به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ مرضیه وحید دستجردی دبیر ستاد ملی جمعیت در همایش روز ملی جمعیت با اشاره به آمارهای ثبت احوال، نسبت به روند کاهشی ازدواج و ولادت در کشور هشدار داد و گفت: بالاترین میزان ازدواج در سال ۱۳۸۹ با ۸۹۱ هزار و ۶۲۷ مورد ثبت شده، اما این رقم در سال ۱۴۰۴ به ۴۳۱ هزار و ۲۱ مورد کاهش یافته که بیانگر افت ۵۰ درصدی ازدواجها است.
وی با استناد به آمار سازمان ثبت احوال، تعداد ولادتها در سال ۱۴۰۴ را ۸۹۲ هزار و ۲۷۸ مورد اعلام کرد و افزود: متأسفانه در این سال، کشور دو جنگ تحمیلی با فاصله هشت تا ۹ ماهه را تجربه کرد که تأثیر مستقیم و غیرقابل انکاری بر کاهش ازدواج و بهویژه فرزندآوری داشته است.
دبیر ستاد ملی جمعیت با ابراز امیدواری نسبت به بهبود شرایط، خاطرنشان کرد: انشاءالله با عنایت الهی و برداشته شدن سایه جنگ، بتوانیم شاهد افزایش نرخ ازدواج و فرزندآوری و در نهایت رشد جمعیت کشور باشیم.
وی با اشاره به دغدغههای مکرر رهبر شهید انقلاب در خصوص ضرورت اصلاح ساختار جمعیتی، مسئله کاهش جمعیت را یکی از حیاتیترین موضوعات کشور برشمرد.
وی افزایش سهم سالمندی و تداوم کاهش نرخ باروری را دو زنگ خطر جدی برای آینده ایران دانست و بر لزوم بازنگری در راهکارهای اجرایی تأکید کرد.
دبیر ستاد ملی جمعیت، سیاستهای کلی ابلاغی را شامل محورهایی چون افزایش نرخ باروری، رفع موانع ازدواج، تحکیم بنیان خانواده، تکریم سالمندان و باز توزیع فضایی جمعیت دانست و تصریح کرد: برای دستیابی به این اهداف، مولفههای کلیدی نظیر اشتغال پایدار، تأمین مسکن و ایجاد امید در دل جوانان نقش اساسی دارند که متأسفانه در قانون فعلی به برخی از این زیرساختها به طور کامل و جامع پرداخته نشده است.
وحید دستجردی با تأکید بر اینکه پاسداشت روز ملی جمعیت باید با اقدامات عملی همراه باشد، خاطرنشان کرد: سیاستهای ابلاغی سال ۹۳، نقشهراه روشنی را ترسیم کرده است، اما حل بحران کاهش ازدواج و فرزندآوری نیازمند عزم ملی و همافزایی همه دستگاهها برای رفع موانع معیشتی و رفاهی نسل جوان است تا شاهد تغییر مسیر از سالخوردگی به سمت پویایی جمعیت باشیم.
دبیر ستاد ملی جمعیت در نشست تخصصی بررسی چالشهای جمعیتی، با اشاره به رخدادهای آماری سال ۱۴۰۴، وضعیت کنونی را «بحرانی» توصیف کرد. وی با مقایسه آمارها اظهار داشت: میزان ازدواج در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۳۹۸، با ۸.۸ درصد کاهش همراه بوده که این امر در کنار پدیده دیر ازدواجی، ضربه سنگینی به ساختار جوانی جمعیت وارد کرده است.
وی افزود: میانگین سن ازدواج بار اول برای زنان در سال ۱۴۰۴ به ۲۴.۱ سال و برای مردان به ۲۸.۲ سال رسیده است. این تاخیر در تشکیل خانواده مستقیماً منجر به تاخیر در فرزندآوری و سقوط نرخ باروری کل شده است.
دبیر ستاد ملی جمعیت با نمایش جدول استانداردهای جهانی هشدار داد: ما اکنون در محدوده "باروری خیلی پایین" (بین ۱.۳ تا ۱.۵ فرزند) قرار داریم. اگر نرخ باروری به کمتر از ۱.۳ سقوط کند، خروج از این وضعیت به شدت دشوار و تقریباً غیرممکن خواهد بود.
دستجردی با استناد به تحقیقات اساتید برجسته جمعیتشناسی تأکید کرد: اگر با همین دستفرمان جلو برویم، طبق پیشبینیها تا سال ۲۱۰۰ میلادی جمعیت ایران به زیر ۳۰ میلیون نفر سقوط خواهد کرد. در آن زمان دیگر نیازی به جنگ یا واهمه از دشمن نیست؛ چراکه جمعیت به قدری پیر و ناچیز میشود که ایران عملاً از سطح جغرافیای سیاسی دنیا حذف خواهد شد.
وی راهکار عبور از این بحران را دستیابی به نرخ باروری جایگزین دانست و گفت: اگر بتوانیم نرخ را به ۱.۹ برسانیم، جمعیت در ۷۵ سال آینده حدود ۶۲ میلیون نفر خواهد بود و تنها در صورت رسیدن به نرخ بالای جایگزین، میتوانیم جمعیتی بیش از ۱۰۰ میلیون نفر داشته باشیم.
دبیر ستاد ملی جمعیت در بخش دیگری از سخنان خود به تحلیل دقیق مرتبه فرزندان متولد شده در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۳ پرداخت: فرزند اول: با کاهش ۲۸ هزار و ۶۹۸ مورد، افت ۸.۱ درصدی را تجربه کرده است، فرزند دوم: با کاهش ۴۰ هزار و ۳۷۱ مورد، ۱۱.۳ درصد ریزش داشته است و فرزند سوم: علیرغم تمرکز مشوقهای قانونی (زمین و خودرو) بر این بخش، تولد فرزند سوم در سال ۱۴۰۴ با کاهش حدود ۱۰ درصدی (۱۶ هزار و ۷۲۰ مورد ریزش نسبت به سال قبل) مواجه شده است و فرزند چهارم و پنجم: در این بخش شاهد نوسان اندک بودیم؛ به طوری که فرزند چهارم ۳.۷ درصد کاهش و فرزند پنجم افزایشی جزئی (۸۴۰ مورد) داشته است که تاثیر محسوسی بر نرخ باروری کل (TFR) ندارد.
وی با انتقاد از تمرکز صرف مشوقها بر فرزندان سوم به بالا، خاطرنشان کرد: تحلیلها نشان میدهد وقتی نرخ باروری کل به زیر ۱.۵ میرسد، ریزش اصلی در فرزندان اول تا سوم رخ میدهد. بنابراین اولویت اول سیاستگذاری ما باید بر "ترغیب به ازدواج" و حمایت جدی از "فرزندان اول و دوم" متمرکز شود تا این گروهها از چتر حمایتی محروم نمانند. طبق پیشبینی سازمان بهداشت جهانی، اگر تغییری در رویه فعلی ایجاد نشود، تا سال ۱۴۱۹ (تنها ۱۴ سال دیگر) نرخ رشد جمعیت ایران منفی شده و تعداد مرگومیر از ولادتها پیشی خواهد گرفت.
دبیر ستاد ملی جمعیت به تشریح دستاوردهای «کارت عمومی مادر» (کارت امید) پرداخت و این طرح را یکی از پایههای اصلی تأمین سلامت جسمی و روانی خانوادهها دانست. وی با اشاره به اینکه این طرح در راستای سیاستهای ابلاغی و قانون جوانی جمعیت اجرایی شده است، اظهار داشت: «با دستور ویژه و پیگیریهای انجام شده، منابع مالی این طرح توسط سازمان برنامه و بودجه تخصیص یافته است تا بخشی از هزینههای ضروری شامل خوراک و اقلام مصرفی نوزادان پوشش داده شود.
وی در تشریح جزئیات این طرح گفت: کلیه مادرانی که فرزند خود را در سال ۱۴۰۵ به دنیا آوردهاند، به مدت ۲۴ ماه (دو سال) مبلغ ماهانه ۲ میلیون تومان در کارت اعتباری خود دریافت میکنند. این مبلغ با هدف ارتقای سلامت مادر و کودک و کاهش فشارهای اقتصادی بر خانوادهها در دو سال اول تولد فرزند در نظر گرفته شده است.
دبیر ستاد ملی جمعیت با ارائه آمار ثبتنامکنندگان در دو ماهه نخست سال جاری افزود: طبق آمارهای استخراج شده، تعداد مادرانی که از فروردین ۱۴۰۵ صاحب فرزند شدهاند ۶۷ هزار و ۹۹۵ نفر است که منجر به تولد ۶۳ هزار و ۳۵ نوزاد شده است (با احتساب موارد چندقلوزایی).
وی خاطرنشان کرد: خوشبختانه تنها در فاصله ۱۰ روز از نیمه اردیبهشت ماه، بیش از ۷۵ درصد مادران واجد شرایط از کارتهای خود استفاده کردهاند که نشاندهنده نیاز عملی خانوادهها و کارآمدی این ابزار حمایتی در آغاز راه فرزندآوری است.
دستجردی با تشکر از رئیس سازمان برنامه و بودجه برای عملیاتی کردن بودجه این طرح در شرایط اقتصادی کنونی، تأکید کرد: ثبات در تخصیص این منابع، اعتماد خانوادهها به سیاستهای حمایتی دولت را بازسازی میکند و امیدواریم با تداوم این مسیر، دغدغههای معیشتی مانع از چشیدن لذت مادری برای زنان ایرانی نشود.
وحید دستجردی در ادامه سخنان خود در همایش روز ملی جمعیت، به تشریح دیدگاههای جامعه درباره موانع فرزندآوری پرداخت و گفت: بر اساس نظرسنجیهای انجام شده، ۷۵ درصد مردم بر این باورند که در صورت مساعد بودن شرایط اقتصادی، تمایل به فرزندآوری افزایش مییابد. همچنین ۳۱.۵ درصد پاسخدهندگان نگرانی از آینده فرزندان و ۲۵ درصد نیز استقبال خانواده را عامل تعیینکننده دانستهاند.
وحید دستجردی با اشاره به حضور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در همایش، هنر را موثرترین ابزار برای فرهنگسازی دانست و تصریح کرد: فرهنگسازی تنها از طریق دستورالعمل صادر نمیشود؛ ما نیازمند نفوذ به قلبها هستیم. متأسفانه در عرصه تولید فیلم، سریال، انیمیشن، بازیهای رایانهای و حتی رمان، گامهای بسیار اندکی برای تبیین ارزشهای خانواده و جمعیت برداشته شده است. هنر باید با رویکرد پدیدارشناسانه، لذت مادری و شکوه خانواده را روایت کند.
دبیر ستاد ملی جمعیت با اشاره به معضلات جدی مادران شاغل در ادارات، از «جنگ فرسایشی» برای نگهداری کودکان سخن گفت و افزود: یکی از بزرگترین موانع ازدواج و فرزندآوری، عدم سازگاری محیط کار با مسئولیتهای خانوادگی است. بسیاری از ادارات ما فاقد مرکز مراقبت و مهدکودک هستند و هزینههای بالای این مراکز، رمقی برای والدین باقی نگذاشته است.
وی با مقایسه وضعیت ایران با سایر کشورها خاطرنشان کرد: در کشورهایی مانند فرانسه و روسیه، هزینههای نگهداری از کودکان زیر سه سال کاملاً رایگان است و برای سنین بالاتر نیز دولت تا ۸۵ درصد هزینهها را متقبل میشود. این در حالی است که مادر شاغل ایرانی برای مرخصی زایمان و نگهداری از نوزاد با هزینههای اندک، حامی قدرتمندی نمیبیند.
وحید دستجردی در پایان، راهکارهای کلان برای خروج از روزنه فرصت جمعیتی را در چند محور خلاصه کرد: تلفیق کار و خانواده: ایجاد محیطهای کاری مسئول در قبال خانواده و زن، مشوقهای اعتباری: پرداختهای اعتباری و مالی مؤثر برای جبران هزینههای نوزاد، خدمات مراقبتی ارزان: راهاندازی مهدهای کودک دولتی و سازمانی با حداقل هزینه برای والدین.
وی خاطر نشان کرد: تا زمانی که زیرساختهای رفاهی مانند مهدکودک در ادارات اصلاح نشود و هنر به کمک تبیین ضرورت جمعیت نیاید، نمیتوان انتظار داشت که آمارهای منفی ازدواج و فرزندآوری به راحتی تغییر جهت دهند.
