به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ در حالی که جهان همچنان با پیامدهای سیاستهای غیرقابل پیشبینی ایالات متحده دست و پنجه نرم میکند، صدای نارضایتی از سوی رهبران اروپایی روز به روز بلندتر میشود. اتحادی که زمانی به عنوان ستون فقرات امنیت جهانی پس از جنگ جهانی دوم شناخته میشد، اکنون در معرض تهدید جدی قرار گرفته است. مقامات اروپایی، از آلمان تا فرانسه و انگلیس، با زبانی کنایهآمیز و گاهی تند، از کاهش اعتماد به واشنگتن سخن میگویند و بر لزوم خودکفایی دفاعی تأکید میکنند. این روند، که ریشه در دوران ریاست جمهوری دونالد ترامپ دارد، نشاندهنده یک تغییر پارادایم در روابط ترانسآتلانتیک است: اروپا دیگر نمیخواهد به عنوان شریک junior آمریکا عمل کند، بلکه به دنبال حاکمیت مستقل است. در این گزارش، به بررسی اظهارات اخیر مقامات اروپایی و تحلیل کارشناسان میپردازیم تا تصویری کامل از این شکاف رو به رشد ارائه دهیم.
صدای اعتراض از برلین؛ آلمان در خط مقدم انتقاد
آلمان، به عنوان موتور اقتصادی اروپا، همیشه نقش کلیدی در روابط با آمریکا ایفا کرده است. اما اخیراً، مقامات این کشور با صراحتی بیسابقه، از واشنگتن فاصله گرفتهاند. یوهان وادهفول، وزیر خارجه آلمان، در گفتوگویی با رادیو دولتی Deutschlandfunk، مستقیماً از فرانسه خواست تا هزینههای نظامی خود را افزایش دهد تا اروپا به خودکفایی دفاعی دست یابد. روزنامه گاردین انگلیس در گزارشی از این اظهارات نوشت: "قدرتهای اروپایی بیش از پیش به این جمعبندی رسیدهاند که در صورت تداوم تنش در روابط با آمریکا، ممکن است ناچار شوند بهتنهایی از خود دفاع کنند." وادهفول با اشاره به سخنان امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، تأکید کرد: "او بارها و بهدرستی از پیگیری حاکمیت اروپایی سخن گفته است و باید این حاکمیت مستقل اروپایی دنبال شود."
این اظهارات تنها بخشی از موج گستردهتری است که از سوی رهبران آلمانی بیان میشود. فردریش مرتس، صدراعظم آلمان، در کنفرانس امنیتی مونیخ، نسبت به تهدیدات خارجی علیه اروپا هشدار داد و خواستار احیای تعهدات امنیتی متقابل با آمریکا شد، اما همزمان اذعان کرد که شکاف میان دو سوی آتلانتیک "در حال افزایش" است. مرتس با اشاره به دوران ترامپ گفت: "شکاف عمیقی میان اروپا و ایالات متحده به وجود آمده است." او هشدار داد که نظم جهانی قدیمی "دیگر وجود ندارد" و کشورهای مانند آلمان باید رویکرد خود به امنیت و دفاع را بازنگری کنند. مرتس در سخنرانی خود، جهان را "در حال نابودی" توصیف کرد و تأکید کرد که سیاستهای آمریکا دیگر نمیتواند به تنهایی جهان را مدیریت کند.
معاون صدراعظم آلمان نیز به این chorus پیوسته و با صراحتی بیشتر، گفت: "ما به دنبال شرکای جدید هستیم." این جمله، که به روشنی از شکاف عمیق خبر میدهد، نشاندهنده ناامیدی اروپا از سیاستهای ترامپ در حوزه اقتصادی و خارجی است. اروپاییها احساس میکنند که واشنگتن آنها را در شرایط دشواری قرار داده، از تعرفههای تجاری گرفته تا عدم تعهد به پیمانهای امنیتی.
فرانسه؛ لحنی تندتر علیه "ضد اروپایی" بودن آمریکا
فرانسه، که همیشه خود را پیشرو در ایده "اروپای مستقل" میبیند، در انتقاد از آمریکا پیشتاز است. امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، در مصاحبهای با روزنامه الپائیس اسپانیا، از "شکاف ژئوپلیتیک عمیق" در جهان هشدار داد و گفت که راهبرد "کرنش اروپا در برابر آمریکا" نتیجهای نداشته است. مکرون با انتقاد از رویکرد ضعیف اروپا در مقابل آمریکا و روسیه، اظهار کرد: "آمریکا قرار بود برای همیشه امنیت ما را تضمین کند اما اکنون این موضوع محل تردید است."
لحن مکرون بیسابقه بود: "ایدئولوژیای که امروز بر آمریکا غالب است، یک پدیده تاریخی جدید است و این طرز فکر آشکارا و صریحاً ضداروپایی است. این رویکرد به اتحادیه اروپایی احترام نمیگذارد، در اسناد راهبردی خود آن را تحقیر میکند و در پی تضعیف یا فروپاشی آن است." او هشدار داد که برخی دولتهای اروپایی که به دلیل نزدیکی ایدئولوژیک به واشنگتن امیدوار به امتیاز بودند، اکنون متوجه اشتباه خود شدهاند. مکرون همچنین درباره فشارهای آمریکا در حوزه مقررات دیجیتال سخن گفت و تأکید کرد: "اگر چنین شود، این اجبار خواهد بود. ما سازوکارهای دفاعی داریم و باید آنها را فعال کنیم." در پایان، او قاطعانه گفت: "ما حاکمیت خود را واگذار نمیکنیم. ترجیحات جمعی و ارزشهای ما با ارزشهای آمریکایی یکسان نیست و نمیخواهیم آنها بر ما تحمیل شوند."
این اظهارات مکرون، که همزمان با روی کار آمدن ترامپ در سال گذشته بیان شد، نشاندهنده ناامیدی عمیق پاریس از واشنگتن است. فرانسه، به عنوان یکی از قدرتهای هستهای اروپا، نقش محوری در تلاش برای استقلال نظامی ایفا میکند.
انگلیس؛ انتقاد از رفتار "غیرمتحدانه" آمریکا
انگلیس، که پس از برکسیت روابط نزدیکتری با آمریکا برقرار کرده بود، اکنون صدای اعتراض خود را بلند کرده است. ایوت کوپر، وزیر خارجه انگلیس، رفتار آمریکا با متحدانش را به باد انتقاد گرفت و با اشاره به تهدیدات واشنگتن علیه کشورهای اروپا، گفت: "این شیوه رفتار با متحدان نیست." کوپر به طور خاص به مسئله گرینلند اشاره کرد و تأکید کرد که فقط مردم دانمارک و گرینلند میتوانند درباره این جزیره تصمیمگیری کنند.
روزنامه گاردین در گزارشی نوشت که اروپا با درک "دردناک" این واقعیت که باید جسورانهتر عمل کند، به دنبال استقلال عمل در برابر واشنگتن است. این گزارش میافزاید که ایالات متحده از اصول لیبرالی که نظم پس از جنگ جهانی دوم را ایجاد کرد، روی برگردانده و ممکن است در حال ایجاد یک "نظم پساآمریکایی" باشد. کارشناسان در این گزارش استدلال میکنند که سیاستهای ترامپ، به جای احیای آمریکا، به "خودکشی یک ابرقدرت" شبیه است.
جدایی اجتنابناپذیر
کارشناسان نیز این روند را تأیید میکنند. نشنال اینترست در گزارشی بر اساس سند امنیت ملی آمریکا که چهار ماه پیش منتشر شد، نوشت که واشنگتن اروپا را به عنوان متحد نزدیک کنار زده و حتی به زوال تمدنی اروپا طعنه میزند. تئونا گیواشویلی، استاد مدرسه علوم سیاسی و اقتصادی لندن، در یادداشتی نوشت: "۸ دهه همکاری بهشدت آسیب دیده و اعتماد بین متحدان از بین رفته است. تصویر و اعتبار ایالات متحده به طور قابل توجهی افول کرده." او افزود که افکار عمومی اروپا نسبت به آمریکا منفی شده و حتی در کشورهای سنتی مانند لهستان و استونی، بدبینی حاکم است.
گیواشویلی اشاره کرد که اوضاع آنقدر وخیم است که رقبای سیاسی در فرانسه و انگلیس، مانند مکرون و جردن باردلا یا کییر استارمر و نایجل فاراژ، اکنون نگرانیهای مشابهی درباره ترامپ دارند.
اروپا در مسیر استقلال نظامی
ناامیدی از حمایت نظامی آمریکا، اروپا را به سمت استقلال سوق داده است. مجله فارنافرز در یادداشتی نوشت که به دلیل تضعیف اتحاد ترانسآتلانتیک، اروپا برای نخستین بار در ۸ دهه تنها ایستاده است. نویسنده تأکید کرد که ارتشهای اروپایی برای دفاع بدون آمریکا طراحی نشدهاند و چالشهای زیادی وجود دارد، اما ۸۰ درصد اروپاییها از سیاست دفاعی مشترک حمایت میکنند. مانع اصلی، مخالفت داخلی در برخی کشورهاست.
گزارش مدرن دیپلماسی نیز تأیید میکند که اروپا به طرز دردناکی متوجه نیاز به استقلال شده و اتحاد با آمریکا را "دیگر ضروری نمیداند." این گزارش آمریکا را "اقتدارگرا" توصیف کرد و گفت که واشنگتن دیگر به هنجارهای لیبرال-دموکراتیک متعهد نیست.
آیندهای نامعلوم برای آتلانتیک
شکاف آتلانتیک نه تنها یک مسئله گذرا، بلکه نشانهای از تغییر عمیق در نظم جهانی است. اروپا، که دههها زیر سایه آمریکا قرار داشت، اکنون به دنبال شرکای جدید و استقلال است. آیا این روند به یک جدایی کامل منجر میشود یا فرصتی برای بازسازی روابط؟ زمان نشان خواهد داد، اما آنچه روشن است، این است که دوران تکیه مطلق به واشنگتن به سر آمده. رهبران اروپایی، با زبانی که روز به روز تندتر میشود، پیام روشنی میفرستند: اروپا باید خود را نجات دهد.
گزارش از امیر صفره
