به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ اعلام رسمی طرح صلح دونالد ترامپ برای جنگ اوکراین، شوک سنگینی را به پایتختهای اروپایی وارد کرده است؛ طرحی که درست در لحظهای بر میز گذاشته شد که کییف در فرسایشیترین و شکنندهترین وضعیت نظامی چهار سال اخیر قرار دارد. بسیاری در اروپا این پیشنهاد را «شرمآور» و «واگذار کردن اوکراین روی کاغذ» توصیف کردهاند؛ اما جنجال تا جایی پیش رفته که حتی برخی مقامها، طرح صلح واشنگتن را «متن روسی با ترجمه آمریکایی» خوانده و آن را با کنایه «کیک صلح با خامه روسی» نامیدهاند.
جزئیات طرح؛ حفظ حاکمیت اوکراین در برابر واگذاریهای بزرگ
طبق مفاد طرح ارائهشده از سوی دولت آمریکا، اوکراین رسماً حاکمیت ملی خود را حفظ خواهد کرد اما عضویت این کشور در ناتو از دستور کار خارج میشود و نیروی نظامی آن به سقف ۶۰۰ هزار نفر محدود خواهد شد. بخشهایی از دونتسک و لوهانسک و همچنین شبهجزیره کریمه بهعنوان مناطق تحت کنترل روسیه به رسمیت شناخته میشود و خطوط نبرد در خرسون و زاپوریژیا نیز در وضعیت کنونی تثبیت خواهد شد.
در مقابل، ایالات متحده متعهد به ارائه تضمینهای امنیتی به کییف، حمایت از عضویت اوکراین در اتحادیه اروپا و مشارکت در یک بسته بازسازی خواهد شد؛ بستهای که بخش مهمی از آن از محل حدود ۱۰۰ میلیارد دلار داراییهای بلوکهشده روسیه تأمین میشود. مسکو هم در صورت اجراییشدن طرح، با کاهش تدریجی تحریمها، بازگشت به گروه ۸ و امکان تعامل اقتصادی با واشنگتن روبهرو خواهد شد.
سیلی سوم ترامپ به اروپا
تحلیلگران اروپایی این طرح را نه صرفاً تلاشی برای پایان جنگ بلکه «ضربهای مستقیم به امنیت قاره» میدانند. از نگاه آنان، این پیشنهاد تازه، امتداد همان روندی است که طی ماههای گذشته با تحقیر زلنسکی در کاخ سفید و سپس چیدمان بحثبرانگیز صندلیهای رهبران اروپایی مقابل میز ترامپ دیده شد. اکنون، اگر این طرح اجرایی شود، نتیجه آن تعیین تکلیف جنگی است که اروپا آن را جدیترین تهدید امنیتی ۸۰ سال گذشته خود میداند.
در حالی که اعتراضها در اروپا رو به اوج است، در مسکو واکنشی خنثی و محاسبهشده دیده میشود. مقامات روسیه صرفاً گفتهاند جزئیات را بررسی خواهند کرد و آماده مذاکرهاند؛ واکنشی که تفاوت آشکار آن با اضطراب اروپا توجهها را بیش از پیش جلب کرده است.
میدان؛ گره اصلی هر مذاکره
مرتبطترین بخش ماجرا اما وضعیت اسفناک میدانی اوکراین است. تنها دو هفته پیش از اعلام طرح آمریکا، نشریه فارِن افرز با تیتر «سختترین زمستان اوکراین» هشدار داده بود که ادامه فشار انرژی، کاهش کمکها و تداوم جنگ میتواند کییف را مجبور به نشستن پای میز مذاکره در موضع ضعف کند.
برخی تحلیلگران حتی احتمال میدهند ابتکار ترامپ برای جلوگیری از فروپاشی سریعتر خطوط دفاعی اوکراین طراحی شده باشد؛ چرا که بر اساس سنت جنگ، طرف پیروز و طرف بازنده در معامله نهایی جایگاهی برابر ندارند.
ترامپ اخیراً صراحتاً اعلام کرد «اوکراین زمین از دست میدهد و پوتین بهدنبال جنگ بیشتر نیست». او حتی با یادآوری ملاقاتش با زلنسکی گفت رئیسجمهور اوکراین «هیچ کارت مؤثری» در دست ندارد. همزمان، روزنامه فایننشالتایمز گزارش داده واشنگتن از کییف خواسته تا ۵ آذر پاسخ مثبت به طرح صلح بدهد، چرا که «فضای مانور بسیار محدود» است. دیپلماتهای اروپایی که در جلسات کییف حاضر بودهاند، از لحن تند آمریکاییها شوکه شده و نگراناند این طرح معادل «تسلیم اروپا در برابر مسکو» باشد.
در گزارشی دیگر، پولیتیکو از خشم دیپلماتهای اروپایی نسبت به طرح ترامپ–ویتکاف خبر داده و نقل کرده برخی از آنان گفتهاند «ویتکاف باید به روانپزشک مراجعه کند». با این حال، همین دولتها در مذاکرات هستهای با ایران، از الگوهای مذاکره مبتنی بر فشار یکطرفه دفاع میکنند؛ تناقضی که برخی ناظران آن را «چرخش کارمایی سیاست غرب» میدانند.
شوکهای پشت سر هم در میدان نبرد
گزارش اخیر فرید زکریا در فارِن پالیسی بهخوبی نشان میدهد چرا واشنگتن این حد بر تسریع توافق صلح پافشاری دارد. اوکراین اکنون در ضعیفترین موضع خود است. شدت نبرد افزایش یافته و شاخصهای نظامی یکی پس از دیگری رو به وخامت میروند. شهر صنعتی و راهبردی «پوکروفسک» در آستانه سقوط است و بنا بر گزارش کییف ایندیپندنت تنها یک دالان ۱۰ کیلومتری برای پشتیبانی اوکراینیها باقی مانده است. زلنسکی گفته نسبت نیروهای روس به اوکراینی در این محور «هشت به یک» است.
سقوط پوکروفسک نه تنها بزرگترین شکست دو سال گذشته خواهد بود، بلکه بهدلیل نقش لجستیکیاش میتواند کل خط دفاعی دونتسک را متزلزل کند.
همزمان، واشنگتنپست از موج بیسابقه فرار از خدمت پرده برداشته: بیش از ۱۱۰ هزار مورد تنها در هفت ماه. برخی گردانها کمتر از ۱۰ نیروی پیاده کارآمد دارند. از ۳۰ هزار نفر بسیج ماهانه، فقط یکسوم توان حضور در خط مقدم را دارند. طبق گزارش لوموند بسیاری از نیروها ۱۰۰ تا ۲۰۰ روز بدون چرخش در خط مقدم ماندهاند؛ پهپادهای روسی هرگونه جابهجایی را غیرممکن کرده است. فرسودگی به یک «تهدید راهبردی» تبدیل شده.
از سوی دیگر، ایالات متحده عملاً کمکهای کلیدی نظامی را متوقف کرده و اروپا هم در اجرای وعدههایش ناکام مانده است. تعهد اتحادیه اروپا برای ارسال یکمیلیون گلوله توپخانه محقق نشده و کییف همچنان در کمبود سامانههای دوربرد برای هدفگیری زیرساختهای نفتی روسیه — شریان اقتصاد جنگی مسکو — دستوپا میزند.
بحران مالی نیز در حال تشدید است. صندوق بینالمللی پول برآورد کرده اوکراین تا سال ۲۰۲۷ دستکم به ۶۵ میلیارد دلار کمک خارجی نیاز دارد؛ آن هم به شرط اینکه جنگ تا پایان ۲۰۲۶ فروکش کند؛ سناریویی که هر روز دورتر میشود. اکونومیست میگوید هزینه جنگ برای اوکراین در سال جاری حدود ۱۰۰ میلیارد دلار — معادل تقریباً نیمی از GDP این کشور — بوده است.
در سطح سیاسی اروپا هم انسداد ادامه دارد. بلژیک استفاده از داراییهای حاکمیتی روسیه را بهدلیل نگرانیهای حقوقی و احتمال تلافیجویی مسکو مسدود کرده است. همزمان گزارشهایی منتشر شده که تیم ترامپ در حال بررسی فشار بر اوکراین برای واگذاری امتیازات ارضی بیشتر مطابق خواستههای ولادیمیر پوتین است.
نشانههایی از آمادگی زلنسکی برای امتیازدهی؟
روزنامه واشنگتنپست در گزارشی به نقل از منابع آمریکایی نوشت برخی مقامهای واشنگتن که با رستم اومروف، وزیر دفاع اوکراین، دیدار داشتهاند معتقدند زلنسکی شاید آمادگی داشته باشد برای رسیدن به توافق صلح، امتیazهایی در موضوعات حساس بدهد. طبق این گزارش، کییف اکنون حتی در حال بررسی واگذاری بخشهایی از دونتسک در قبال تضمینهای امنیتی و پایان جنگ است؛ طرحی که به گفته این مقامات «در ذات خود تصمیمی بسیار دردناک» خواهد بود.
جمعبندی
طرح صلح ترامپ تنها یک سند سیاسی نیست؛ این طرح بازتاب یک جابهجایی بزرگ در موازنههای فراآتلانتیک و نیز آینهای از واقعیتهای تلخ میدان جنگ است. در حالی که اروپا آن را «تسلیمنامه» میخواند و مسکو با خونسردی واکنش نشان میدهد، واشنگتن باور دارد که «زمان صلح» فرا رسیده — صلحی پرهزینه برای اوکراینی که امروز بیش از هر زمانی تنها ایستاده است.
گزارش از امیر صفره
