به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران» به نقل از مشرق، تقوا از مفاهیم اصلی و پر تکرار دین است؛ به حدی که گاه آن را شرط بهره بردن از هدایت قرآن کریم دانستهاند. با این حال بسیاری از معنای دقیق یا صحیح این مفهوم سوال دارند و میپرسند که تقوایی که این قدر در دین از آن سخن گفته میشود چیست و به چه معناست.
حضرت آیت الله العظمی خامنهای در بیانی کوتاه با استفاده از قرآن و نهج البلاغه تقوا را به سادگی توضیح دادهاند:
«تقوا، یعنی مراقب خود بودن. تقوا، یعنی یک انسان بداند که چه کار میکند و هر حرکت خودش را با اراده و فکر و تصمیم انتخاب کند؛ مثل انسانی که سوار بر یک اسب رهوار نشسته، دهانهی اسب در دستش است و میداند کجا میخواهد برود. تقوا، این است. آدمی که تقوا ندارد، حرکات و تصمیمها و آیندهاش در اختیار خودش نیست. به تعبیر خطبهی نهجالبلاغه: کسی است که او را روی اسب سرکشی انداختهاند؛ نه اینکه او سوار شده است. اگر هم سوار شده، اسبسواری بلد نیست. دهانه در دستش است، اما نمیداند چگونه باید سوار اسب شود. نمیداند کجا خواهد رفت. هرجا که اسب او را کشید، او هم مجبور است برود و قطعاً نجاتی در انتظار او نیست. این اسب هم سرکش است. [۱]
اگر ما تقوا را با همین معنا در نظر بگیریم، به نظر من راحت میشود راه را طی کرد. البته باز هم نه آنطور که خیلی راحت باشد. بههرحال، میشود، ممکن است و واقعاً عملی است که یک جوان راه اسلامی زندگی کردن را پیدا کند. اگر متدیّن است، ببینید چه کار میکند. این اقدام، این حرف، این رفاقت، این درس و این فعل و درک، آیا درست است یا درست نیست. همین که او فکر میکند درست است یا درست نیست، این همان تقواست. اگر متدیّن نیست، چنانچه همین حالت را داشته باشد، این حالت او را به دین راهنمایی خواهد کرد. قرآن کریم میگوید: «هدی للمتقین»؛ نمیگوید «هدی للمؤمنین». «هدی للمتّقین»؛ یعنی اگر یک نفر باشد که دین هم نداشته باشد، اما تقوا داشته باشد - ممکن است کسی دین نداشته باشد، اما به همین معنایی که گفتم، تقوا داشته باشد - او بلاشک از قرآن هدایت خواهد گرفت و مؤمن خواهد شد. اما اگر مؤمن تقوا نداشته باشد، احتمالاً در ایمان هم پایدار نیست...اگر در فضای خوبی قرار گرفت، در ایمان باقی میماند؛ اگر در فضای خوبی قرار نگرفت، در ایمان باقی نمیماند.» [۲]
[۱] این بیانات اشاره به بخشی از خطبهی امیر المومنین علیه السلام است که در خطبهی ۱۶ نهج البلاغه ذکر شده است و در آن میفرمایند: (أَلَا وَ إِنَّ الْخَطَایَا خَیْلٌ شُمُسٌ حُمِلَ عَلَیْهَا أَهْلُهَا وَ خُلِعَتْ لُجُمُهَا فَتَقَحَّمَتْ بِهِمْ فِی النَّارِ أَلَا وَ إِنَّ التَّقْوَی مَطَایَا ذُلُلٌ حُمِلَ عَلَیْهَا أَهْلُهَا وَ أُعْطُوا أَزِمَّتَهَا فَأَوْرَدَتْهُمُ الْجَنَّةَ) ترجمه: بدانید خطاها اسبان سرکشند که افسار گسیخته سوارههای خود را به پیش میبرند تا به جهنم وارد کنند. آگاه باشید که تقوا مرکبهای راهوار است که مهارشان به دست سوارههای آنها سپرده شده، در نتیجه آنان را وارد بهشت مینمایند.
[۲] بیانات در دیدار جمعی از جوانان (۱۳۷۷/۰۲/۰۷)
