به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ در دوران جنگ و بحرانهای ملی، کشورها با چالشهای چندوجهی و پیچیدهای مواجه میشوند که مقابله با آنها نیازمند بسیج تمام ظرفیتهای انسانی، علمی و فکری جامعه است. در این میان، دانشگاهها بهعنوان نهادهای مولد علم، فناوری و تفکر راهبردی میتوانند نقشی بیبدیل در ارتقای توان دفاعی و پایداری کشور ایفا کنند. این نقش نه تنها در حوزههای فنی و نظامی بلکه در ابعاد فرهنگی، روانی و اجتماعی نیز قابل بررسی است.
وزیر علوم چه میگوید؟
حسین سیمایی در جلسه مجازی با رؤسای دانشگاهها و مؤسسات آموزشی، پژوهشی و فناوری کشور گفت: ما در این فاجعه که به علت حمله رژیم غاصب صهیونیستی رخ داده است عزیزان بسیاری از جمله مردم عادی، دانشمندان کشور و رزمندگان سلحشور را از دست دادیم. اینجانب شهادت شهروندان بی دفاع، رزمندگان سلحشور و فرماندهان بزرگ، و دانشمندان برجسته کشور را تبریک و تسلیت عرض میکنم و امیدوارم که خداوند متعال جای خالی این عزیزان را برای ما پر کند.
سیمایی با بیان اینکه همانند دوران دفاع مقدس، دانشگاه باید با تمام ظرفیتها، امکانات و گرایشهای فکری در خدمت جنگ و دفاع از کشور باشد گفت: در این مسئله ملی باید از تمام گرایشهای فکری استفاده کنیم و حتی از کسانی که در سایر مسائل با آنها زاویه فکری داریم دعوت کنیم که در این مسئله به کمک دانشگاه و کشور بیایند.
وی ادامه داد، باید روحیه خود را حفظ کنیم و تمام توصیههای احتیاطی و ایمنی لازم را که مراجع ذیربط اعلام میکنند، رعایت نمائیم. وزیر علوم تاکید کرد: رؤسای دانشگاهها در این شرایط نباید به اداره دانشگاه اکتفا کنند بلکه باید مسئولیت ملی و اجتماعی خود را ایفا کرده و از تمام ظرفیتهای دانشگاه از جمله اساتید و صاحب نظران پرنفوذ برای حضور در شبکههای اجتماعی و شبکههای ملی و استانی صدا و سیما برای روحیه دادن به مردم، استفاده کنند.
وی افزود: چه بسا یک شخصیت فرهنگی و علمی در استانها و شهرستانها نفوذ بیشتری از یک شخصیت سیاسی داشته باشد و ما باید از این ظرفیت استفاده کنیم. تولید فناوریهای دفاعی و نوآوری نظامی یکی از بارزترین عرصههای فعالیت دانشگاهها در شرایط جنگی، کمک به توسعه فناوریهای نوین در حوزه دفاعی است. دانشگاهها، بهویژه مراکز فنی و مهندسی، میتوانند با همکاری نهادهای نظامی و صنایع دفاعی کشور، در طراحی و ساخت تجهیزات پیشرفته نقشآفرینی کنند. نمونههایی از این فناوریها شامل پهپادهای نظامی، سیستمهای پدافندی، سامانههای ارتباطی امن، و سلاحهای هوشمند میشود.
توسعه فناوریهای نوین نیازمند پژوهشهای بنیادین و کاربردی در زمینههایی مانند هوش مصنوعی، نانوفناوری، رباتیک، و سیستمهای مخابراتی پیشرفته است؛ که همگی در دپارتمانهای مختلف دانشگاهی قابل پیگیریاند. دانشگاهها میتوانند با تشکیل هستههای پژوهشی دفاعی، رسالت علمی خود را در راستای منافع ملی گسترش دهند.
آموزش نیروی انسانی متخصص
در شرایط جنگی، نیاز به نیروی انسانی ماهر و آموزشدیده دوچندان میشود. دانشگاهها با برخورداری از ظرفیتهای آموزشی گسترده، میتوانند در تربیت کارشناسان نظامی، پزشکان میدانی، مهندسان نظامی و تحلیلگران راهبردی مشارکت داشته باشند.
برگزاری دورههای آموزشی کوتاهمدت برای کادرهای نظامی، تدوین رشتههای بینرشتهای در حوزههای امنیت ملی، مدیریت بحران، و دفاع سایبری، و همچنین تربیت مدیران و برنامهریزان راهبردی از جمله اقداماتی است که دانشگاهها در این راستا میتوانند انجام دهند.
دانشگاهها، بهویژه دانشکدههای علوم سیاسی، روابط بینالملل و مطالعات منطقهای، میتوانند در تحلیل شرایط ژئوپلتیک، شناسایی تهدیدات بالقوه، و ارائه راهبردهای مقابله نقش کلیدی داشته باشند. تولید دانش در این حوزه به تصمیمگیریهای کلان سیاسی و نظامی کمک میکند.
مراکز مطالعاتی دانشگاهی همچنین میتوانند در شرایط بحرانی با تدوین گزارشهای تحلیلی برای نهادهای تصمیمساز، نقش بازوی فکری حاکمیت را ایفا کنند. این مراکز باید از استقلال علمی برخوردار باشند تا بتوانند تحلیلی دقیق و واقعگرایانه ارائه دهند.
مدیریت بحران و تابآوری اجتماعی
جنگها معمولاً با بحرانهای انسانی، روانی و اجتماعی همراهاند. دانشگاهها با داشتن متخصصان در حوزههای روانشناسی، علوم اجتماعی و مددکاری، میتوانند در ایجاد تابآوری اجتماعی و مدیریت بحرانها نقش مؤثری ایفا کنند.
دانشگاهها میتوانند گروههای مداخله روانی و اجتماعی تشکیل دهند که در دوران جنگ برای کمک به بازماندگان، خانوادههای آسیبدیده و افراد دچار اختلالات روانی وارد عمل شوند. همچنین تولید محتوای آموزشی برای افزایش آگاهی عمومی در حوزههایی مانند پناهگیری، مدیریت اضطراب، و همیاری اجتماعی از دیگر اقدامات موثر دانشگاههاست.
فعالیتهای فرهنگی و ایجاد روحیه ملی
حفظ و تقویت روحیه ملی یکی از عوامل کلیدی در پیروزی در جنگهاست. دانشگاهها بهعنوان مراکز فرهنگساز میتوانند از طریق برگزاری سخنرانیها، نمایشگاهها، تولید آثار هنری، و فعالیتهای دانشجویی، روحیه مقاومت و امید را در جامعه گسترش دهند.
استفاده از ظرفیت انجمنهای دانشجویی، نشریات دانشگاهی و گروههای هنری برای مقابله با جنگ روانی دشمن، ترویج همبستگی ملی، و جلوگیری از گسترش شایعات و ناامیدی، از جمله زمینههای فرهنگی حضور دانشگاهها در شرایط جنگی است.
دانشگاهها میتوانند امکانات فیزیکی و لجستیکی خود را در اختیار دولت قرار دهند. مثلاً تبدیل سالنهای ورزشی به مراکز درمانی، استفاده از خوابگاهها برای اسکان موقت آوارگان جنگی، یا بهرهگیری از آزمایشگاهها برای تولید دارو، مواد ضدعفونی یا ابزار پزشکی، از جمله خدماتی است که دانشگاهها میتوانند ارائه دهند.
همچنین دانشگاههای علوم پزشکی میتوانند با اعزام تیمهای پزشکی و پرستاری به مناطق بحرانزده، کمک شایانی به کادر درمانی کشور کنند.
دفاع سایبری و امنیت اطلاعات
در عصر دیجیتال، جنگها فقط در میدان نبرد روی نمیدهند، بلکه فضای مجازی نیز به عرصهای تعیینکننده بدل شده است. دانشگاههای دارای رشتههای کامپیوتر، مهندسی نرمافزار و امنیت سایبری میتوانند نقش مؤثری در دفاع سایبری ایفا کنند.
طراحی و بهروزرسانی فایروالها، توسعه سیستمهای تشخیص نفوذ، رمزنگاری دادهها و آموزش نیروهای متخصص در حوزه امنیت اطلاعات از جمله خدماتی است که دانشگاهها میتوانند به نهادهای امنیتی و دفاعی ارائه دهند.
در شرایط جنگی، دانشگاهها میتوانند با حفظ ارتباطات علمی با دیگر کشورها و نهادهای بینالمللی، نقش مثبتی در ارتقای چهره علمی و انسانی کشور ایفا کنند. مشارکت در پروژههای بینالمللی، صدور بیانیههای حمایتی از سوی دانشگاهیان، و دیپلماسی علمی میتواند بر افکار عمومی جهان تأثیر بگذارد.
همچنین حضور اساتید برجسته در رسانههای بینالمللی برای تبیین مواضع کشور، میتواند نقش مهمی در مقابله با جنگ روایتها ایفا کند.
دانشگاهها در شرایط جنگی صرفاً نهادهای آموزشی و پژوهشی نیستند، بلکه بهعنوان بازیگران فعال در عرصه دفاع ملی میتوانند در تمامی ابعاد علمی، فنی، فرهنگی، روانی، و اجتماعی ایفای نقش کنند. ایجاد سازوکارهایی برای ارتباط مستمر بین دانشگاه و نهادهای دفاعی و دولتی، اختصاص بودجههای حمایتی، و ایجاد زیرساختهای مشترک تحقیقاتی از جمله اقداماتی است که میتواند نقشآفرینی دانشگاهها را در این زمینه تقویت کند. در نهایت، تقویت پیوند میان علم و امنیت ملی، یکی از اصول بنیادینی است که در دنیای امروز برای حفظ استقلال و تمامیت ارضی کشورها ضرورت دارد، و دانشگاهها در خط مقدم این تلاش ملی قرار دارند.
گزارش از عرفان عباسی
