به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران» به نقل از تسنیم؛ آیین اختتامیه هجدهمین جایزه جلال آل احمد عصر دیروز با حضور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در کتابخانه ملی برگزار شد. در این مراسم، برگزیدگان بخشهای مختلف جایزه جلال معرفی شدند.
در ابتدای این مراسم، محسن جوادی، معاون فرهنگی وزیر فرهنگ صحبت کرد و گفت: جایزه جلال جایزه شناخته شدهای است؛ اثرگذاری جایزه «جلال» از میزان اقبال و بازنشر آثار منتخب، روشن است؛ برگزیدههای این جایزه به صورت متوسط 8 بار چاپ شدهاند که نشان دهنده استقبال از آنهاست.
وی ادامه داد: در این دوره، حدود 20 درصد به تعداد آثار رسیده به دبیرخانه در بخشهای مختلف اضافه شده است. این موضوع نشاندهنده پویایی نسبی تولید آثار در حوزه ادبیات داستانی است.
او با اشاره اهمیت جایزه جلال گفت: جایزه جلال، فقط یک جایره محض نیست بلکه رویدادهای مختلفی دارد که اهمیت آنها کم از خود رویداد نیست. این برنامههای جنبی نقش زیادی در توجه دادن نسل جوان ایفا میکند. امیدوارم نسل نوپای ادبیات ایران بتوانند آثار ارزشمندتری را ارائه دهند تا ادبیات داستانی ایران مانند نام بزرگان ادبیات کلاسیک که در جهان بلند است، آثار جوانان نیز در جهان مطرح و بازتاب داشته باشد و نامشان به بلندای نام ایران برقرار باشد.
معاون فرهنگی وزیر ارشاد در پایان صحبتهای خود گفت: اگر آثار ادبی خلق نمیشد، اساساً برگزاری چنین جوایزی معنا نداشت. جایزه جلال آلاحمد بهواسطه نویسندگان و پدیدآورندگان آثار معنا پیدا میکند. از همه داوران و دستاندرکاران برگزاری این رویداد تشکر میکنم.
قیصری: رشد کمی آثار داشتیم اما منجر به رشد کیفی نشده است
در بخش دیگری از این مراسم، مجید قیصری دبیر هجدهمین جایزه جلال آل احمد، به روی صحنه آمد. او با بیانیه هیئت داوران را خواند.
جایزه ادبی جلال آلاحمد بر اساس آییننامههای مصوب، با هدف تقویت و اعتلای زبان و ادبیات فارسی و ایجاد انگیزه برای نویسندگان و پژوهشگران حوزه ادبیات داستانی و نقد ادبی تعریف شده است. ادبیات بدون مخاطب، کالبدی بیجان است و اگر نتواند بازتابدهنده دردها و تجربههای زیسته مردم باشد، از کارکرد اصلی خود فاصله میگیرد.
بخش مستندنگاری بیش از هر بخش دیگر، آینه نسبت ما با واقعیت است؛ جایی که نه گزارش صرف کافی است و نه پناه بردن به خیال مجاز. مستندنگاری تعهد به واقعیت، اخلاق روایت و مسئولیت تاریخی را توأمان میطلبد. در این دوره، 1013 اثر در بخش مستندنگاری پذیرفته شد که در مقایسه با 449 اثر سال گذشته، رشدی حدود 35 درصدی را نشان میدهد. این افزایش، نشانه اقبال نویسندگان به تاریخ شفاهی، سفرنامهنویسی و روایتهای مبتنی بر تجربه زیسته است؛ با این حال، این رشد کمی در همه سطوح به رشد کیفی منجر نشده است. البته ضعف روشمندی، ابهام در مرز واقعیت و بازآفرینی ذهنی، فقدان امکان راستیآزمایی و غلبه خلاقیت ادبی بر مسئولیت مستند، از جمله چالشهایی است که در صورت تداوم، میتواند مرز مستند را مخدوش کند.
او درباره بخش نقد ادبی تاکید کرد: به دلیل نواقص و کاستیهای جدی در آثار رسیده، از جمله فقدان روش پژوهش، ساختار نامنسجم، اتکای بیش از حد به نظریههای غربی، ضعف زبانی و نگارشی و دشوارخوانی ناشی از ترجمه، هیئت داوران اثری را شایسته عنوان «برگزیده» یا «شایسته تقدیر» ندانست.
قیصری ضمن ارزیابی بخش داستان کوتاه این دوره از جایزه جلال گفت: دو گروه از نویسندگان در این بخش رشد چشمگیری داشتهاند؛ نخست نویسندگان جوانی که آینده ادبیات داستانی ایران به آنها تعلق دارد و دوم زنان داستاننویس که هم از نظر کمی و هم کیفی حضوری پررنگ داشتهاند، بهطوری که نیمی از آثار برتر این بخش متعلق به آنهاست. نزدیکی سطح آثار باعث شد انتخاب تنها دو اثر از میان 596 اثر رسیده کاری بسیار دشوار باشد و این موضوع چیزی از ارزش آثار انتخابنشده کم نمیکند.
وی همچنین درباره بخش رمان نیز گفت: هیئت داوران با هدف رعایت عدالت، آثار نویسندگان رمان اولی را بهصورت مستقل داوری کرد. معیارهایی چون انسجام روایت، کارآمدی عناصر داستان، بهروز بودن دغدغهها، نسبت اثر با مسائل جامعه معاصر و میزان رشد نویسنده نسبت به آثار پیشین، مبنای داوری قرار گرفت.امیدوارم شفافسازی معیارهای داوری، به تقویت جریان رماننویسی معاصر ایران و حمایت مؤثر از نویسندگان منجر شود.
در بخش دیگری از این مراسم، سید عباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی صحبت کرد. او گفت: در ماه های اخیر سعی میکنم هر جا سخنی میگویم ارجاعی به ایران بدهم چرا که معتقدم حوادثی که در جنگ تحمیلی 12 روزه رخ داد، توجه ما را به ایران بیشتر جلب کرد. در رویدادهای قبلی اشاره کردهام که ایران سرزمین قصه و سوژه است و در جشنواره حقیقت نیز با وام گرفتن از صحبتهای آقای اصلانی پیشکسوت سینمای مستند که اشاره کرده بودند: «ایران بهشت مستندسازان است»، اشاره کردم که ایران سرزمین قصه و سوژه و بهشت مستندسازان است. در اینجا نیز میگویم ایران، چه در حوزه ادبیات داستانی و چه در مستندنگاری، سرزمین قصه و سوژه است و با ظرفیت عظیمی در این حوزه روبهرو هستیم.
وی با اشاره به پیشینه تاریخی قصهگویی در ایران زمین گفت: از دوران کهن، شاهد قصهگویی در بین ایرانیان باستان بودیم؛ برای مثال در نقالیهای دوره گردانه ترکیبی از قصه و موسیقی را میبینیم. ابن ندیم کتابشناس معروف دوره اسلامی میگوید: «پارسیان افسانهها را به صورت کتاب درآورده و نگهداری میکردند و پادشاهان اشکانی بر آنها افزودند.» یکی از محققین دیگر در حوزه ایران نیز اشاره میکند که مدارس قصهگویی در ایران وجود داشته است. بنابراین میتوان گفت که قصهگویی یک سنت رایج، مستمر و پیوسته در بین نیاکان ما بوده است.
وزیر فرهنگ با اشاره به تداوم سنت قصهگویی پس از ورود اسلام به ایران گفت: یکی از ویژگیهای تمدن ایرانی، پیوند میان ایران پیش و پس از اسلام است و قصه ایرانی نیز این مسیر را ادامه داده است. در مقدمه شاهنامه ابومنصوری آمده است که وقتی «کلیله و دمنه» به نظم درآمد، در میان اقشار مختلف جامعه رواج یافت؛ از کودکان تا بزرگان. عطار شاعر بزرگ ایرانی حدود 4 هزار قصه تر نثر و نظم دارد و به درستی این تعبیر را برای او به کار میبرند که «عرفان قصهگوی ما» با عطار توسعه پیدا میکند. از سویی دیگر بیش از 400 قصه در مثنوی مولوی هست و با استناد به همین آثار میتوان گفت که قصه در تاریخ ادبیات ما به صورت پیوسته جاری است و بخشی از تخیل در قصهپردازی، به تاریخ کهن ایران برمیگردد.
صالحی در بخش دیگری از صحبتهای خود گفت: ایران علاوه بر سرزمین قصه، سرزمین سوژه برای مستندنگاری نیز هست. تنوع اقلیمی، قومی، زبانی، دینی و اجتماعی ایران، میدان عظیمی برای مستندنگاری فراهم کرده است. این تنوع در اقوام، زبانها و گویشها و زیستبومهای متفاوت، ایران را به کشوری با ظرفیت ممتاز برای روایت مستند تبدیل کرده است؛ به طوری که هر مستندنگار قهار میتوان با پهن کردن تور خود ماهی های بزرگی را از این دریا صید کند.
وزیر فرهنگ با تاکید بر اینکه جلال آل احمد کسی است که این ویژگی متمایز را شناخته بود، بیان کرد: جلال از کسانی است که این موقعیت ایران را شناخته بود. به آثار او نگاه کنید؛ از مدیر مدرسه تا زن زیادی و نون و القلم. تاریخ ایران، تاریخ سلسلههای متکثر است و او در کتاب نون و القلم به دلایل شکلگیری و افول سلسلههای مختلف نگاه کرده است. ویژگی او این است که سرزمین خود را شناخته و میدانست از چه دریچه بازی میتوان به ایران نگاه کرد.
برگزیدگان بخشهای مختلف جایزه ادبی جلال آل احمد
1- بخش ویژه «ماه مجلس»
برگزیدگان: رتبه اول: داستان «قربان زرپران» اثر امیرحسین روحنیا از نیشابور
رتبه دوم مشترک: «داستان زمین» اثر زهرا شجاعی از یاسوج و «داستان حرمت» اثر زینب محمدقلیزاد از ارومیه
2- بخش ویراستاری
اثر منتخب: مهدی فروتن برای ویراستاری کتاب «ژنرال»
3- نقد ادبی
در این بخش هیئت داوران اثری را شایسته تقدیر ندانست.
4- مجموعه داستان کوتاه
برگزیده مشترک: اثر «گاهی به قبرها هم نگاه کن» نوشته عباس عظیمی و اثر «من ابنبطوطه هستم» نوشته خسرو عباسی خودلان
5- مستندنگاری
برگزیده: کتاب «قاسم» نوشته مرتضی سرهنگی
6- داستان بلند و رمان
اثر شایسته تقدیر: رمان «ژنرال» نوشته زهرا گودرزی (کتاب اولی)
اثر برگزیده: رمان «لمس» نوشته محمدرضا کاتب.
