به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ ازدواج و تشکیل خانواده همواره یکی از مهمترین پایههای ثبات اجتماعی در جوامع مختلف بوده است. در فرهنگ ایرانی و اسلامی نیز خانواده نهتنها یک نهاد عاطفی، بلکه مهمترین بستر رشد فردی و اجتماعی محسوب میشود. با این حال، آنچه امروز در جامعه دیده میشود، فاصله گرفتن تدریجی جوانان از ازدواج و افزایش تمایل به تجرد است؛ مسئلهای که دیگر نمیتوان آن را صرفا یک انتخاب شخصی دانست.
بر اساس آمارهای منتشرشده از سوی سازمان ثبت احوال، تعداد ازدواجها از حدود ۷۹۵ هزار مورد در سال ۱۳۹۲ به کمتر از ۴۷۰ هزار مورد رسیده است. آمارها نشان میدهد تعداد ازدواجها طی کمتر از یک دهه حدود ۳۰۰ هزار مورد کاهش یافته است. بر اساس دادههای مرکز رصد جمعیت سازمان ثبت احوال کشور، در هفت ماه اول سال ۱۴۰۴ تنها تعداد ۲۷۲ هزار و ۲۳۸ واقعه ازدواج در کشور به ثبت رسیده است.
رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت به تازگی از ۴۳۱ هزار ازدواج در سال گذشته خبر داد و گفت: این در حالی است که در دهههای گذشته، سالانه ۸۰۰ هزار تا یک میلیون ازدواج در کشور داشتهایم. همزمان میانگین سن ازدواج نیز روندی افزایشی داشته؛ موضوعی که نگرانی بسیاری از جامعهشناسان و کارشناسان حوزه خانواده را به همراه داشته است. بر اساس آخرین آمارها میانگین سن ازدواج آقایان نیز بین ۲۸ تا ۳۲ سال و در خانمها بین ۲۴ تا ۲۶ سال افزایش یافته است.
«ازدواج»؛ تصمیمی دشوار برای نسل امروز
تا چند دهه قبل، ازدواج در سالهای ابتدایی جوانی اتفاقی طبیعی بود و بسیاری از دختران و پسران پس از رسیدن به بلوغ یا در سالهای نخست جوانی تشکیل خانواده میدادند. اما امروز شرایط تغییر کرده است. بسیاری از جوانان ترجیح میدهند تا رسیدن به ثبات مالی، پایان تحصیلات یا دستیابی به موقعیت شغلی مناسب، ازدواج را به تعویق بیندازند. در این میان، تغییر نگرش نسل جدید نسبت به مفهوم زندگی مشترک نیز قابل توجه است.
بخشی از جوانان، ازدواج را نه مسیری برای آرامش و رشد، بلکه مسئولیتی سنگین و پرهزینه میدانند که ممکن است آزادی فردی و امنیت روانی آنها را تحت تاثیر قرار دهد. افزایش آمار طلاق، اختلافات خانوادگی، اعتیاد و آسیبهای اجتماعی باعث شده است بخشی از جوانان نگاه محتاطانهتری به ازدواج داشته باشند. تجربههای ناموفق اطرافیان و بازتاب گسترده مشکلات خانوادگی در شبکههای اجتماعی نیز این بیاعتمادی را تشدید کرده است. از سوی دیگر، طولانی شدن دوران تحصیل، دشواری ورود به بازار کار و مسئله خدمت سربازی برای پسران، زمان ازدواج را بیش از گذشته به عقب رانده است. بسیاری از جوانان معتقدند بدون داشتن شغل پایدار و درآمد کافی، تشکیل خانواده ریسک بزرگی محسوب میشود.
شرایط اقتصادی بدون تردید یکی از مهمترین موانع ازدواج در سالهای اخیر بوده است. افزایش قیمت مسکن، تورم، هزینههای بالای مراسم ازدواج و کاهش قدرت خرید، بسیاری از جوانان را نسبت به آینده نگران کرده است. با این حال، برخی کارشناسان معتقدند مسائل اقتصادی تنها بخشی از ماجراست. به باور آنها، تغییر سبک زندگی و افزایش توقعات نیز نقش مهمی در کاهش تمایل به ازدواج دارد. مقایسه مداوم زندگی با استانداردهای لوکس و دور از دسترس، باعث شده است بسیاری از جوانان تصور کنند بدون رسیدن به شرایط ایدهآل نباید وارد زندگی مشترک شوند.
سجاد مهدیزاده، کارشناس رسانه و عضو هیات علمی دانشگاه، معتقد است شبکههای اجتماعی در تشدید حس ناکامی و افزایش توقعات جوانان نقش جدی دارند. وی میگوید: «رسانهها فاصله میان وضعیت موجود و شرایط مطلوب را بیشتر نشان میدهند و همین مسئله، حس نارضایتی و کمالگرایی را تقویت میکند.» به گفته او، فضای مجازی با نمایش مداوم سبک زندگی لوکس و مصرفگرایانه، تصویری غیرواقعی از زندگی ساخته و باعث شده بسیاری از جوانان، چه در انتخاب شغل و چه در تصمیم برای ازدواج، تحت تاثیر استانداردهایی قرار بگیرند که تناسب چندانی با واقعیت اقتصادی جامعه ندارد.
وقتی هزینههای زندگی، مراسم عروسی را کوچکتر میکند
در کنار تغییر نگرش نسل جوان به ازدواج، شرایط اقتصادی نیز در سالهای اخیر نقش پررنگی در تغییر شکل برگزاری مراسمهای ازدواج داشته است. افزایش قیمت تالارها، خدمات پذیرایی، لباس عروس، طلا، عکاسی و حتی اجاره باغها باعث شده بسیاری از زوجهای جوان، بیش از گذشته به سمت سادهتر برگزار کردن مراسم خود حرکت کنند. «محمد» ۳۱ ساله است. او میگوید سه سال است به ازدواج فکر میکند اما هر بار هزینه مسکن و بیثباتی شغلی تصمیمش را عقب میاندازد. او معتقد است: دیگر فقط علاقه کافی نیست؛ ازدواج تبدیل به پروژه اقتصادی شده است.
برخی خانوادهها میگویند هزینه برگزاری یک مراسم عروسی متوسط، امروز با چند سال قبل قابل مقایسه نیست و همین موضوع بسیاری از زوجها را ناچار کرده میان برگزاری مراسم مفصل و شروع زندگی مشترک، یکی را در اولویت قرار دهند. در چنین شرایطی، برای بخشی از جوانان، حفظ سرمایه برای تامین مسکن، خرید لوازم ضروری زندگی یا حتی ایجاد پشتوانه مالی، منطقیتر از صرف هزینههای سنگین برای یک شب مراسم تلقی میشود.
در سالهای گذشته، کمکهای نقدی اقوام و دوستان تا حدی بخشی از هزینههای عروسی را جبران میکرد، اما حالا بسیاری معتقدند این کمکها دیگر تناسبی با افزایش هزینهها ندارد و نمیتواند فشار مالی مراسم را کاهش دهد. همین مسئله باعث شده است که بحث مدیریت هزینهها و حذف برخی تشریفات، بیش از گذشته در میان خانوادهها مطرح شود. مشاهده روند برگزاری مراسمهای ازدواج در سالهای اخیر نیز نشان میدهد بخشی از زوجهای جوان ترجیح میدهند به جای جشنهای پرجمعیت و پرهزینه، مراسمی کوچکتر و خانوادگیتر برگزار کنند.
مراسمی که در آن، اصل بر آغاز زندگی مشترک است، نه نمایش تجملات. محدود کردن تعداد مهمانان، حذف برخی تشریفات و برگزاری دورهمیهای ساده خانوادگی، حالا به انتخابی رایجتر در میان برخی زوجها تبدیل شده است. با این حال، همچنان نگاه خانوادهها به مراسم ازدواج یکسان نیست. برای برخی، سادگی و دور هم بودن مهمتر از تشریفات است و برای برخی دیگر، برگزاری مراسمی باشکوه همچنان بخشی جداییناپذیر از این مناسبت محسوب میشود؛ تفاوتی که خود، بازتابی از تغییرات فرهنگی و اقتصادی جامعه در سالهای اخیر است.
راه نجات؛ از حمایت اقتصادی تا فرهنگسازی
کارشناسان معتقدند حل بحران ازدواج تنها با ارائه وام یا تسهیلات مقطعی ممکن نیست. ایجاد فرصتهای شغلی پایدار، حمایت از تامین مسکن و کاهش فشار اقتصادی بر خانوادهها از جمله اقداماتی است که میتواند بخشی از نگرانی جوانان را کاهش دهد. در کنار مسائل اقتصادی، فرهنگسازی برای ترویج ازدواج آسان نیز اهمیت زیادی دارد. کاهش تشریفات غیرضروری، سادهسازی مراسم ازدواج، تعدیل توقعات خانوادهها و پرهیز از تجملگرایی، میتواند مسیر تشکیل خانواده را برای نسل جوان هموارتر کند.
بسیاری از کارشناسان بر این باورند که ادامه روند فعلی، در سالهای آینده پیامدهایی مانند افزایش تجرد قطعی، کاهش نرخ فرزندآوری و تغییر ساختار خانواده را به دنبال خواهد داشت. موضوعی که حل آن، بیش از هر زمان دیگری، نیازمند تصمیمهای همزمان اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی است.
