به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ در حالی که فضای رسانهای منطقه تحت تأثیر گمانهزنیها درباره افزایش تنشها قرار دارد، آنچه بیش از هر چیز در اقتصاد داخلی نمود پیدا کرده، «احتیاط» است؛ احتیاط در خرید، احتیاط در فروش، احتیاط در تأمین و حتی احتیاط در اعلام قیمت. بررسیهای میدانی از بازار بزرگ تهران نشان میدهد که فعالان اقتصادی بیش از آنکه نگران وقوع یک درگیری مستقیم باشند، با پدیدهای به نام «بلاتکلیفی» مواجهاند؛ وضعیتی که خود بهتنهایی میتواند بازار را وارد فاز نوسانی کند.
نوسان ارز؛ اولین واکنش بازار
فعالان بازار معتقدند مهمترین اثر فضای احتمال جنگ، نه درگیری مستقیم، بلکه تشدید نوسانات ارزی است. افزایش حساسیت بازار نسبت به دلار و همچنین یوان چین، که در واردات بسیاری از کالاها نقش کلیدی دارد، باعث شده قیمتها در بازههای کوتاهمدت تغییر کنند.
برخی کسبوکارها میگویند شدت اثرگذاری نوسان ارز بر قیمت کالا تقریباً مستقیم و هموزن با تغییرات نرخ ارز بوده است. به بیان سادهتر، هر موج افزایشی در دلار یا یوان، بلافاصله در قیمتهای عمدهفروشی بازتاب پیدا میکند. اما چالش اصلی نه خود افزایش قیمت، بلکه نبود ثبات در اعلام نرخهاست. فروشندگان عمده در بسیاری از موارد ترجیح میدهند قیمت قطعی بلندمدت اعلام نکنند و فروش را بهصورت روزانه یا حتی ساعتی تنظیم کنند.
توقف فروشهای چکی؛ نشانه افزایش ریسک
یکی از تغییرات ملموس این روزهای بازار بزرگ تهران، محدود شدن یا توقف فروشهای چکی است. در شرایط عادی، بخشی از معاملات عمده بهصورت اعتباری انجام میشود؛ اما افزایش ریسک و نامشخص بودن روند قیمتها باعث شده بسیاری از کسبوکارها فروش مدتدار را متوقف کنند.
فعالان بازار میگویند وقتی آینده نرخ ارز و هزینه جایگزینی کالا مشخص نباشد، پذیرش تعهدات بلندمدت میتواند زیانآور باشد. همین موضوع باعث شده نقدینگی در بازار اهمیت بیشتری پیدا کند و معاملات نقدی سهم بالاتری بگیرند.
تأخیر در تأمین و حساسیت بیشتر در واردات
در بخش تأمین نیز تغییراتی مشاهده میشود. برخی واردکنندگان از افزایش زمان رسیدن بارها خبر میدهند. حساسیتهای حملونقل، بازرسیها و فضای احتیاطی حاکم بر مسیرهای تجاری موجب شده فرآیند واردات با تأخیرهایی همراه شود.
کاهش سرعت ورود کالا به بازار، حتی اگر بهصورت مقطعی باشد، بهطور طبیعی بر تعادل عرضه و تقاضا اثر میگذارد. در چنین شرایطی، کوچکترین افزایش تقاضا میتواند به نوسان قیمت منجر شود. به همین دلیل برخی عمدهفروشان ترجیح میدهند موجودی انبار خود را با دقت بیشتری مدیریت کنند و از عرضه گسترده در شرایط نامطمئن خودداری کنند.
تغییر رفتار خریداران؛ خرید کمتر، دفعات بیشتر
بررسیهای میدانی نشان میدهد رفتار خریداران نیز تغییر کرده است. بسیاری از فروشگاهداران خرد به جای آنکه خریدهای انبارگونه و با حجم بالا انجام دهند، سفارشهای کوچکتر اما در دفعات بیشتر ثبت میکنند. این رویکرد به آنها امکان میدهد در صورت تغییر قیمت، ریسک کمتری متحمل شوند.
به بیان دیگر، بازار در حال حرکت به سمت مدیریت ریسک است. فروشگاهها تمایل دارند موجودی خود را سبک نگه دارند تا در صورت کاهش قیمت احتمالی یا تغییر شرایط، متضرر نشوند. این تغییر رفتار، خود عاملی برای کاهش حجم معاملات بزرگ و افزایش تعداد تراکنشهای خرد شده است.
دغدغه قطعی اینترنت؛ نگرانی کسبوکارهای آنلاین
در کنار چالشهای ارزی و تأمین، یک نگرانی دیگر نیز در میان فعالان اقتصادی مطرح است: احتمال محدودیتهای ارتباطی یا قطعی اینترنت در صورت تشدید تنشها. برای کسبوکارهای آنلاین، حتی چند روز اختلال میتواند روند فروش و ارتباط با مشتریان را مختل کند.
به همین دلیل بسیاری از فروشگاههای مجازی با احتیاط بیشتری فعالیت میکنند و از افزایش تعهدات یا تبلیغات گسترده در فضای نامطمئن پرهیز دارند. این احتیاط مضاعف، در نهایت به کاهش سرعت گردش کالا در بازار منجر میشود.
روایت فعالان بازار بزرگ تهران
در گفتوگو با برخی فعالان حوزه پخش و تأمین عمده در بازار بزرگ تهران، تأکید اصلی بر «فضای انتظاری» حاکم بر بازار است. آنها معتقدند بازار در شرایط جنگی قرار ندارد، اما جو روانی ناشی از احتمال تنش، رفتار اقتصادی را تغییر داده است.
یکی از فعالان حوزه پخش و تأمین عمده لوازم آرایشی که سالها در بازار بزرگ تهران فعالیت دارد، در گفتوگو با خبرنگار ما عنوان میکند: «آنچه امروز بیش از هر چیز بازار را تحت تأثیر قرار داده، بلاتکلیفی است. وقتی نرخ ارز در نوسان باشد و آینده مشخص نباشد، طبیعی است که فروش چکی بسته شود، خریدها خردتر شود و حساسیتها بالا برود.»
مجموعه ماه رژ که بهعنوان یکی از فعالان حوزه بورس لوازم آرایشی عمده تهران شناخته میشود، با همکاری مستقیم با واردکنندگان و بررسی میدانی مستمر در بازار، تغییرات قیمت و روند عرضه را بهصورت روزانه رصد میکند. بر اساس دادههای گردآوریشده، شدت نوسان قیمتها بیش از آنکه ناشی از کمبود مطلق کالا باشد، به دلیل احتیاط بازیگران بازار و کاهش تمایل به ریسک است.
کاهش عرضه یا مدیریت عرضه؟
یکی از پرسشهای مطرح این است که آیا بازار با کاهش واقعی عرضه مواجه شده یا صرفاً مدیریت عرضه محتاطانهتر شده است؟ بررسیها نشان میدهد در بسیاری از موارد، کالا بهطور کامل متوقف نشده، اما عرضهکنندگان با در نظر گرفتن شرایط، میزان فروش روزانه خود را تنظیم میکنند.
این رفتار، در کنار افزایش هزینههای حمل و تغییرات ارزی، به شکلگیری موجهای کوتاهمدت افزایش قیمت منجر میشود. به بیان دیگر، بازار بیش از آنکه با شوک فیزیکی مواجه باشد، با شوک انتظارات روبهروست.
جمعبندی؛ بازار در فاز احتیاط
آنچه از دل بازار بزرگ تهران برمیآید، تصویری از بازاری است که در وضعیت «احتیاط فعال» قرار دارد. نه رکود کامل حاکم است و نه جهش غیرقابلکنترل؛ بلکه ترکیبی از نوسان، مدیریت ریسک، کاهش تعهدات اعتباری و حساسیت بالا بر نرخ ارز دیده میشود.
در فضای احتمال جنگ، آنچه فعلاً بیشترین اثر را بر بازار گذاشته، بلاتکلیفی و نوسان است. فعالان اقتصادی ترجیح میدهند تا روشنتر شدن شرایط، تصمیمهای بزرگ نگیرند و با مدیریت دقیقتر نقدینگی و موجودی، از سرمایه خود محافظت کنند.
به نظر میرسد تا زمانی که ثبات نسبی به بازار ارز و فضای روانی منطقه بازنگردد، این الگوی رفتاری خریدهای کوچکتر، فروش نقدی، عرضه محتاطانه و حساسیت بالا در بازار بزرگ تهران ادامه داشته باشد.
