به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ رهبر انقلاب در بیانات نوروزی خود با اشاره به روابط اقتصادی خارجی و همکاریهای اقتصادی به نوعی از وضعیت موجود انتقاد کردند و از دولتمردان خواستند تفاهمنامههای اقتصادی را که بدون تأثیر هستند به قراردادهای حقوقی و مؤثر تبدیل کنند.
ایشان فرمودند: «ما البته در زمینه اقتصاد، تحرک خارجی و بینالمللی هم داریم و باید داشته باشیم و بدون آن، کار اقتصاد پیش نخواهد رفت. مخاطب من در اینجا دیگر مسئولین محترم دولتی هستند؛ در زمینهی مسائل خارجی بایستی با کشورهایی که ارتباط اقتصادی داریم، این تفاهمنامههایی را که امضا میشود و چندان تأثیری ندارد، تبدیل کنند به قراردادهای حقوقی قابل عمل و قابل اجرا که در عمل، اثری داشته باشد؛ باید این را به طور جد دنبال کنند.»
ایده مردود رفع کامل تحریمها برای تعریف همکاریهای اقتصادی با جهان این انتقاد در حالی مطرح شده است که دولت سیزدهم در حوزه روابط اقتصادی خارجی فعالیتهای بسیاری داشته است که بیشتر آن متمرکز بر توسعه صادرات و تعاملات تجاری با بازیگران خارجی بوده و در این زمینه نیز توفیقات خوبی به دست آورده است. اما در سطح همکاریهای بزرگ اقتصادی با بازیگران خارجی کماکان وضعیت مطلوبی مشاهده نمیشود.
برخی در کشور بر این باورند که تا زمان وجود تحریمهای آمریکا علیه ایران اینگونه همکاریهای اقتصادی محقق نخواهد شد. لذا برای تحقق آن باید ایران مذاکره برای رفع تحریمها را به طور جدی دنبال کند. این ایده با توجه به تجربه مذاکرات دولت روحانی و حصول توافق برجام و اجرای آن توافق که در نهایت منجر به افزایش فشارها و تحریمها از سوی آمریکا علیه ایران گردید و آسیب پذیری اقتصاد ایران در مقابل تحریمها را افزایش داد، مردود است.
ایده دولت سیزدهم برای توسعه همکاریهای اقتصادی در جهان چیست؟ ایده دیگر که در دولت سیزدهم نیز دنبال شده است استفاده از معافیتهای تحریمی آمریکا به عنوان زمینه اصلی تعریف همکاری اقتصادی بلند مدت است. توافقنامه توسعه چابهار با کشور هندوستان در این چهارچوب تعریف شده است که البته تجربه ناموفق گذشته در همین موضوع نشان میدهد همکاری مؤثر در ظرف تحریمی آمریکا علیه ایران امکانپذیر نیست.
اما سؤال این است که آیا میشود در زمان تحریم، همکاریهای اقتصادی راهبردی با بازیگران خارجی داشت؟ پاسخ این سؤال مثبت است اما مشروط به رعایت لوازم آن، که به نظر میرسد ضعف دولت در همین قضیه است. همکاریهای اقتصادی خارجی در شرایط تحریم چگونه ممکن میشود؟ برای ایجاد همکاری راهبردی اقتصادی با دولتهای خارجی که زمینه و ظرفیت نادیده گرفتن تحریمها را دارند باید به نیازهای راهبردی آنها توجه کرد و آن بخش که با منافع ملی ما همپوشانی دارد را به عنوان سکوی تعریف همکاری انتخاب کرد.
نکته اصلی توجه به این موضوع است که بازیگران خارجی در صورتی حاضر به پذیرش مواجهه با مخاطرات نادیده گرفتن تحریمها میشوند که در همکاری با ایران نیازهای راهبردی خود را برطرف نمایند. برای مثال خرید نفت ایران توسط چین علی رغم وجود تحریمهای آمریکا به دلیل نیاز راهبردی چین برای تامین امنیت انرژی و لزوم متنوع سازی مبادی وارداتی نفت از سوی چین است.
لذا علی رغم فشارهای مستمر دولت آمریکا علیه چین خصوصاً در اواخر سال ۱۴۰۰ و نیمه ابتدایی ۱۴۰۱ این خرید قطع نشد. برای آنکه همکاریهای مؤثر خارجی در بخشهای مهم اقتصادی صورت بگیرد باید بازیگران خارجی که در آن بخشها منافع مشترک با ما دارند شناسایی شوند و برای تعریف همکاری و اجرای آن وارد دیپلماسی اقتصادی فعال با آن بازیگر شد.
فرصت سوزی توسعه روابط با روسیه بدون توجه به نیاز راهبردی به صادرات غله برای نمونه در حال حاضر کشور روسیه به دلیل مشکلات امنیتی متعدد در دریای سیاه، نیاز راهبردی برای دسترسی به بازارهای خود برای صادرات غله دارد. کریدور شمال _ جنوب میتواند این نیاز را پاسخ دهد. این موضوع چندین بار از سوی رئیس جمهور روسیه نیز بیان شده است. اما در داخل کشور نگاه غالب صرفاً تهیه بخشی از اقلام اساسی از روسیه بوده (که در جای خود کار خوبی است) و تاکنون پیگیری قابل توجهی برای تعریف همکاری جهت رفع این نیاز راهبردی روسیه که لازمه آن توسعه کریدور شمال جنوب به عنوان منافع راهبردی ایران است، مشاهده نشده است.
لازمه تحقق همکاریهای اقتصادی خارجی انسجام در دستگاههای اجرایی داخلی است لازمه دیگر تحقق همکاریهای اقتصادی با بازیگران خارجی وجود یک انسجام و هماهنگی در دستگاههای اجرایی داخلی است. متأسفانه نگاه بخشی در داخل ایران به شدت پررنگ است که در کنار فقدان مدیریت فرابخشی که فهم مناسب در این زمینه داشته باشد و بتواند همگرایی و همافزایی در داخل ایجاد کند، مانع مهمی در این موضوع به شمار میرود.
