به گزارش سرویس زنان «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ شاید بهتر باشد برای شناخت جنبش زنان در ترکیه سال ها به عقب برگردیم. به دوران امپراتوری عثمانی و زمانی که دیگر این امپراتوری عریض و طویل به مرد بیمار اروپا تبدیل شده بود. جنبش زنان در ترکیه همزمان با شروع جنبش های زنان در اروپا متولد شد. این جنبش با تشکیل انجمن و بازوی رسانه ای، یعنی مجلات و روزنامه ها کار خودش را شروع کرد.
بیشتر بخوانید: زنان عراقی؛ از حضور ویترینی تا فعالیت اقتصادی
اولین روزنامه هفتگی این جنبش در سال ۱۸۶۹ به نام پیشرفت زنان پاکدامن منتشر شد. محتوای این روزنامه متناسب با نیازهای زنان دوره خودش بود و به مسائلی مثل رابطه زنان و جامعه و اهمیت آموزش دختران هم پرداخته میشد.در نتیجه این فعالیت ها و دست گذاشتن روی مسئله آموزش یک سال بعد اولین دانشگاه تربیت معلم برای زنان با مدیریت یک زن در ترکیه تاسیس شد و شروع به کار کرد.در همان دوره بود که زنان ترکیه توانستند دستاوردهای مهمی را در مسیر تحقق مطالبات شان داشته باشد؛ راهیابی زنان به دانشگاه در ۱۹۱۴ گرفته تا به دست آوردن حق کار در کارخانه ها و استخدام عمومی در ۱۹۱۵.
آنها توانستند در ۱۹۱۷ با زیر پا گذاشتن سنتها، در قانون خانواده محدودیت چند همسری را اعمال کنند و کمپین هایی برای همراهی با جنبشهای حق رای زنان که آن زمان در اروپا به راه رفت به راه افتاده بود تشکیل دهند. به این معنا می توان گفت زنان ترکیه، یا به عبارت بهتر امپراتوری عثمانی، از جمله اولین زنانی در جهان اسلام بودند که به روی فعالیت های اجتماعی در راستای مطالبات زنانه شان دست گذاشتند.
آتاتورک؛ دیکتاتوری غرب زده یا توسعه گرای مدرن؟
با فروپاشی امپراتوری عثمانی و به قدرت رسیدن آتاتورک او اقدامات گستردهای را در زمینه نوسازی و توسعه زیر سایه دین زدایی به پیش برد. حالا امواج خروشان تجدد و غربی شدن ترکیه را کاملاً در خودش فرو برده بود، از تغییر رسمالخط رسمی تا تغییراتی که در پوشش زنان ترکیه دیده می شد.
پس از مدتی با این بهانه که زنان در ترکیه دیگر به برابری رسیده اند حکومت تمام فعالیت تشکل های زنان را ممنوع اعلام کرد. جنبش زنان در ترکیه با تجدد طلبی، دین زدایی و رویایی غربی کردن این کشور نزدیکی زیادی دارد. آتاتورک در ۱۹۳۱ حجاب را در ترکیه اختیاری اعلام کرد و این اولین گام های تحمیل قالب های غیر دینی و سکولار به جامعه سنتی و متاثر از دین ترکیه بود، اما در پس این به اصطلاح "اصلاحات اجتماعی" نظامی مستبد و تک حزبی بود که هیچ نوعی از تشکیلات مدنی و مستقل را تحمل نمیکرد، پس به این ترتیب جنبش زنان در ترکیه برای سالهای طولانی خاموش شد. تا سال ۱۹۷۵ آن رود خروشان جنبش زنان ترکیه مانند مردابی بی حرکت بود. در ۱۹۷۵ خواست تا جان تازهای بگیرد اما با کودتای نظامی در ۱۹۸۰، همه احزاب سرکوب شدند و تشکل های زنان نیز از این سرکوب بی نصیب نماندند.
جنبش نوین زنان
اما در سالهای اخیر شاهد سازمان ها انجمن ها و تشکل های متعدد زنانه در ترکیه هستیم که مسائل مختلفی را دنبال می کنند و شاید آنچه که بیشتر از همه در فعالیت های شان به چشم میخورد تلاش برای احصای قوانین مربوط به "خشونت خانگی" است. این موج جدید که با نام جنبش نوین زنان شناخته می شود سازمان ها و انجمن های متعددی را تشکیل داده که رویکردهای متفاوتی در خصوص زنان دارد. از انجمن زنان کارآفرین ترکیه گرفته که بر روی آموزش زنان در حوزه توانمندسازی اقتصادی تمرکز کرده تا کنگره زنان آزاد که این همانی گفتمانی بسیاری با آموزه های فمینیستی و همتایان ایرانی خودش دارد (این نزدیکی در حمایت های این تشکل از زنان معترض در جریان فوت مهسا امینی از نمودهای آن است).
اما نقطه پررنگ این تشکل ها و سازمان های زنانه در ترکیه هم مسیر بودن آنها با خط سکولاریسم در جامعه است. هم مسیری که تحقق مطالبات در حوزه مسائل زنان را بیشتر به تقلیل دادن دین به حوزه فردی و خصوصی و تسلط سکولاریسم بر ساختارهای سیاسی و اجتماعی می بیند. سازمان "همبستگی بنفش" از جمله مثالهای روشنی است که با الهام از تفکرات آتاتورک، خط کشیدن روی آموزههای دینی و اسلامی را تنها راه پیشرفت و ترقی در حوزه زنان می دانند.
گزارش از ریحانه پناهی
