خبرنامه دانشجویان ایران: سیده فاطمه فیروزآبادی*// این روز ها در حالی که تمام سینما ها و مراکز فرهنگی در تعطیلی به سر می برند، قطعا خبر اکران فیلم یک کارگردان معروف به صورت آنلاین خبر خاصی در عرصه ی سینما محسوب می شود. پذیرش ریسک فروش کم، قاچاق و بسیاری از عواقبی که اکران آنلاین را میتواند تهدید کند، میتوانست مانع اکران اثر به این شکل بشود. در هرصورت به نظر می آید که دست اندر کاران فیلم ترجیح داده اند این ریسک را بپذیرند ولی زمانی از روز های قرنطینه را با مردم سهیم باشند.
عرصه ی سینما بهترین زمین برای پرورش مفاهیم عمیق است. در سینما میتوان ثقیل ترین مفاهیم انسانی را از بطن اندیشه ها ومکتب ها گرفت، با ملات احساس تلفیق کرد و در قالب داستان مخاطب را به دنبال خود کشاند. اتفاقی که کمتر در سینمای ایران به وقوع می پیوندد. فیلم "خروج" ابراهیم حاتمی کیا اما تلاش کرده بود این اتفاق را رقم بزند.
در سالهای اخیر دانشگاهیان، هنرمندان و روشنفکران بار ها و بار ها بر سر کلماتی چون "حق اعتراض" ، "جمهوری" "خدمت" وبسیاری از مفاهیم نظریه داده اند و بحث و جدل کرده اند. اما در تمام این مدت، زبان سینما از صحبت در این حیطه و پرداختن به این مفاهیم عمیق الکن بوده است. هر چقدر مفهومی عمیق تر باشد، ساده کردن و پرداختن به آن در زمین بازی هنر، با ریسک بالاتری همراه است. حاتمی کیا بیشترمرد فیلم های جنگ و ایثار بوده و ورود به عرصه ی این قبیل مفاهیم برایش نوعی خط شکنی محسوب میشود.
خوب است به گوشه ای از نکات حول این فیلم بپردازیم؛
بسیاری از تحلیل گران سینما، کم بودن دیالوگ را یکی از نکات مثبت فیلم ها می دانند. فیلم های حاتمی کیا عموما پر دیالوگ نیست، ولی پر از دیالوگ های خوب است و بیشتر تلاش می کند ذهن مخاطب را به جای پر کردن با حرف، با سوال و احساس پر می کند. "خروج" اما میتوانست دیالوگ های تکان دهنده ی بیشتری داشته باشد.
یکی از بزرگترین مشکلاتی که عرصه ی هنر در ایران با آن دست و پنجه نرم می کند، نماد سازی و استفاده از استعاره است. سینمای ما برای زدن یک حرف ، به چشمان مخاطب خیره میشود و بی هیچ آرایه ای حرفش را میزند.حال آنکه آرایه ها، ریشه دار ترین سوالات را در ذهن مخاطب می نشاند و میتواند یک اثر را تا سالها در ذهن فرد نهادینه کند. حرف زدن های مستقیم، اندیشه های عمیق را به کلیشه های دم دستی بدل می کند.گره های داستان این فیلم، بسیار نزدیک به کلیشه ها شده بود.
اگرچه که داستان میتوانست بسیار پرپیچ و خم تر باشد، اما خوانش حاتمی کیا از مفاهیم فکری بسیار هنرمندانه بود. ترسیم فضایی مالامال از عشق یک فرد به کشورش و سپس پرداختن به واژه ی اعتراض این فضا را دوست داشتنی تر می کرد. انگار میخواست اعتراض را گاهی فقط یک دردو دل و گلایه ی دوستانه بداند که به " خروج از نظام" تفسیر می شود.
خروج را میتوان یک فیلم مردمی دانست. پرداختن به مفهومی که بارها در جامعه در جایگاه ابهام قرار گرفته است و همچنان بر زمین مانده است. پرداختن به نقش مردم در مطالبه از مسئولین، حضور بی منت مسئولین در میان مردم و شنیدن سخنان آن ها نکات قابل تاملی بود که به تصویر کشیده میشد.
در نهایت عده ای خروج را یک بیانیه ی سیاسی می دانند، ولی من خروج را یک شروع، برای ورود هنر به مفاهیمی می دانم که سالهاست در سینمای ایران مغفول مانده است. در جامعه ای که هنر مندان خرد هم خودشان را نظریه پرداز کلان میدانند، در فضای مجازیشان طغیان فکری می کنند و در فیلم هایشان ذره ای اندیشه و مفهوم پردازی وجود ندارد، حاتمی کیا این ریسک را پذیرفته بود که صحبت هایش را با زبان تخصصی اش و با مسئولیت اجتماعی ای که یک هنر مند به جامعه دارد بیان کند و این والاترین نکته ای بود که باعث میشد این اثر مورد توجه قرار بگیرد.
* دبیر فرهنگی دفتر تحکیم وحدت
