به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ بامداد جمعه ۲۲ اسفند، خیابان طرشت هدف حملات هوایی قرار گرفت. تصاویری که لحظاتی پس از این حادثه منتشر شد، برخورد چندین موشک به ساختمان «پژوهشگاه فضایی ایران» را تأیید میکرد؛ مرکزی غیرنظامی که در قلب یک منطقه شهری واقع شده است. پژوهشگاه فضایی ایران؛ جایی بود که پژوهشگران ایرانی در حوزه فناوری صلحآمیز فضایی فعالیت میکردند، اما کمتر از ۲۴ ساعت بعد، شبکه اسراییلی اینترنشنال در یک گزارش ویدئویی مدعی شد که این مرکز بهدلیل ارتباط با برنامه موشکی ایران هدف قرار گرفته است!
سؤال اینجاست: اساساً این شبکه چگونه میتواند چنین ادعایی را بدون کوچکترین تحقیق میدانی مطرح کند؟ پاسخ در خود گزارش نهفته است؛ گزارشی که حتی در سادهترین مصداقها هم اشتباه میکند، مثلاً این شبکه، ماهوارههای خصوصی «کوثر» و «هدهد» را که متعلق به شرکت خصوصی و دانشبنیان «امید فضا» هستند و هیچ ربطی به پژوهشگاه ندارند، به نام این مرکز تمام میکند. اشتباهی که هر خبرنگار تازهکاری با یک جستوجوی ساده آن را تکذیب میکند. در این گزارش نشان میدهیم که چگونه این تحلیل نهتنها از منظر راهبردی غلط است، بلکه حتی در ذکر مصادیق اولیه (مانند مالکیت ماهوارهها) دچار اشتباهات ابتدایی و غیرحرفهای شده است.
۱. اشتباه فاحش در مصداق: ماهوارههای خصوصی کوثر و هدهد
این رسانه در گزارش خود صراحتاً مدعی شده است: «پژوهشگاه فضایی ایران نقش مهمی در توسعه دو ماهواره مهم جمهوری اسلامی داشته: ماهوارههای هدهد و کوثر» و این گونه القا کرده است که این پروژهها توسط این پژوهشگاه و با اهداف نظامی هدایت میشده است. این جمله نشان میدهد که تهیهکننده این گزارش حتی زحمت یک جستوجوی ساده گوگلی را هم به خود نداده است! ماهوارههای کوثر و هدهد متعلق به بخش خصوصی ایران و شرکت «امید فضا» هستند.
این ماهوارهها در کلاس کیوبست (CubeSat) یا ماهوارههای مکعبی کوچک هستند. ابعاد بسیار کوچک و توان محدود این ماهوارهها که برای کاربردهای کشاورزی و اینترنت اشیاء (IoT) طراحی شدهاند، اساساً با استانداردهای محمولههای نظامی یا هدایت آتش که نیازمند اپتیکهای بسیار بزرگ و سنگین هستند، هیچ سنخیتی ندارد. این دو ماهواره توسط موشک سایوز روسیه به فضا پرتاب شدند و محصول اولین دستاورد مهم بخش غیردولتی فضایی ایران هستند. نسبت دادن این ماهوارهها به پژوهشگاه فضایی یا استفاده از آن بهعنوان مستندی بر «نظامی بودن» فعالیتهای این پژوهشگاه، یا ناشی از جهل کامل تهیهکننده گزارش است و یا تحریف عمدی اطلاعات.
۲. پرتابگر سیمرغ و نقش پژوهشگاه فضایی
در این گزارش، این شبکه مدعی شده است که پژوهشگاه فضایی ایران در ساخت و توسعه ماهوارهبر سیمرغ نقش داشته است! این ادعا کاملاً نادرست است، ماهوارهبر سیمرغ یک ماهوارهبر سوختمایع دومرحلهای است که توسط وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح ساخته شده است. جالب اینجاست که یکی از خبرگزاریهای داخلی در گزارشی از پرتاب موفقیتآمیز ماهوارهبر سیمرغ، بهدرستی اشاره کرده است که ماهواره تحقیقاتی «مهدا» در پژوهشگاه فضایی ایران طراحی و ساخته شده است، اما در همان گزارش تأکید شده است که خود ماهوارهبر سیمرغ توسط وزارت دفاع ساخته شده است و اساساً ماهوارهبرها و پرتابگرهای ایران در وزارت دفاع ساخته میشوند.
۳. هدفقراردادن پژوهشگاه و کاهش توان موشکی ایران
این رسانه اسراییلی مدعی شده است که هدف قرار دادن پژوهشگاه فضایی ایران میتواند توان موشکی ایران را کاهش دهد و برنامههای توسعه موشکهای دوربرد را عقب بیندازد! این ادعا نیز بهشدت نادرست و غیرواقعی است، به چند دلیل: برنامه موشکی بالستیک ایران عمدتاً زیر نظر نیروهای مسلح ایران و نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی انجام میشود. پژوهشگاه فضایی ایران که وابسته به وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات است، نقشی در زنجیره تولید یا توسعه موشکهای بالستیک ندارد.
برنامه موشکی ایران یک شبکه گسترده و پیچیده از مراکز تحقیقاتی، تولیدی و پرتابی است که در نقاط مختلف کشور پراکنده شدهاند. تصور اینکه هدف قرار دادن یک مرکز تحقیقاتی غیرنظامی همچون پژوهشگاه فضایی ایران بتواند «توان موشکی» یک کشور را کاهش دهد، از سادهلوحی و ناآگاهی تحلیلگران این رسانه حکایت دارد.
تجربه جهانی نشان داده است که حملات محدود به مراکز تحقیقاتی، هرگز نتوانسته است توان موشکی یا فضایی یک کشور را بهطور چشمگیری کاهش دهد. برنامههای موشکی و فضایی ماهیتاً انباشتی و قابل بازیابی هستند. تخریب یک ساختمان، دانش و تجربه انباشتهشده در ذهن محققان و مهندسان را از بین نمیبرد.
صنعت فضایی یک کشور و صنعت موشکهای بالستیک در سطح راهبرد کلان و نقشه راه (Roadmap) از هم جدا هستند؛ صرف داشتن دانش مشترک در موتور و سوخت، بهمعنای یکی بودن هدفگذاریها نیست. صنعت فضایی در جهان هم دارای بخش صلحآمیز (سنجش از دور، مخابرات) و هم بخش نظامی است و راهبرد این دو بخش با یکدیگر تفاوت بنیادین دارد. برای اثبات این ادعا کافی است نگاهی به ساختار قدرتهای فضایی جهان بیندازیم. در نیروی هوایی و فضایی آمریکا، مدیریت ماهوارهها و موشکهای بالستیک در یک ساختار واحد بهنام مرکز فضایی و موشکی (Space and Missile Systems Center - SMC) انجام میشود.
این مرکز مسئول کنترل موشکهای بالستیک در سطح کره زمین و ناوبری نظامی است یعنی اگر موشکی در هر جای جهان بلند شود، سیستمهای ماهوارهای این مرکز زنگ هشدار را به صدا درمیآورند و آن را رهگیری میکنند. اگر منطق اینترنشنال درست بود، پس باید آمریکا نیز سالها پیش باید مرکز SMC خود را تعطیل میکرد! در حالی که دقیقاً این مرکز، فرماندهی مقابله با موشکهای ایران را بهعهده دارد! اما پژوهشگاه فضایی ایران چنین نقشی در راستای موشکی ندارد. وظیفه پژوهشگاه، طراحی و توسعه ماهوارههای تحقیقاتی و علمی بوده و هست. آمریکا با مرکز SMC خود آشکارا بهدنبال مقابله با توان دفاعی ایران است، اما پژوهشگاه فضایی ایران یک مرکز علمی صلحآمیز است که هیچ نقشی در برنامه موشکی ندارد، این یعنی دومعیاری غرب در اوج خود.
وقتی یک گزارش با اولین اشتباه خود فرو میریزد
این شبکه وابسته به موساد در همان گام اول، در یک مصداق کاملاً ابتدایی و غیرقابلبخشش مرتکب اشتباه شده است. این شبکه با قاطعیت تمام اعلام کرده است که پژوهشگاه فضایی ایران در توسعه ماهوارههای «هدهد» و «کوثر» نقش داشته، در حالی که این دو ماهواره مربوط به بخش خصوصی و شرکت «امید فضا» هستند و کوچکترین ارتباطی با پژوهشگاه ندارند.
این خطا آنقدر فاحش است که هر روزنامهنگار تازهکاری با یک جستوجوی ساده در گوگل یا مراجعه به اخبار معتبر بینالمللی (مانند رویترز یا فرانس پرس) میتوانست آن را اصلاح کند، حال سؤال اینجاست: اگر یک رسانه مدعی تحلیل راهبردی، نتواند حتی مالکیت دو ماهواره شاخص را بهدرستی تشخیص دهد، چگونه میتوان به سایر ادعاهای پیچیدهتر آن درباره «ارتباط فضایی با موشکی» اعتماد کرد؟ این اشتباه بهتنهایی نشان میدهد که گزارش مذکور نه بر اساس تحقیق، که بر اساس پیشداوری و روایتپردازی خام تهیه شده است.
اما فراتر از این اشتباه رسواکننده، شبکه اینترنشنال دچار یک سردرگمی راهبردی عمیق نیز هست. این رسانه همپوشانی ساده فناوری را (که در تمام دنیا میان صنایع هوافضا وجود دارد) با «همسانی راهبردی» و «نقشه راه یکسان» خلط کرده است. واقعیت این است که در هیچ کشوری، از آمریکا و روسیه گرفته تا چین و هند، توسعه ماهوارههای علمی و مخابراتی صرفاً بهبهانه پیشرفت موشکی انجام نمیشود.
در پایان، روایت این شبکه اسراییلی چیزی جز تلاشی مذبوحانه برای تخریب چهره علمی ایران و القای ترس از پیشرفتهای فناورانه آن نیست. حمایت از پژوهشگاه فضایی نه بهدلیل مسائل نظامی، بلکه بهدلیل حق حاکمیت ایران برای توسعه فناوری صلحآمیز فضایی (امری که در جهان کاملاً مرسوم و قانونی است) ضروری است. گزارشی که ابتدا با یک دروغ درباره دو ماهواره خصوصی آغاز میشود و با یک قیاس غلط راهبردی ادامه مییابد، شایسته هیچ عنوان «تحلیلی» نیست و نشان میدهد که تهیهکنندگان آن حتی بهاندازه سرسوزنی، از اصول اولیه این صنعت آگاهی ندارند و این گزارش ویدئویی بهسفارش کارفرمایش یعنی اسراییل و موساد تهیه شده است.
