به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ مغز برای انجام کارهای روزمره، از فکر کردن و یادآوری گرفته تا حرکت و حفظ تعادل، به هماهنگی دقیق میان بخشهای مختلف خود نیاز دارد. ماده سفید در این میان نقش مسیرهای ارتباطی را بازی میکند؛ یعنی همان راههایی که پیامهای عصبی را از یک ناحیه به ناحیه دیگر میرسانند. اگر این مسیرها آسیب ببینند، تبادل اطلاعات در مغز میتواند کندتر یا مختل شود. به همین دلیل، بررسی سلامت ماده سفید فقط یک موضوع تخصصی آزمایشگاهی نیست، بلکه به تواناییهای مهم انسان در زندگی روزمره مربوط میشود.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که بدانیم الکل تنها بر رفتار یا حالت روانی فرد اثر نمیگذارد، بلکه میتواند اثری زیستی و سمی بر بافت مغز داشته باشد. پژوهشهای قبلی نشان داده بودند که الکل برای ماده سفید خاصیت نوروتاکسیک دارد، یعنی میتواند به سلولها و ساختارهای عصبی آسیب برساند. با این حال، یکی از پرسشهای مهم این بوده است که آیا این آسیبها فقط در سنین بالاتر یا پس از سالهای طولانی مصرف دیده میشوند، یا ممکن است در جوانترها نیز آغاز شوند. پاسخ به این پرسش برای پیشگیری، درمان و آگاهسازی عمومی اهمیت زیادی دارد.
در همین زمینه، اریک کلاوس، دانشیار سلامت زیستیرفتاری در دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا، به همراه همکارانش پژوهشی درباره تاثیر الکل بر ریزساختار ماده سفید در افراد جوان مبتلا به اختلال مصرف الکل انجام دادهاند. این مطالعه، روی بررسی تغییرات ظریف در ساختار ماده سفید با استفاده از تصویربرداری عصبی تمرکز داشته است تا روشن شود مصرف سنگین الکل چگونه میتواند ارتباطات مغزی را حتی در سنین پایینتر دگرگون کند.
روش کار پژوهش به این صورت بود که گروهی از مصرفکنندگان سنگین الکل بررسی شدند؛ افرادی که برخی از آنها به درمان علاقهمند بودند و برخی دیگر تمایلی به دریافت درمان نداشتند. به گفته کلاوس، دلیل اصلی گنجاندن هر دو گروه این بود که پژوهشگران بتوانند زیرساختهای عصبی مرتبط با تغییرات مصرف الکل در طول درمان را با افرادی مقایسه کنند که بدون دریافت درمان، مصرف خود را کاهش داده بودند. در این مطالعه از تصویربرداری عصبی استفاده شد؛ روشی که به دانشمندان امکان میدهد بدون جراحی یا آسیب به بدن، ساختار مغز را بررسی کنند و تغییرات ریز در بافتهایی مانند ماده سفید را ببینند.
یافتههای این پژوهش نشان دادند که الکل میتواند حتی در جوانان مبتلا به اختلال مصرف الکل نیز بر ریزساختار ماده سفید اثر بگذارد. این نتیجه مهم است، زیرا نشان میدهد آسیبپذیری مغز در برابر مصرف سنگین الکل ممکن است زودتر از آنچه برخی تصور میکنند، آغاز شود. همچنین این نتایج با پژوهشهای پیشین همخوانی دارند که نشان داده بودند الکل بر ماده سفید در افراد مبتلا به اختلال مصرف الکل حتی در سنین کمتر از ۳۰ سال نیز تاثیر میگذارد.
پژوهش همچنین به رابطه میان مصرف سنگین الکل و روند طبیعی افزایش سن اشاره میکند. به گفته کلاوس، افت ریزساختار ماده سفید بخشی از روند طبیعی پیری است، اما مصرف سنگین الکل میتواند این افت را تسریع کند. در واقع، الکل ممکن است نوعی فرسودگی زودرس در این بخش از مغز ایجاد کند. با این حال، نتیجه امیدوارکننده این است که کاهش مصرف الکل میتواند بخشی از این روند شتابگرفته را کمتر کند و به بهبود یکپارچگی ساختاری کمک کند.
برای درک بهتر اهمیت این یافتهها که در چهلونهمین نشست علمی سالانه «انجمن پژوهش درباره الکل» یا RSA در سنآنتونیو تگزاس ارائه شدهاند، باید به نقش سلولهایی به نام «الیگودندروسیتها» توجه کرد. این سلولها مسئول ساخت غلاف میلین در اطراف آکسونها هستند. میلین را میتوان لایهای محافظ و کمککننده به انتقال سریع پیامهای عصبی دانست. کلاوس توضیح داده است که الکل در کار این سلولها اختلال ایجاد میکند و در نتیجه، با تکرار مصرف، احتمال تخریب ماده سفید بیشتر میشود. شاید در مراحل اولیه، این آسیبها با نشانههای واضح همراه نباشند، اما در طول زمان میتوانند به ضعف در حافظه کوتاهمدت، کاهش توانایی درک فضایی و مشکل در راه رفتن یا حفظ تعادل منجر شوند.
نکته مهم دیگر آن است که حتی کاهش مصرف الکل به اندازه یک سطح از سطوح خطر نوشیدن تعریفشده از سوی سازمان جهانی بهداشت نیز با بازیابی یکپارچگی ساختاری همراه بوده است. سازمان جهانی بهداشت سطح خطر مصرف الکل را بر پایه میزان مصرف روزانه، در دستههای کم، متوسط، زیاد و بسیار زیاد تعریف میکند. این مشاهده نشان میدهد که هر کاهش معنادار در مصرف میتواند سودمند باشد و ادامه مصرف سنگین، اثرهای منفی خود را بر مغز تداوم میبخشد. این پیام برای سلامت عمومی اهمیت زیادی دارد، زیرا نشان میدهد سود کاهش مصرف فقط در آینده دور نیست و میتواند در سطح ساختار مغز نیز قابل مشاهده باشد.
