ایمنی در کارگاه‌های ساختمانی؛ هزینه‌ای که نپرداختنش گران‌تر تمام می‌شود

به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ در بسیاری از کارگاه‌ها، داربست هنوز هم چیزی بیشتر از یک «سازه موقت» تلقی نمی‌شود؛ یک چهارچوب فلزی که چند روز بالا می‌رود و بعد جمع می‌شود. اما حقیقت اینجاست: داربست، خط مقدم ایمنی ارتفاع است. هر پیچ، هر لوله و هر اتصال آن، سرنوشت جان انسان‌ها و جریان پروژه را تعیین می‌کند. حال این سوال پیش می آید آیا صرفه‌جویی در خرید یک داربست استاندارد، ارزش ریسک چند صد میلیون تومان توقف پروژه را دارد؟

چرا داربست مهم‌ترین سازه موقت کارگاه ساختمانی است؟

آیا می دانستید در پروژه‌ای با ارزش ۲۰ میلیارد تومان، هزینه تهیه داربست استاندارد ممکن است کمتر از ۰.۱ درصد کل بودجه باشد؟ در مقابل، یک حادثه ناشی از داربست غیراستاندارد می‌تواند با توقف پروژه، جرائم قانونی و خسارت‌های جانی، بیش از ۱۰ درصد از ارزش کل پروژه را از بین ببرد. این یعنی ریسک کردن روی سلامت کارگران، صرفه‌جویی در حد صدها هزار تومان و ایجاد زیان چند میلیون تومانی است.

در گزارش‌های ایمنی کارگاهی نیز، یکی از شایع‌ترین دلایل سقوط کارکنان و توقف پروژه‌ها، شکست داربست غیراستاندارد عنوان شده است؛ شکست‌هایی که اغلب نه به‌دلیل فشار زیاد، بلکه به‌ سبب استفاده از قطعات معیوب یا داربست‌های وزن پایین رخ داده‌اند. بسیاری از این حوادث، پیش از وقوع علائم هشداردهنده نداشتند.

داربست شاید در ظاهر یک سازه موقت باشد، اما در عمل بخش مهم تمام فعالیت‌های کارگاهی است؛ سازه‌ای که هر روز ده‌ها بار زیر پای نیروها، تجهیزات و مصالح قرار می‌گیرد.

اما آنچه اهمیت این سازه را بیشتر می کند، خطرات پنهانی است که اغلب دیده نمی‌شوند؛ خطراتی که معمولاً زمانی خودشان را نشان می‌دهند که دیگر خیلی دیر شده است. داربست‌های ضعیف، سبک‌تر از استاندارد یا دست‌دوم، مثل یک تله خاموش عمل می‌کنند. لوله‌هایی که قطرشان کمتر شده، اتصالاتی که بارها باز و بسته شده‌اند، همه این‌ها می‌توانند با یک تکان کوچک و یا وزش باد تعادل سازه را به‌هم بریزند.

خسارت‌هایی که هیچ بودجه‌ای توان جبرانشان را ندارد

در پروژه‌های ساختمانی استفاده از تجهیزات غیراستاندارد تنها به یک هزینه مالی ختم نمی‌شود. برخی خسارت‌ها آن‌قدر عمیق و دردناک‌اند که هیچ رقمی نمی‌تواند آن‌ها را بازگرداند. بی‌توجهی به ایمنی، علاوه بر ایجاد هزینه‌های سنگین اقتصادی، پیامدهایی انسانی و اعتباری دارد که اثرشان می‌تواند سال‌ها بر دوش کارفرما، کارکنان و حتی جامعه باقی بماند.

1- جان انسان‌ بهایی که هرگز نباید پرداخت شود

جان کارگران ارزشمندترین دارایی هر پروژه محسوب می شود. از دست دادن حتی یک نفر در اثر حادثه، ضربه‌ای است که نه تنها خانواده و اطرافیان او را تحت تأثیر قرار می‌دهد، بلکه کل جامعه کارگری را دچار بحران می‌کند. این واقعیت تلخ، ضرورت رعایت اصول ایمنی و دوری از سازه‌های غیراستاندارد را نشان می‌دهد. برای درک بهتر پیامدهای این بی‌توجهی، مطالعه موضوع خطر بی‌توجهی به ایمنی در ساخت‌وساز می‌تواند تصویر واضح‌تری از این بحران ارائه دهد.

2- اعتباری که با یک حادثه فرو می‌ریزد

در دنیای رقابتی ساخت‌وساز، اعتبار شرکت‌ها بزرگ‌ترین سرمایه آن‌هاست؛ سرمایه‌ای که با یک حادثه ساده می‌تواند به‌شدت آسیب ببیند. سابقه ضعیف ایمنی می‌تواند شرکت را از چشم کارفرمایان، ناظران و برگزارکنندگان مناقصات بیندازد و مسیر دستیابی به پروژه‌های جدید را برای همیشه دشوار کند.

3- صورت‌حساب‌های پنهان؛ وقتی صرفه‌جویی به ضرر تمام می‌شود

در نگاه اول، کاهش یا حذف هزینه‌های ایمنی ممکن است اقدامی هوشمندانه برای صرفه‌جویی در پروژه به نظر برسد. اما حقیقت این است که این تصمیم، اغلب به‌ قیمت چندین برابر ضرر و زیان بازمی‌گردد. هزینه‌هایی که در ابتدا نادیده گرفته می‌شوند، در قالب خسارت‌های حقوقی، توقف پروژه و زیان‌های مالی هنگفت ظاهر می‌شوند.

4- جرایم و پرونده‌های قضایی؛ بهایی که دیر یا زود پرداخت می‌شود

بی‌توجهی به اصول ایمنی می‌تواند کارفرما و پیمانکار را درگیر جریمه‌های سنگین وزارت کار یا سازمان نظام مهندسی کند. حتی پس از حادثه، روند دادرسی و پرونده‌های قضایی ممکن است ماه‌ها یا سال‌ها ادامه پیدا کند و علاوه بر پرداخت هزینه‌های حقوقی، زمان و انرژی مدیران و تیم پروژه را هدر دهد.

با نگاهی به هزینه‌ای که از ابتدا برای ایمنی صرف نمی‌شود، روشن می‌شود که جریمه‌ها تنها بخشی از خسارت واقعی هستند.

5- توقف پروژه و زیان اقتصادی؛ ضرری که چند برابر بازمی‌گردد

یک حادثه کوچک یا ضعف در ایمنی می‌تواند منجر به تعطیلی موقت پروژه شود. این توقف نه تنها زمان بهره‌برداری پروژه را به تأخیر می‌اندازد، بلکه هزینه‌های نیروی انسانی، مصالح و حتی اجاره تجهیزات را افزایش می‌دهد.

ایمنی؛ سرمایه‌ای که پروژه را بیمه می‌کند

برخی از افراد تجهیزات ایمنی را صرفاً یک هزینه اضافی می‌دانند، اما واقعیت این است که هر ریال هزینه شده برای ایمنی، در واقع سپری برای محافظت از سرمایه اصلی پروژه است. خرید تجهیزات و داربست استاندارد یک سرمایه‌گذاری است که از ضررهای احتمالی جلوگیری می‌کند.

استفاده از تجهیزات استاندارد اثرات مثبت زیر را دارد:

• کاهش ریسک حوادث و آسیب به کارکنان
• جلوگیری از توقف پروژه و تأخیرهای چند روزه یا حتی چند هفته‌ای
• حفظ بهره‌وری و جریان کاری مستمر
• کاهش هزینه‌های درمان، جریمه‌ها و خسارت‌های حقوقی

به بیان دیگر، رعایت ایمنی راهی برای جلوگیری از تأخیرهای چند ده‌میلیونی و ضررهای غیرقابل پیش‌بینی است. هر پروژه‌ای که با ایمنی استاندارد پیش می‌رود، در واقع روی یک سرمایه‌گذاری مطمئن حساب کرده است، نه یک هزینه اضافی.

سوالات متداول

1- چرا رعایت ایمنی در کارگاه‌های ساختمانی ضروری است؟

ایمنی از جان کارکنان محافظت می‌کند، پروژه را بدون توقف پیش می‌برد و از خسارت مالی و آسیب به اعتبار شرکت جلوگیری می‌کند.

2-آیا کاهش هزینه‌های تجهیزات ایمنی صرفه‌جویی واقعی است؟

خیر؛ صرفه‌جویی کوتاه‌مدت باعث جریمه‌های قانونی، توقف پروژه و هزینه‌های چندبرابری می‌شود.

3-داربست استاندارد چه تاثیری دارد؟

داربست استاندارد ستون فقرات کارگاه است و ریسک سقوط و آسیب جانی را کاهش می‌دهد؛ داربست غیراستاندارد باعث توقف پروژه و خسارت مالی می‌شود.

4-چه خسارت‌هایی جبران‌ناپذیر هستند؟

از دست رفتن جان یا سلامت کارگران، آسیب به اعتبار شرکت و هزینه‌های مالی بلندمدت ناشی از توقف پروژه یا جریمه‌ها.

5-استفاده از تجهیزات استاندارد چه مزایایی دارد؟

کاهش ریسک حوادث، جلوگیری از توقف پروژه، حفظ بهره‌وری، کاهش هزینه‌های درمان و خسارت‌های حقوقی.

6-ایمنی هزینه است یا سرمایه‌گذاری؟

ایمنی یک سرمایه‌گذاری است؛ هر ریال صرف شده، جلوی ضررهای مالی، انسانی و اعتباری را می‌گیرد.

7-چگونه می‌توان پروژه‌ای ایمن داشت؟

استفاده از تجهیزات استاندارد، آموزش نیروها و بازرسی منظم تجهیزات می تواند پروژه را ایمن کند.