به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ بنیامین پوقوسیان، کارشناس ارشد مرکز تحلیلی «APRI Armenia»، اظهارات اخیر سفیر روسیه در ارمنستان پیرامون پروژه «مسیر ترامپ» (TRIPP) را نوعی شفافسازی موضع مسکو میداند و معتقد است پیام روسها به ایروان این است: «آقایان محترم، شما موظفید منافع ما را در نظر بگیرید.» به گفته وی، بدون مشارکت روسیه، مسئله این پروژه قابلحل نخواهد بود.
سرگئی کوپیرکین، سفیر روسیه، از یک سو گفته بود که موضع مسکو زمانی روشن خواهد شد که این ابتکار محتوای مشخصی پیدا کند، اما از سوی دیگر بلافاصله تأکید کرده بود که این طرح میتواند بر عضویت ارمنستان در اتحادیه اقتصادی اوراسیا تأثیر بگذارد، زیرا ترانزیت کالا تابع مقررات این اتحادیه نیز هست.
به گفته مقامات ارمنستان، تاکنون بحثی با طرف روسی که از پروژه «مسیر ترامپ» کنار گذاشته شده، درباره مشارکت آنها صورت نگرفته است.
تهدید به استفاده از «زور» در صورت به خطر افتادن منافع
پوقوسیان تأکید میکند که مسئله اصلی نه مالی، بلکه توافقات سیاسی است: آمریکا چه نقشی خواهد داشت و روسیه چه نقشی؟
این کارشناس در گفتگو با رسانهها تصریح کرد: «یک چیز روشن است؛ روسیه نشان داده که در منطقه پساشوروی، اگر چیزی را مغایر با منافع حیاتی خود ببیند، آماده است تا شدیدترین اقدامات را، حتی تا حد استفاده از نیروی نظامی، انجام دهد تا از چنین تحولاتی جلوگیری کند. به ارزیابی من، این موضوع کاملاً شامل نهتنها ارمنستان، بلکه جمهوری آذربایجان و کل قفقاز جنوبی میشود.»
صفکشی مدعیان مدیریت راهآهن
هاکوپ بادالیان، مفسر سیاسی، معتقد است که اکنون فهرست سهامداران «دوفاکتو» و «دوژوره» (واقعی و حقوقی) این پروژه در حال شکلگیری است و چون روسیه یکی از مدعیان است، حضور خود را یادآوری میکند.
بادالیان گفت: «روسیه دستکم مدعی حق مدیریت امانی راهآهن خواهد بود، چرا که حق مدیریت امانی راهآهن ارمنستان تا سال 2038 متعلق به "راهآهن روسیه" است. البته ایروان اشاره کرده که این حق شامل راهآهن مغری (در سیونیک) نمیشود، چون در سال 2008 که این حق به روسیه داده شد، راهآهن مغری وجود نداشت؛ اما تصور میکنم در اینجا حداقل یک فضای بحث وجود خواهد داشت.»
وی افزود: «جمهوری آذربایجان نیز سعی خواهد کرد با ارجاع به دوره شوروی و ادعای مالکیت بر راهآهن مغری در آن زمان، درباره حقوق مالکیت صحبت کند. این هم درخواستی است که باکو سعی میکند با آن دخالت حقوقی در مسئله این جاده داشته باشد. البته فعلاً در سطح غیررسمی صحبت میکنند.»
چرخش دیرهنگام مسکو به سمت «مسیر ترامپ»
برای عملیاتی کردن پروژه «مسیر ترامپ» که از ارمنستان میگذرد، ایروان طبق توافقات قرار است با واشنگتن و همچنین طرفهای ثالثِ مورد توافق دوجانبه همکاری کند. پنج ماه پس از امضای بیانیه، ایروان و واشنگتن تازه کار مشترک روی فرمولبندیهای حقوقی را آغاز کردهاند.
روسها نیز تنها پس از پنج ماه فعال شدند. چند روز پیش، مدیر دپارتمان کشورهای همسود وزارت خارجه روسیه گفت که شرکا بدون مشارکت روسیه نمیتوانند «مسیر ترامپ» را راهاندازی کنند، چرا که راهآهن ارمنستان توسط یک شرکت روسی اداره میشود.
چرا مسکو در ماههای نخستِ توافقات واشنگتن واکنش جدیتری نشان نداد؟ بنیامین پوقوسیان معتقد است برای روسها مشخص نبود که «مسیر ترامپ» چیست و شاید فکر میکردند اجرایی نمیشود. علاوه بر این، توافقات واشنگتن با مرحله فعال مذاکرات اوکراین همزمان شد. به عقیده وی، روسها و آمریکاییها هنوز به بحث درباره قفقاز جنوبی نرسیدهاند، اما آن لحظه فرا خواهد رسید.
اما هاکوپ بادالیان نظر متفاوتی دارد و معتقد است موضوع قفقاز قبلاً بحث شده و واشنگتن در این مرحله مخالفت راهبردی با مشارکت روسیه در «مسیر ترامپ» ندارد؛ هرچند این بدان معنا نیست که در جریان معامله بزرگ روسیه و آمریکا، اختلافات بروز نکند.
دو سناریوی محتمل برای آینده
نخستوزیر ارمنستان پیشبینی کرده است که ساخت «مسیر ترامپ» در سیونیک در نیمه دوم سال 2026 آغاز شود.
پوقوسیان دو سناریو را ترسیم میکند:
1. توافق بزرگ: یک توافق کلی روسی-آمریکایی درباره قفقاز جنوبی شکل میگیرد که تا حدی هر دو طرف را راضی میکند و سپس به ارمنستان، جمهوری آذربایجان و ترکیه ابلاغ میشود.
2. عدم توافق و تنش: اگر روسها و آمریکاییها توافق نکنند، باید تا نیمه دوم 2026 صبر کرد. اگر روسیه ببیند آنچه روی زمین رخ میدهد خلاف منافع حیاتیاش است و امکان توافق با آمریکا وجود ندارد، به گفته پوقوسیان: «میترسم روزهای خوبی در انتظار ارمنستان نباشد.»
