به گزارش سرویس صنفی و آموزشی«خبرنامه دانشجویان ایران»؛ هر روز در گوشهوکنار دانشگاههای کشور، صفهای طولانی در مقابل سلفسرویسها شکل میگیرد. نه بهخاطر محبوبیت غذا، بلکه بهخاطر ارزان بودن نسبی آن در مقایسه با هزینههای سرسامآور بیرون از دانشگاه. اما واقعیت این است که حتی این غذاهای ارزان نیز دیگر «ارزان» نیستند؛ نه برای دانشجویی که با حداقلها زندگی میکند، نه برای دانشگاهی که با کسری بودجه دستوپنجه نرم میکند.
افزایش قیمت برنج، گوشت، روغن، حبوبات و لبنیات باعث شده کیفیت وعدههای غذایی بهطور محسوسی کاهش یابد. تخممرغ، سویا، برنج بیکیفیت و خورشتهایی کمرمق، تبدیل به عناصر ثابت منوی بسیاری از سلفها شدهاند. در برخی دانشگاهها حتی شنیده میشود که دانشجویان برای صرفهجویی، تنها یک وعده در روز غذا میخورند. برخی دیگر از سلف صرفنظر کرده و به غذای سادهتر قناعت میکنند.
تورم بیرحمتر از برنامهریزی دانشگاهی
در حالی که تورم سالانه قیمت مواد غذایی در برخی اقلام به بیش از ۷۰ درصد رسیده، بودجه اختصاصیافته برای غذای دانشجویان از سوی دولت یا تغییر نکرده یا بسیار اندک افزایش یافته است. طبق آمار منتشرشده، میانگین یارانهای که به هر وعده غذای دانشجویی اختصاص مییابد، حتی کفاف تأمین مواد اولیه را نمیدهد. این عقبماندگی شدید در تأمین مالی، دانشگاهها را در تنگنای جدی قرار داده است.
یکی از مسئولان خدمات دانشجویی دانشگاه علامه طباطبایی در گفتوگویی تأکید میکند: «افزایش قیمت مواد اولیه باعث شده یا کیفیت غذا پایین بیاید یا میزان آن کمتر شود. دانشجویان ناراضیاند، ولی ما واقعاً بودجه نداریم.»
دانشجویان، بهویژه آنهایی که از شهرستان به شهرهای بزرگ آمدهاند، با مخارجی مانند اجاره، رفتوآمد، کتاب و اینترنت دستبهگریباناند. در این شرایط، تغذیه به اولویتی ثانویه بدل میشود. نتایج یک نظرسنجی داخلی در دانشگاه شیراز نشان میدهد که حدود ۴۳ درصد دانشجویان دستکم یک وعده غذایی را در روز به دلایل اقتصادی حذف میکنند. این موضوع نهفقط یک هشدار بهداشتی است، بلکه زنگ خطری برای نظام آموزش عالی است.
محمد، دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی مکانیک در دانشگاه صنعتی اصفهان، میگوید: «صبحانه را معمولاً حذف میکنم. ناهار را در سلف میخورم و شب با کمی نان و چای روزم را تمام میکنم.»
سلامت جسمی و روانی در خطر است
کمبود مواد مغذی و حذف وعدههای غذایی، پیامدهایی فراتر از گرسنگی ساده دارد. تغذیه نامناسب میتواند باعث ضعف جسمانی، کاهش تمرکز، اضطراب، و حتی افسردگی شود. پزشکان و مشاوران بهداشت روان در دانشگاهها گزارش میدهند که دانشجویان با علائم سوءتغذیه یا کمانرژی بودن به آنها مراجعه میکنند. این موضوع در درازمدت میتواند آسیب جدی به نیروی انسانی کشور وارد کند.
دکتر شیوا غفاری، متخصص تغذیه و استاد دانشگاه علوم پزشکی ایران میگوید: «دانشجویانی که دوران بلوغ تغذیهای خود را در فقر غذایی میگذرانند، دچار ضعف استخوان، افت عملکرد مغز و حتی افزایش ریسک بیماریهای مزمن میشوند.»
برابری در دسترسی به آموزش، فقط به معنای وجود دانشگاه دولتی یا شهریه پایین نیست. اگر دانشجویی نتواند تغذیه مناسبی داشته باشد، بهرهوری او از آموزش بهشدت کاهش مییابد. در واقع، دانشجویان محروم در نقطهای نابرابر از خط شروع ایستادهاند.
در بسیاری از کشورهای توسعهیافته، سوبسید غذا برای دانشجویان یک اصل پذیرفتهشده است. دولتها با هدف حمایت از نسل آینده، غذاهای سالم و مقرونبهصرفه را در اختیار دانشجویان قرار میدهند. در برخی کشورها حتی «بانک غذای دانشجویی» راهاندازی شده تا به دانشجویان نیازمند بستههای رایگان ارائه شود. اما در ایران، هنوز بسیاری از دانشگاهها برای تأمین ابتداییترین وعدههای غذایی با دشواری روبهرو هستند.
مسئله فقط بودجه نیست، اولویتبندی است
مسئله تغذیه دانشجویی بهراحتی قابل حل است، اگر ارادهای برای آن وجود داشته باشد. بودجه کشور بهاندازهای هست که بتوان بخشی از آن را صرف تأمین غذای باکیفیت برای قشر فرهیخته آینده کرد. اما در عمل، اولویتهای بودجهای جای دیگری قرار دارد. از هزینههای هنگفت در بخشهای غیرضروری تا حمایتهای نابرابر، نشان میدهد که تغذیه دانشجو جایی در اولویتهای سیاستگذاران ندارد.
سازمان برنامه و بودجه، وزارت علوم و دانشگاهها باید در کنار یکدیگر طرحی جامع برای تأمین غذای دانشجویان تدوین کنند. راهکارهایی مانند کارت تغذیه حمایتی، قرارداد با تولیدکنندگان غذای سالم و محلی، جذب کمکهای خیرین دانشگاهدوست، و ایجاد شفافیت در هزینهکرد منابع میتواند بخشی از این مسیر باشد.
وعده افزایش بودجه
دکتر رامین رحیمنیا در نخستین نشست هماندیشی تغذیه سالم دانشجویی گفت: زمانی که از بودجه میخواهم صحبت کنیم با افتخار خواهد بود و تلاش میکنم هم بشیر و هم نذیر باشم. من ۲۰ سال در حوزه منابع مالی تجربه و فراز و نشیبهای پرداخت اعتبارات و رضایتها و نارضایتیها را دیدهام.
وی ابراز کرد: جمعیت انبوهی معادل ۲۷۰ هزار نفر جزئی از دانشجویان دانشگاههای علوم پزشکی کشور هستند که معمولا دو یا یک وعده غذا را در دانشگاه میل میکنند و انتظار دارند غذای دانشجویی خیلی تفاوتی با غذای خانه و منزلشان نداشته باشد.
رحیمنیا تصریح کرد: جمعیتی حدود ۹۴ هزار نفر در فضای خوابگاهی سکنا دارند و قاعدتا صبحانه و شام خود را در خوابگاه صرف میکنند، تعداد پرس غذای زیادی که از نظر رضایتمندی و نارضایتی برای این جمعیت مهم است.
وی افزود: در بحث اعتبارات چالشهایی همیشه برای وزارت بهداشت و وزارت علوم در حوزه تغذیه وجود دارد. چالشهای اعتباری در دانشگاهها از سوی سازمان برنامه و نقدینگی منابع دانشگاهها، به هر دلیلی اجازه رشد مناسب کیفیت غذای دانشجویی را نمیداد.
این مقام مسئول اظهار کرد: ۹۵ درصد اعتباراتی که در دانشگاهها از سوی منابع عمومی، سازمان برنامه و بودجه و دولت تخصیص داده میشود، صرف پرداخت حقوق و مزایا میشود. قاعدتا پرداخت غذای دانشجویان چالشی است که با چالشهای دیگر همچون هزینههای فرهنگی و رفاهی، حمل و نقل و ... برای دانشگاهها همراه است.
وی افزود: بر این اساس سال گذشته حدود هشت همت به این منابع در کل کشور برای حوزههای بهداشت، پژوهش، آموزش و دانشجویی در نظر گرفته شد، این در حالی است که به لطف خدا در سال ۱۴۰۴ افزایش مناسبی برای هزینه غذای دانشجویی در نظر گرفته شد.
رحیمنیا گفت: این اعتبار باعث شد دانشگاههای علوم پزشکی هیچ محدودیتی در سال جاری از بابت پرداخت هزینه قراردادهای تغذیه دانشجویی نداشته باشند. این اعتبار در اردیبهشت ماه تخصیص داده شد و اعتبار در اختیار دانشگاهها قرار گرفت.
فرجام سخن
دانشجویی که با چالش غذا دست و پنجه نرم میکند، نمیتواند بیاموزد، تحلیل کند، پژوهش کند یا خلاق باشد. بیتوجهی به نیازهای ابتدایی او، ضربهای بلندمدت به سیستم آموزش عالی و توسعه ملی است. اگر دانشگاه، قلب تپنده پیشرفت کشور است، باید تغذیه دانشجویان را همانقدر مهم بدانیم که کیفیت آموزش و پژوهش را. نجات سلف دانشگاهها از کمبودجهگی و فقر تغذیهای، اقدامی فوری، انسانی و ملی است.
