به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»، اولین نشست هفته زن مجاهد مسلمان با حضور فهیمه فرهمندپور رئیس شورای فرهنگی و اجتماعی شورای عالی انقلاب فرهنگی، سارا طالبی مدیر مرکز راهبری و همآهنگی امور بانوان سازمان تبلیغات اسلامی و مهدی تکلو مدیر دفتر مطالعات جنسیت و جامعه برگزار شد.
فرهمندپور در این نشست با تأکید بر تمایز بنیادین زیست مؤمنانه از زیست غیرمؤمنانه، گفت: تفاوت الگوی زندگی مؤمنانه با سایر الگوها در اصول و ارزشهای حاکم بر آن است و این تمایز لزوماً به معنای جنسیتیبودن همه مبانی و ارزشها نیست.
وی با بیان اینکه تمرکز صرف بر «تناسب جنسیتی» در طرح الگوی سوم میتواند موجب غفلت از مبانی اصلی شود، افزود: الگوی سوم زن مسلمان صرفاً به معنای زن شاغل یا زن خانهنشین نیست، بلکه مبتنی بر تعریف «انسان مسلمان» است؛ انسانی که زن و مرد، جوان و بزرگسال، همگی در آن ذیل مسئولیتپذیری، آگاهی و اراده معنا پیدا میکنند.
فرهمندپور با اشاره به ناکامیها در ترویج مؤثر الگوی زن مسلمان در جامعه تصریح کرد: ما درباره الگوی سوم سخن گفتهایم، اما نتوانستهایم میدان عملی و بستر اجتماعی مناسب آن را فراهم کنیم، چراکه پیشنیازهای انسان مسلمان بهدرستی تأمین نشده است.
رئیس شورای فرهنگی اجتماعی زن و خانواده با تأکید بر ضرورت نگاه تمدنساز در سیاستگذاریها اظهار داشت: تمدنسازی مشروط به داشتن نقشه جامع جامعه است و در این نقشه، نقش زنان باید بهدرستی تعریف شود. نمیتوان بدون توجه به کل نظام اجتماعی و فرهنگی، برای زنان بهصورت جداگانه الگو طراحی کرد.
وی با انتقاد از الگوهای برخاسته از نظام سرمایهداری گفت: در نظام سرمایهداری، زن در چرخه تولید و مصرف تعریف میشود و فرهنگسازی نیز در خدمت این چرخه قرار میگیرد، در حالی که ما نگاه تمدن غربی را نمیپذیریم و باید بر اساس نگاه تمدنی اسلام، نقشآفرینی زن را بازتعریف کنیم.
فرهمندپور با اشاره به برخی برداشتهای نادرست از نقش زن در خانواده افزود: گاهی زن در خانواده به موجودی حاشیهای و فاقد عاملیت تقلیل داده میشود، در حالی که حتی اگر تمرکز زن بر خانواده باشد، باید دارای مسئلهشناسی، زمانشناسی و اثرگذاری واقعی باشد.
وی با بیان اینکه «الگوی سوم» در کشاکش تعامل خانواده و جامعه معنا مییابد، خاطرنشان کرد: انسان در این الگو دارای رابطهای فعال با خدا، خانواده و جامعه است و این رابطه الهی بر همه تعاملات او حاکم است. بدون مسئولیتپذیری، آگاهی و اراده، الگوی سوم تحقق پیدا نمیکند.
رئیس شورای فرهنگی اجتماعی زن و خانواده در پایان با اشاره به پیامدهای نادیدهگرفتن نیازهای روانی و اجتماعی زنان گفت: در نسلهای گذشته، بسیاری از زنان در خانواده دیده نمیشدند و بار مسئولیتهای متعدد بدون توجه به سلامت روانی و عاطفی بر دوش آنان قرار میگرفت؛ مسئلهای که امروز باید با بازتعریف جایگاه انسان مسلمان، مورد بازنگری جدی قرار گیرد.
تمرکز بر اثرگذاری کوتاهمدت، مانع تحقق الگوی سوم زن مسلمان است
وی با اشاره به مفهوم «افق اثرگذاری» افزود: اثرگذاری اجتماعی میتواند کوتاهمدت یا بلندمدت باشد. بسیاری از کنشهای اجتماعی، بهویژه در عرصههای عمومی، آثار فوری، ملموس و قابل ارزیابی دارند و به همین دلیل جذابتر به نظر میرسند، اما نقشآفرینی در خانواده غالباً دارای افق بلندمدت است و ثمرات آن بهسرعت دیده نمیشود.
فرهمندپور تصریح کرد: تمرکز افراطی بر اثرگذاری کوتاهمدت باعث شده برخی از عرصههای بنیادین، از جمله خانواده، کمارزش تلقی شوند. این در حالی است که خانواده یکی از مهمترین بسترهای اثرگذاری بلندمدت و تمدنساز است.
رئیس شورای فرهنگی اجتماعی زن و خانواده با انتقاد از برخی جریانهای فکری رایج گفت: این تصور که انسان غیرمسئول یا کنشگر تکوجهی محصول صرف زندگی مدرن است، نادرست است. بررسی سنتهای کلامی و تحولات تاریخی نشان میدهد که در طول تاریخ، بهویژه در بستر حکومتهای استبدادی، همواره گرایشهای جبرگرایانه ترویج شدهاند؛ گرایشهایی که انسان مسئول و الگوی سوم را پرورش نمیدهند.
وی با اشاره به سیره ائمه اطهار (ع) افزود: الگوی سوم انسان در دامان گفتوگوها و تربیت امامان شکل گرفته است. در اندیشه شیعی، کنارهگیری از موضعگیری در بزنگاههای تاریخی به معنای بیطرفی واقعی نیست. حتی دوره امامت امام سجاد (ع) که بیشتر با دعا و معنویت شناخته میشود، با رنجهای عمیق اجتماعی و فرهنگی همراه بوده است.
فرهمندپور با اشاره به تحولات اجتماعی پس از واقعه کربلا خاطرنشان کرد: در دورههایی که جامعه دچار انحطاط فرهنگی میشود، یا جریانهای ابتذالگرا شکل میگیرند یا گرایشهای افراطی صوفیانه گسترش مییابد؛ هر دو مسیر، انسان مسئول و کنشگر تمدنساز را تضعیف میکنند.
وی تأکید کرد: در صدر اسلام، زنان مؤمنی حضور داشتند که ایمان آوردند، هجرت کردند و بیعت نمودند و در کنار پیامبر (ص) نقشآفرین بودند؛ در همان زمان نیز زنانی وجود داشتند که در خدمت فردیت و زیست منفعلانه قرار گرفتند. این دوگانه، امری تاریخی و مستمر است.
رئیس شورای فرهنگی اجتماعی زن و خانواده با بیان اینکه تمدن حاصل تلاش تدریجی و جمعی انسانها بر محور ارزشهای مشترک است، گفت: نادیدهگرفتن یا تضعیف ظرفیتهای انسانی، چه در مورد زنان و چه مردان، مانع جدی شکوفایی تمدنی است. خانهنشینکردن زنان یا تقلیل آنان به ابزاری برای لذت یا مصرف، همانقدر آسیبزاست که حذف مردان از نقشهای تمدنساز.
وی افزود: خانواده نه مانع کنشگری اثربخش، بلکه عامل امتدادبخش آن است و زنان باید هم بهعنوان سرمایه انسانی و هم بهعنوان عامل انسجام، انتقال ارزشها و پیوستگی تمدنی دیده شوند.
فرهمندپور در پایان با اشاره به جایگاه راهبردی الگوی سوم زن مسلمان تصریح کرد: الگوی سوم مهمترین عنصر در مواجهه تمدنی امروز است و به همین دلیل زن مسلمان در خط مقدم مواجهه فرهنگی و هدف پیکان دشمن قرار دارد. پرسش از تناسبها نباید ما را از حقیقت انسان مسئول، آگاه و صاحب اراده غافل کند؛ انسانی که اساس تحقق الگوی سوم است.
