین بزند چند درصد از وظایفی که در سند تبیین الزامات شبکه ملی برعهده وزارت ارتباطات بوده، انجام شده است. با تصویب معماری شبکه، میتوان برآورد کرد که چند درصد شبکه ملی اجرایی شده، چند درصد آن حال اجراست و چند درصد باقی مانده است.
با توجه به این زمانبندی، احتمالا تا خرداد سال آینده باید منتظر به نتیجه رسیدن طرح و معماری شبکه ملی اطلاعات باشیم؟
از آنجا که هماهنگی خوبی بین وزارت ارتباطات و مرکز ملی فضای مجازی وجود دارد، وزارت ارتباطات پس از نهایی شدن سند طرح کلان و معماری شبکه ملی، آمادهسازی طرح عملیاتی و تعریف پروژههای مورد نظر را آغاز کرده تا زمانی که بررسی شورا به اتمام رسید طرحشان بدون نیاز به زمان دو ماهه آماده باشد. وزیر ارتباطات به تمام اعضایی که در توسعه شبکه ملی اطلاعات نقش دارند، دستورات لازم را داده است. وی شخصا و به صورت روزانه طرح شبکه ملی را پیگیری کرده و برای تصویب نهایی به صورت مرتب در جلسات حضور پیدا میکند.
تخمین شما از زمان مقرر برای نهایی شدن طرح عملیاتی شبکه ملی اطلاعات چند ماه است؟
میتوان گفت تا پایان سال برای شبکه ملی اطلاعات برنامه مدون و مصوب خواهیم داشت. برنامهای که در شورا به تصویب برسد تا سال تا ۱۴۰۴ضمانت اجرایی دارد.
کمتر از دو سال دیگر دولت بعدی سر کار میآید، با عوض شدن دولت میتوان به اجرایی شدن برنامههای شبکه ملی اطلاعات امیدوار بود؟ یا دوباره قرار است همه چیز از صفر آغاز شود؟تصویب طرح کلان شبکه ملی اطلاعات به این دلیل است که با تغییر دولت و اعضای آن، توسعه شبکه ملی اطلاعات بر اساس همین سند پیش برود. تصویب سند وابستگی به دولت خاص و فرد خاص را از بین میبرد چرا که مصوبه شورا، مصوبه بالادستی و حاکمیتی است و پیش بردن توسعه شبکه ملی طبق بندهایی که به تصویب میرسد جزو وظایف هر دولتی است که در آینده سر کار بیاید.
تصویب این طرح به اقتصاد دیجیتال هم کمک میکند؟
شبکه ملی اطلاعات به عنوان زیرساخت ارتباطی و اطلاعاتی فضای مجازی باید بتواند مولد ثروت باشد و در تمامی بخشها مانند در اپراتورهای همراه و ثابت، خدمات کاربردی و محتوایی تولید اشتغال کند. در طرح کلان شبکه ملی، مساله صرفا از حالت فنی خارج و برای بخشهای دیگر هم هدفگذاری شد است.
یکی از اهداف در راستای ارائه خدمات کاربردی این بود که سهم اقتصاد دیجیتال از اقتصاد کل کشور به ۱۰ درصد برسد. برای رسیدن به این هدف باید کشاورزی هوشمند، لجستیک و حمل و نقل اینترنتی، دولت و سلامت الکترونیک در فضای دیجیتال شکل بگیرد. از طرف دیگر، تسهیلگریهایی برای برداشتن موانع از سر راه کسب و کارها صورت گرفته چرا که با فعالیت کسب و کارها میتوان به بخش اعظمی از سهم۱۰درصدی از کل اقتصاد کشور دست یافت.
هدفگذاری دیگری به پیدا کردن جایگاه اصلی شبکه ملی اطلاعات کمک میکند الزام ارائه خدمات دولت الکترونیک بر روی پیامرسانهای داخلی است. این که شهروندان برای استفاده هر کدام از خدمات دولت مانند دریافت، پرداخت و تسهیلات بانکی از پیامرسان داخلی استفاده کنند. استفاده از رایانامههای بومی در سیستمهای دولتی و مجموعههایی که از بودجه دولتی استفاده میکنند نیز از دیگر مواردی است که به قرار گرفتن شبکه ملی اطلاعات در جایگاه اصلی خود کمک میکند.
موتور جستجو نیز از اجزای اصلی شبکه ملی مستقل است، موتور جستجویی که بتواند تا سال ۱۴۰۰ کل نیازهای ملی فضای مجازی کاربران را برطرف کند. البته هدفگذاری به این معنی نیست که در بدو شکلگیری، از بازار سهم بگیرد. موتور جستوجوی بومی برای گرفتن سهم بازار، باید با گوگلی که۲۰سال است در کشور ما مورد استفاده قرار میگیرد و کاربران به آن وابسته هستند رقابت کند. این کمی سخت اما شدنی است.
برای رسیدن به این اهداف باید اقدامات تکمیلی انجام شود قطعا اجرایی شدن آنها بیش از سال ۱۴۰۰ وقت خواهد برد. با اجرایی شدن طرح کلان و معماری در شبکه ملی اطلاعات رخ میدهد نه تنها شاهد تحول در امور شبکهای خواهیم بود بلکه، کسب و کارهای اینترنتی نیز متحول خواهد شد.
یکی از مواردی که در معماری شبکه ملی جای سوال داشته، این است که وزارت ارتباطات به عنوان متولی بخش زیرساخت معرفی شده، اما طی این سالها برای خدمات و محتوا متولی مشخص نشده است، در سندی که شورا مصوب میکند، متولیان این بخش نیز مشخص شدهاند؟
بله. ما در سند متولیان را مشخص کردهایم و پس از تصویب در صحن شورا جزئیات را اعلام خواهیم کرد.
