به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛
بررسی مضرات و خطرات مصرف گوشت ،لبنیات و محصولات حیوانی برای سلامتی انسان از دیدگاه علمی
از نخستین روزی که انسان آتش را کشف کرد و گوشت شکار را میان جمع دوستانه پخت، تا همین امروز که صنایع غذایی هر گوشهی زمین را فتح کردهاند، خوراک حیوانی نقشی همیشگی و پررنگ در سفرههای ما داشته است. بر سر سفرهی پدربزرگها و مادربزرگها، گوشت و لبنیات نماد قدرت، ثروت و حتی مهر مادری بود؛ هر لقمهای از مزرعه یا دامداری، گویی تکهای از «زندگی بهتر» به ما میرسید. اما چند دهه اخیر، با جهش علم پزشکی و بهداشت، پرده تازهای روبهروی چشم انسان مدرن گشوده شده است: غذای دیروز ما، با بیماریهای امروز و فردایمان چه میکند؟ آیا اسطورههای قدیمی سفره، هنوز راست میگویند؟
محصولاتی که هر روز میخوریم و هر روز هم بیشتر دربارهشان میدانیم
بگذاریم صادقانه باشیم: وقتی صحبت از گوشت، لبنیات و تخممرغ میشود، همهمان خاطره داریم. اما وقت آن رسیده این خاطرات را روی ترازوی علم بگذاریم. امروزه هزاران پژوهش علمی معتبر نشان دادهاند مصرف منظم و مداوم محصولات حیوانی نه تنها ضامن سلامتی نیست، بلکه عامل پنهان بسیاری از بیماریهای شایع دنیای امروز است.
قلب؛ قربانی خاموش چربیهای حیوانی
شریانهای ما برای زندگی، نیازمند آزادی و انعطافند. اما با مصرف گوشت قرمز، لبنیات پرچرب و فراوردههای تخممرغ، دلیلش ساده است: چربی اشباع و کلسترول بالا، خون را غلیظتر، رگها را باریکتر و قلب را خستهتر میکند. مطالعه Pan و همکاران (۲۰۱۲) با تحلیل طولانیترین مطالعات بالینی نشان داد که مصرف مداوم گوشت قرمز یا فرآوریشده با افزایش چشمگیر خطر بیماریهای قلبی، سکته و مرگ همراه است. هر ۵۰ گرم گوشت فرآوری شده در روز (کمتر از یک عدد سوسیس)، تا ۲۰ درصد ریسک مرگ ناشی از بیماریهای قلبی را بالا میبرد.
سرطان؛ تاوان تلخ یک انتخاب معمول
سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده گوشتهای فرآوریشده (انواع سوسیس، کالباس، ژامبون) قطعاً سرطانزا و گوشت قرمز احتمالاً سرطانزاست. پژوهش Chan و همکاران (۲۰۱۱) و مطالعات دیگر، مصرف گوشت قرمز و فراوردههای حیوانی را با افزایش سرطان روده بزرگ، پروستات، معده و حتی پستان مرتبط میدانند. در سال ۲۰۱۵، WHO، گوشت فرآوری شده را در کنار دود سیگار و آزبست در ردیف سرطانزاهای قطعی قرار داد.
دیابت نوع ۲؛ تلهای بیسر و صدا
یکی از باورهای سختتغییر این است که «قند» فقط از شیرینیها میآید. اما پژوهش بر روی صدها هزار نفر (Pan et al., 2011) نشان داده که مصرف گوشت قرمز و فرآوریشده چه در مردان و چه در زنان، ریسک دیابت نوع ۲ را به طور چشمگیری بالا میبرد، حتی اگر سایر شاخصهای سبک زندگی سالم باشد. سرچشمه این مشکل، ترکیبات التهابزا، چربیها و نمک پنهان فراوان در محصولات حیوانی است.
استخوانها؛ خورشید بر پشت چادر، حقیقت در آمار
آیا واقعاً لبنیات ضامن سلامت استخوان است؟ مطالعات معتبری چون پژوهش BMJ (Feskanich et al., 2014) نشان داد مصرف زیاد شیر و لبنیات نه تنها شکستگی استخوان را کم نمیکند، بلکه حتی در جوامعی با مصرف بالا، آمار پوکی و شکستگیها بیشتر است. پروتئین حیوانی اسیدیته بدن را افزایش میدهد و بدن برای خنثی کردن اسید، کلسیم بیشتری از استخوانها میگیرد و دفع میکند.
روده و گوارش؛ ناراحتیهایی که کوچک نیستند
هرچند عاشق شیر باشید، اگر بعد از نوشیدن آن نفخ و درد شکم گرفتید، تنها نیستید! دو سوم جمعیت بزرگسال جهان آنزیم کافی برای هضم لاکتوز ندارند (Vesa et al., 2000). افزون بر این، لبنیات و تخممرغ عمدهترین عوامل آلرژی غذایی در کودکاناند که میتواند به مشکلات پوستی، تنفسی و افسردگی مزمن منجر شود.
چاقی و اختلالات متابولیک؛ تراژدی زندگی مدرن
محققان ثابت کردهاند رژیم گیاهی سرشار از فیبر، نسبت به رژیمهای سرشار از محصولات حیوانی، احتمال اضافه وزن، فشار خون بالا و کلسترول را به طرز چشمگیری کاهش میدهد. Turner-McGrievy و همکاران (۲۰۱۵) در یک کارآزمایی تصادفی نشان دادند رژیمهای گیاهمحور نه فقط وزن، که شاخصهای سلامت متابولیکی را در کوتاهمدت و بلندمدت بهبود دادهاند.
التهاب مزمن و بیماریهای خلقی
دارای اسید آراشیدونیک و چربیهای اشباع، محصولات حیوانی محرک واکنشهای التهابی و برهمزننده تعادل روان هستند. این التهاب، بنیان بیماریهای خودایمنی و افسردگی را هم میگذارد (Saghafian et al., 2018). رژیم گیاهی، سرشار از آنتیاکسیدانها و ضدالتهابهاست، ذهن را شادتر و بدن را مقاومتر نگه میدارد.
عفونت، آلایندهها و مقاومت دارویی
گوشت و فراوردههای دامی صنعتی، یکی از منابع انتقال مقاومترین باکتریها (به دلیل مصرف گسترده آنتیبیوتیک حیوانی) هستند (Van Boeckel et al., 2015). آزمایشهای جهانی بارها ثابت کردهاند تخممرغ و گوشت قرمز صنعتی در بوته آلودگیهای میکروبی و سموم خطرناکی چون سالمونلا، لیستریا و هورمونهای رشد گرفتارند. هیچ غذایی اینگونه پنهان و بیصدا بذر بیماری را در خانه نمیکارد.
رژیم گیاهمحور؛ انتخابی برای زندگی روشنتر
شاید تا اینجا ذهن شما پر از نگرانیهای کوچک و برخی دلنگرانیهای بزرگ شده باشد، اما خبر خوب همین جاست: راهی ساده اما تحولآفرین در دنیای تغذیه وجود دارد و هر روز انسانهای بیشتری در سراسر جهان به آن روی میآورند: رژیم گیاهمحور.
چرا رژیمهای گیاهمحور؟
- پیشگیری و درمان بیماریهای مزمن: شواهد گستردهای نشان دادهاند پیروی از رژیم گیاهی کامل (whole-food plant-based) میتواند ابتلا به بیماری قلبی، سکته، دیابت نوع ۲، چاقی، برخی سرطانها (مانند سرطان کولون و پروستات) را به شدت کاهش دهد (Tuso et al., 2013).
- بهبود میکروبیوم روده و ایمنی: روده ما باکتریهای مفیدی نیاز دارد که بهترین غذا برایشان فیبر و پلیفنولهای گیاهی است. رژیم گیاهی باعث تقویت میکروبیوم سودمند، افزایش تولید اسیدهای چرب مفید (SCFA) و تقویت ایمنی بدن میشود (DeFilippis et al., 2015).
- وزن سالم و انرژی پایدار: این رژیم به واسطه تراکم بالای فیبر و حجم بالای مواد غذایی احساس سیری طولانی میدهد و باعث کاهش وزنی پایدار میشود. برخلاف رژیمهای پرچرب حیوانی، احساس خمودگی و خوابآلودگی پس از وعده غذای گیاهی کمتر تجربه میشود.
- زیبایی پوست، شادابی روح و سلامت روان: مطالعات تازه نشان دادهاند کسانی که رژیم گیاهی دارند، شادابی پوست و ذهن بالاتر، سلامت روان بهتر و حتی عملکرد ورزشی قویتری دارند (Vergnaud et al., 2010).
- پایداری محیط زیست و مسئولیت اخلاقی: کاهش مصرف گوشت و لبنیات به معنای کاهش تولید گازهای گلخانهای، صرفهجویی در آب و منابع، و کمتر شدن خشونت نسبت به حیوانات است. دنیای آینده بر دوش انتخابهای امروز ما ساخته میشود.
آیا جایگزینها کافی و مغذی هستند؟
نگرانی رایج این است: اگر گوشت، لبنیات و تخممرغ را کنار بگذاریم، چیزی از ویتامینها و مواد مغذی کم نمیشود؟ پاسخ، هم آری و هم نه! مسلماً اگر فقط سیبزمینی سرخشده بخوریم، مشکل پیدا میکنیم! اما دنیای گیاهی گسترده است: با ترکیب حبوبات (عدس، لوبیا، نخود)، غلات کامل (برنج قهوهای، جو)، مغزها و بذرها (گردو، کنجد، تخم کتان، بادام)، سبزیجات و میوهها علاوه بر مقادیر باورنکردنی فیبر، پروتئین و ریزمغذی، تنها نیاز بدن به ویتامین B12 است که باید یا با مکمل یا با مواد غذایی غنیشده تأمین شود. حتی ورزشکاران برجسته، دانشمندان و پزشکان سرشناس جهان این روزها گیاهخواری را نه تنها سالم، بلکه «نیرودهنده و زندگیبخش» میدانند.
تجربه شخصی میلیونها نفر، پشتوانه علم امروز
گزارشهای مستند هرساله رشد حیرتانگیز گیاهخواری و رژیمهای گیاهمحور در آمریکا، اروپا و حتی کشورهای در حال توسعه را نشان میدهد. میلیونها نفر گزارش میدهند که با حذف یا کاهش جدی گوشت، لبنیات و تخممرغ، نه تنها وزن کم کردند، بلکه انرژی بیشتر، خواب بهتر، پوست شفافتر، تمرکز ذهنی بالاتر و مهمتر از همه، سلامتی ماندگارتری پیدا کردهاند.
نسخه عملی شروع، برای زندگی سالمتر:
۱. به آرامی شروع کن: هر هفته یک یا دو وعده گیاهی را جایگزین وعده گوشت یا لبنیات کن، مثلاً خورشتهای ایرانی را با لوبیا یا نخودفرنگی درست کن یا صبحانهات را با شیربادام و میوه شروع کن. ۲. تنوع و لذت را فراموش نکن: دنیای خوراکیهای گیاهی بیانتهاست! آش، سالاد، خورش، املت گیاهی، مافین عدسی، اسموتی و خوراک حبوبات فقط بعضی از صدها انتخاب جذاب هستند. ۳. اطلاعاتت را بهروزرسانی کن: منابعی مثل مستند Game Changers، کتابهای پزشکی درباره رژیم گیاهمحور و مشورت با پزشکان و متخصصین تغذیه به تو کمک میکند قویتر و مطمئنتر پیش بروی. ۴. افراد خانواده را با تغییر آرام آشنا کن: تجربه نشان میدهد خانوادههایی که با حوصله تغییر میکنند، موفقتر و سالمترند. ۵. مکمل ویتامین B12 را فراموش نکن: بدن ما B12 را فقط از منابع حیوانی یا مکمل جذب میکند. مکملهای خوب و باکیفیت در داروخانهها موجود است.
نتیجهگیری: آینده را امروز بساز
در عصر دانایی، دانستن کافی نیست؛ باید آنچه میدانیم را انتخاب کنیم. شواهد علمی و تجربه عملی میلیونها نفر در سراسر جهان ثابت کرده رژیمهای گیاهمحور نه تنها هیچ خطری برای سلامت ندارند، بلکه هوشمندانهترین راه برای داشتن بدن سالم، ذهن آرام، پوستی شاداب، وزنی متناسب و دنیایی پایدارتر هستند.
هر لقمه گیاهی، نه فقط انتخابی برای سلامتی خودت، بلکه تعهدی به آیندگان، به حیوانات و به سیارهای است که خانهی همهی ماست.
مطالعه بیشتر:
منابع علمی:
- Pan, A., Sun, Q., Bernstein, A. M., et al. (2011). Red meat consumption and risk of type 2 diabetes: 3 cohorts of US adults and an updated meta-analysis. The American Journal of Clinical Nutrition, 94(4), 1088-1096.
- Factory Farming Cruelty for Humans, Animals and the Planet
- Chan, D. S. M., Lau, R., Aune, D., et al. (2011). Red and processed meat and colorectal cancer incidence: meta-analysis of prospective studies. PLoS One, 6(6), e20456.
- Humane Foundation - Public Health Issues
- Feskanich, D., Bischoff‐Ferrari, H. A., Frazier, A. L., & Willett, W. C. (2014). Milk consumption and hip fractures in men and women: a prospective cohort study. BMJ, 349, g6015.
- Turner‐McGrievy, G., Davidson, C. R., Wingard, E. E., et al. (2015). Comparative effectiveness of plant‐based diets for weight loss: A randomized controlled trial of five different diets. Nutrition, 31(2), 350-358.
- Van Boeckel, T. P., Brower, C., Gilbert, M., et al. (2015). Global trends in antimicrobial use in food animals. PNAS, 112(18), 5649-5654.
- Vesa, T. H., Marteau, P., & Korpela, R. (2000). Lactose intolerance. J Am Coll Nutr, 19(sup2), 165S-175S.
- Tuso, P. J., Ismail, M. H., Ha, B. P., & Bartolotto, C. (2013). Nutritional Update for Physicians: Plant-Based Diets. The Permanente Journal, 17(2), 61–66.
سفرهی امروزت را با ذهنی باز و چشمانی بازتر بچین؛ تغییر بزرگ زندگی، از همین لقمه آغاز میشود.
